II SA/Gd 808/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić P. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym w dniu 10 grudnia 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mając nikogo na utrzymaniu. Wnioskodawca i jego żona posiadają dwie nieruchomości – dom o powierzchni 124 m2 i mieszkanie o powierzchni 40 m2 (stanowiące własność żony, obciążone służebnością dożywotniego mieszkania) oraz dwa samochody – [...] rocznik 1998 oraz [...] rocznik 1998. Poza tym, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku - ani przedmiotów wartościowych czy zasobów pieniężnych. Źródłem dochodów w rodzinie wnioskodawcy są: wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w kwocie około 3100 zł miesięcznie brutto (od listopada 2012 r. przez pewien czas - w kwocie 80 % w związku z porozumieniem zawartym pracodawcę ze związkami zawodowymi) oraz dochód z działalności gospodarczej jego żony w kwocie około 3000 zł miesięcznie brutto. Wnioskodawca oświadczył, że na skutek przebytego urazu dłoni pozostawał na długotrwałym zwolnieniu, co uszczupliło jego dochody, a dodatkowo ponosił wysokie koszty leczenia i rehabilitacji. Podał też, że ponosi koszty związane ze spłatą kredytów hipotecznych zaciągniętych na budowę domu – około 2100 zł miesięcznie i koszty utrzymania domu – około 500 zł miesięcznie. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów, w tym zwłaszcza: - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, w tym także wyciągu z rachunku bankowego dla prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej, - dokumentu potwierdzającego wysokość osiągniętych dochodów (przychodów) lub poniesionej straty z tytułu prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia od pracodawcy o wysokości dochodów (brutto i netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy, uzyskiwanych przez wnioskodawcę, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, rachunki za leki i leczenie oraz rehabilitację itp.). Wobec braku odpowiedzi na wezwanie, referendarz sądowy postanowieniem z 29 stycznia 2014 r. odmówił wnioskodawcy udzielenia prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P.W. wniósł w terminie otwartym sprzeciw od postanowienia referendarza, stwierdzając że we wniosku o przyznanie prawa pomocy szczegółowo i wystarczająco przedstawił swoją sytuację majątkową, a postanowienie referendarza zawiera błędy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2014 r. utraciło moc i wniosek skarżącego podlegał rozpoznaniu na nowo. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w odniesieniu do osób fizycznych przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec tych osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 794 i podane tam orzeczenia sądów). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd, z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w sprawie wpis sądowy wynosi 100 zł. Zatem rzeczą skarżącego było wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Na skarżącym spoczywał zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dochody uzyskiwane wraz z żoną oszacował na około 6.100,00 zł brutto miesięcznie natomiast wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego oraz utrzymaniem domu na około 2.600 zł. Informacje podane we wniosku pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja majątkowa umożliwia skarżącemu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wskazać należy, iż wnioskodawca nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. złożone przez wnioskodawcę nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawca został zobowiązany do jego uzupełnienia. W zarządzeniu, w którym wezwano skarżącego do uzupełnienia oświadczenia z dnia 5 grudnia 2013 r. wskazano precyzyjnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie wezwanie nie odpowiedział, w istocie niewyjaśnioną pozostała jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania be uszczerbku koniecznego utrzymania. Oznacza to, że Sąd rozpoznający wniosek nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy też mieć na uwadze, że określenie dokumentów źródłowych, które w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy przedłożyć leży w gestii rozpoznającego wniosek sądu (referendarza), a nie podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Podmiot wnioskujący o prawo pomocy ma oczywiście możliwość przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które w jego ocenie uzasadniać mają trudną sytuację majątkową, a tym samym spełnianie ustawowych przesłanek prawa pomocy. Nie może jednak skarżący utrzymywać, że wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych jest bezcelowe, gdyż we wniosku zawarł informacje wystarczające do przyznania prawa pomocy i na tej podstawie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych. Przyjęcie takich przesłanek zasadności wniosku skarżącego skutkowałoby uzależnieniem stosowania tego wyjątkowego środka pomocy od uznania wnioskodawcy i pozbawiałoby sąd możliwości weryfikacji zasadności wniosku. Prezentowana przez skarżącego argumentacja jest sprzeczna z istotą postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, na co wskazuje treść powołanych powyżej przepisów prawa. Biorąc po duwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.