II SA/Gd 807/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty z dnia 28 marca 2003 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. B. kwotę 160, 10 zł (sto sześćdziesiąt złotych dziesięć groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 3 II SA/Gd 807/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 marca 2003 r. nr [...] Starosta, powołując się na przepis art. 47 a ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64 poz. 414 z 1998 r. ze zm.) i § 21 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.. U. Nr 120, poz. 1284) ustalił odpłatność dla J. B. za pobyt dziecka P. B. w rodzinie zastępczej T. A. w wysokości 333,52 zł. miesięcznie od dnia 1 stycznia 2003 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wyrokiem z dnia 21 października 1997 r., sygn. akt III Nsm 171/97 Sąd Rejonowy w L. zarządził umieszczenie małoletniego P. B. w rodzinie zastępczej pani T. A.. Rodzice dzieci przebywających w rodzinie zastępczej ponoszą odpłatność do wysokości pomocy pieniężnej otrzymywanej na to dziecko. Pomoc pieniężna na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej wynosi 1134,70 zł. i w tej wysokości zgodnie z cytowanymi przepisami J. B. powinna ponosić odpłatność. Biorąc pod uwagę jej sytuację zdrowotną i materialną wysokość odpłatności za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej stanowi różnicę między jej dochodem rzeczywistym a kryterium dochodowym ustalonym na podstawie art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją z dnia 23 maja 2003 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art.33j ust.1 ustawy o pomocy społecznej i § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych, po rozpatrzeniu odwołania T. A. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia terminu odpłatności "od dnia 1 stycznia 2003 r." i w tej części orzekło "od dnia 28 marca 2003 r." zaś w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 33j ust.1 ustawy o pomocy społecznej rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Decyzję o wysokości tej odpłatności wydaje starosta. W świetle § 21 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie rodzin zastępczych rodzice dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w takiej rodzinie w wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej udzielanej na dziecko. Ponoszenie opłat przez rodziców jest ich obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z ustawy. Decyzja administracyjna jedynie konkretyzuje ten obowiązek w zależności od ich sytuacji materialnej. Starosta ustalając odpłatność rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację zdrowotną, dochodową i majątkową. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji uwzględnił sytuację finansową J. B.. Ustalono, że mając opiekuna prawnego z uwagi na częściowe ubezwłasnowolnienie, prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dodatku mieszkaniowego i renty. Miesięczny dochód J. B. wynosi 794,52 zł . Biorąc pod uwagę dochód i sytuację życiową wysokość odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej organ I instancji ustalił na kwotę stanowiącą różnicę między rzeczywistym dochodem J. B. a kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Organ I instancji błędnie natomiast decyzją z 28 marca 2003 r. orzekł o ustaleniu opłat od stycznia 2003 r. Zdaniem Kolegium nie można bowiem orzekać o nałożeniu obowiązku z mocą wsteczną dlatego też uchylono decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu ustalenia odpłatności za pobyt dziecka J. B. w rodzinie zastępczej i ustalono go poczynając od daty gdy decyzja stałą się ostateczną. Skargę na powyższa decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. B., podnosząc że kwota do uiszczania której została zobowiązana stanowi połowę przysługującej jej renty chorobowej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca jest osobą ubezwłasnowolnioną częściowo, a zatem przysługuje jej jedynie ograniczona zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z art.26§ 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Uznać należało, że w niniejszej sprawie, której przedmiot nie dotyczył obciążenia majątku skarżącej, a wręcz przeciwnie - jego obrony przed umniejszeniem skarżącej przysługiwała zdolność do czynności w postępowaniu i co za tym idzie uprawnienie do samodzielnego wniesienia i popierania skargi. Art. 33j u. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64 poz. 414 z 1998 r. ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu, przy czym decyzję o wysokości tej odpłatności wydaje starosta. Według art. 33 j u. 3 starosta może odstąpić od ustalenia odpłatności, o której mowa w ust. 1, na wniosek rodziców dziecka lub z urzędu ze względu na trudną sytuację materialną. Zatem sytuacja materialna rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej powinna być każdorazowo przedmiotem badania przez starostę orzekającego w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Ocena taka musi odnosić się do rzeczywistych warunków życiowych osoby zobowiązanej, a jej rezultatem powinno być stwierdzenie w jakiej wysokości osoba zobowiązana może ponosić omawiane koszty. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że wywiad środowiskowy sporządzony przez pracownika pomocy społecznej, znajdujący się w aktach sprawy - obejmujący szczegółową analizę sytuacji skarżącej zawiera wniosek o odstąpienie od obciążania jej kosztami pobytu dziecka w rodzinie zastępczej. Wniosek ten nie został uwzględniony i obciążono skarżącą obowiązkiem uiszczania kwoty stanowiącej różnicę między całkowitym dochodem skarżącej (obejmującym także dodatek mieszkaniowy) i kryterium dochodowym wynikającym z ustawy o pomocy społecznej. Ani zaskarżona decyzja, ani decyzja organu I instancji nie zawierają rozważa ń w przedmiocie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, która nie jest oczywiście tożsama z matematyczną różnicą między dochodami i kryterium dochodowym. Zdaniem Sądu tego rodzaju "mechaniczne" podejście do oceny sytuacji materialnej skarżącej, oderwane od całości jej warunków życiowych i rzeczywistych kosztów jej utrzymania przekracza dopuszczalne granice uznania administracyjnego. Może to prowadzić do sytuacji, w której osoba, uiszczająca należności wynikające z decyzji ustalającej koszty pobytu dziecka w rodzinie zastępczej zmuszona będzie sama korzystać z instytucji pomocy społecznej. Zgodne z dyspozycją art. 107§3 k.p.a. uzasadnienie decyzji starosty o ustaleniu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej powinno zawierać wyjaśnienie dlaczego brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia wysokości tej odpłatności w całości lub części na podstawie art.33j ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnienie to powinno odnosić się do materiału dowodowego zebranego przez organ rozstrzygający sprawę, dotyczącego rzeczywistej sytuacji materialnej adresata decyzji dowodowego zgodnej z art. 80 k.p.a. Skoro zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji odzwierciedlać winno proces oceny materiału nie zawierają oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, pomijając istotne okoliczności dotyczące jej sytuacji życiowej, wynikające z wywiadu środowiskowego, to uznać należało, że naruszają one zarówno przepis art. 107§3 jak i art. 80 k.p.a. w sposób istotny dla rozstrzygnięcia. Słuszne jest natomiast stanowisko organu odwoławczego, w myśl którego ewentualne obciążenie kosztami pobytu dziecka w rodzinie zastępczej może nastąpić dopiero od daty, w której decyzja o ustaleniu kosztów stała się ostateczna. W tym stanie sprawy Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.