II SA/Gd 81/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie NSA Barbara Skrzycka – Pilch (spr.) WSA Janina Guść Protokolant Danuta Penkalla po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2004 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 listopada 2000 r. Nr G.VII.[...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umorzenia postępowania w części dotyczącej przyznania działki zamiennej lub odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 31 maja 1999 r. [...] oraz zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej R. K. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Gd 81/01 U z a s a d n i e n i e Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 31 maja 1999 r. Nr [...], powołując się na art. 142, art. 136 ust. 3, art. 216 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) odmówił R. K. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [..] przy ul. [...], stanowiącej działki Nr [...] i Nr [...] oraz część działki Nr [...] (k.m. 18) oraz umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej przyznania działki zamiennej lub odszkodowania w innej formie za opisaną wyżej wywłaszczoną nieruchomość. Podstawą odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było ustalenie, że działki oznaczone na k.m. 18 numerami [...]i [...] przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] Nr [...] z dnia 25 kwietnia 1968 r. z przeznaczeniem pod budowę ulicy, natomiast działki gruntu Nr [...] i [...] (stanowiące obecnie część działki [...] k.m. 18) przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep.A. Nr [...] z dnia 1 lipca 1970 r. zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 15 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budownictwo spółdzielcze. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że sporne działki są własnością Gminy Miasta [...], przy czym działka Nr[...] zapisana w KW Nr [...] jako własność Gminy Miasta [...] pozostaje w użytkowaniu wieczystym G. Spółdzielni Mieszkaniowej i ta ostatnia okoliczność zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje, że roszczenie z zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. tj. przed dniem wejścia w życie cyt. ustawy nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste. Prezydent Miasta [...] ustalił ponadto, iż wszystkie działki gruntu, których zwrotu domaga się R. K., zagospodarowane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia. Odnosząc się do wniosku R. K. dotyczącego przyznania działki zamiennej lub odszkodowania w innej formie za wywłaszczoną nieruchomość organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do ponownego orzekania o formie rekompensaty, gdyż kwestie te zostały już rozstrzygnięte aktami wywłaszczeniowymi. W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. wskazywała, że wywłaszczenie odbyło się z naruszeniem prawa, pod przymusem, za rażąco niskie odszkodowanie. Odwołująca zakwestionowała ponadto ustalenie organu, iż wywłaszczone działki zagospodarowane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia, gdyż na części działki wywłaszczonej z przeznaczeniem pod budowę ulicy usytuowany został parking samochodowy i nigdy nie doszło do realizacji przedsięwzięcia budowlanego polegającego na budowie osiedla pod nazwą Ś., L., K., G., C.. Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 listopada 2000 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że poza sporem jest, że działka Nr [...], której częściowego zwrotu domaga się wnioskodawczyni, pozostaje w użytkowaniu wieczystym G. Spółdzielni Mieszkaniowej. W związku z powyższym spełnione zostały przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym nie ma obecnie możliwości ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości, jako znajdującej się w dniu 1 stycznia 1998 r. w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, niezależnie od tego, czy nieruchomość ta wykorzystana została zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej lub umowie sprzedaży. Z tych też względów w ocenie organu odwoławczego nieistotny jest fakt aktualnego zagospodarowania nieruchomości i nie powinien on być przedmiotem postępowania, gdyż roszczenie o zwrot nie przysługuje. Organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do części działki Nr [...] organ I instancji powinien umorzyć postępowanie, jednakże orzeczenie o odmowie zwrotu tej części nieruchomości również nie narusza prawa. Zdaniem Wojewody [...] brak było także podstaw do zwrotu działek Nr [...] i [...] wywłaszczonych pod ulicą, albowiem ulicy nie należy utożsamiać z jezdnią, czy tą częścią drogi, która przeznaczona jest do ruchu pojazdów. Pod pojęciem ulicy należy rozumieć wydzielony pas terenu przeznaczonego do ruchu i postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych, wraz z leżącymi w jego ciągu placami, zatokami postojowymi, chodnikami, drzewami, krzewami oraz urządzeniami związanymi z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu (pas drogowy). Oględziny działek Nr [...] i [...] potwierdziły wcześniejsze ustalenia, że działki te znajdują się liniach rozgraniczających istniejącej ulicy [...]. Od strony tej ulicy południowa część działek zajęta jest pod urządzoną skarpą porośniętą trawą oraz chodnik. W pasie tym mieszczą się ponadto dwie lampy oświetleniowe oraz schody. Pozostała część terenu stanowi natomiast część parkingu wyłożonego kostką brukową. W związku z powyższym uznać należy, że działki te nie stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co uniemożliwia ich zwrot w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy uznał również za zasadne stanowisko organu I instancji w kwestii umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania nieruchomości zamiennej lub innej formy rekompensaty, gdyż odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości zostało już przyznane, a obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości orzekania o uzupełnieniu odszkodowania z tej przyczyny, iż istniejące w okresie wywłaszczenia stawki za grunt były niskie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. K. ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy przez to rozumieć nie tylko zezwolenie i uprawnienie Sądu do wykroczenia poza granice zaskarżenia, lecz również jego obowiązek – stosownego rozstrzygnięcia, jeżeli zajdą tylko wymagające reakcji wadliwości kontrolowanego aktu lub czynności (por. I WOŚ "Postępowanie sądowo – administracyjne, W-wa 1996 r., str. 199). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie może się ostać, choć nie bezpośrednio z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu skargi. Przede wszystkim stwierdzić należy, że decyzja organu I instancji podjęta została z naruszeniem przepisów art. 24 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 19 maja 2003 r. w sprawie OPS 1/03 wyjaśnił, że w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. [...] jest miastem na prawach powiatu. Prezydent [...] sprawuje zatem funkcje starosty. Nieruchomości, których dotyczy niniejsza sprawa są własnością Gminy Miasta [...]. Zatem w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do wyłączenia Prezydenta Miasta od załatwienia niniejszej sprawy, co prowadziło też do wyłączenia możliwości upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i innych pracowników Urzędu Miasta. W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji podjęta została osobiście przez Prezydenta [...]. W konsekwencji tego stwierdzić należy, że decyzja ta została wydana przez organ administracji publicznej, który podlegał wyłączeniu stosownie do art. 24 K.p.a. Jeżeli tak, to zaistniała podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. To zaś nakłada na sąd administracyjny rozpoznający sprawę obowiązek uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej uchwały wyłączenie prezydenta miasta na prawach powiatu od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niezdolnym do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 K.p.a.). W takiej sytuacji będzie miał zatem odpowiednie zastosowanie art. 26 § 2 K.p.a., czyli sprawa winna być rozpoznana przez organ wyższego stopnia, czyli wojewodę, który będzie mógł wyznaczyć do jej załatwienia inny podległy mu organ. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) i w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umorzeniu postępowania administracyjnego nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zmianami).