II SA/Gd 811/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 stycznia 2007 r. nr [...], 2/ orzeka, iż zaskarżona decyzja może być wykonana. Skarżąca I. D. wniosła skargę do sądu administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 kwietnia 2007 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 stycznia 2007 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej od dnia 1 grudnia 2006 r. do dnia 31 maja 2007 r. zasiłku pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych wynika, iż orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie z dnia 31 maja 2006 r. utrzymano w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 kwietnia 2006 r. o zaliczeniu skarżącej do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Na skutek odwołania skarżącej Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r. wydanym w sprawie VI U 809/06 zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył I. D. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym okresowo, na okres 12 miesięcy od dnia 1 czerwca 2006 r. W dniu 22 grudnia 2006 r. skarżąca złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do którego dołączyła wyrok z dnia 7 listopada 2006 r. We wniosku wskazała, iż domaga się przyznania zasiłku od dnia 1 czerwca 2006 r. i wyjaśniła, iż wymagane orzeczenie ustalające znaczny stopień niepełnosprawności uzyskała dopiero w wyniku złożonego do sądu odwołania. Decyzją organu I instancji wydaną na podstawie art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 2 i ust. 4, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od dnia 1 grudnia 2006 r. do 31 maja 2007 r. Ustalając początkową datę przyznania świadczenia organ powołał się na przepis art. 24 ust. 2 w/w ustawy zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W złożonym odwołaniu skarżąca zakwestionowała okres na który przyznano jej świadczenie wskazując, iż wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r. ustalono jej stopień niepełnosprawności na okres 12 miesięcy od dnia 1 czerwca 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję organu I instancji również powołało się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniło, iż w niniejszej sprawie świadczenie mogło być przyznane dopiero od dnia 1 grudnia 2006 r., albowiem wniosek o przyznanie świadczenia wpłynął do organu dopiero w dniu 22 grudnia 2006 r. W złożonej do sądu administracyjnego skardze skarżąca opisała przebieg postępowania związanego z ustaleniem stopnia jej niepełnosprawności. Wyjaśniła, że z wnioskiem do Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wystąpiła w dniu 8 lutego 2006 r. Na skutek wniesionych odwołań postępowanie to zakończyło się dopiero wyrokiem Sądu z dnia 7 listopada 2006 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 15 grudnia 2006 r., co umożliwiło jej wówczas złożenie wniosku o przyznanie świadczenia. Zdaniem skarżącej, skoro wyrok ten ustalił jej znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 1 czerwca 2006 r., to zasiłek pielęgnacyjny powinna uzyskać również za okres poprzedzający złożenie wniosku tj. począwszy od dnia 1 czerwca 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 14 maja 2007 r. postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało zawieszone na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w oczekiwaniu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie dotyczącej zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. w sprawie P 28/07 orzekł, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 200, poz. 1446 w dniu 30 października 2007 r. Rozpoznając skargę, po podjęciu zawieszonego postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, podlegają ogłoszeniu, jeżeli dotyczą ustaw, w Dzienniku Ustaw i wchodzą w życie, o ile sam Trybunał nie postanowi inaczej, z dniem ogłoszenia. Zatem przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w części dotyczącej początkowego terminu przyznawania świadczeń, na skutek w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie ma zastosowania w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, która wymagany stopień niepełnosprawności uzyskała dopiero w toku procedury odwoławczej od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jest oczywiste, iż wyrok ten ma wprost zastosowanie do sytuacji skarżącej, która wymagany do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stopień niepełnosprawności uzyskała w toku dalszej jeszcze procedury odwoławczej - na skutek odwołania złożonego do sądu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w kwestionowanym przepisie termin ( prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami ) jest niezgodny z Konstytucją. Narusza bowiem wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji. Przepis ten, jak wskazał Trybunał, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z Konstytucji. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Art. 145 a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi zaś, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ponieważ stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, to należy przyjąć zasadę, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji ( podobnie NSA w wyrokach z dnia 2 września 1999 r., IV SA 1360/97 oraz z 25 października 1999 r., II SA 1294/99 ). Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145 a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji ( tak J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, opublikowanej w OSP zeszyt nr 1 z 2000 r., poz. 16 ). Teza powyższa zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Zatem w sytuacji stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaistniała w niniejszej sprawie podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego skutkująca uchyleniem wydanych przez organy decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyjęcie wskazanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia uprawniało Sąd do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego ( art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Z tych wszystkich względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skarżącej należy wyjaśnić, iż sąd administracyjny w ramach posiadanych kompetencji nie jest władny do zmiany decyzji administracyjnych i orzeczenia co do istoty sprawy tj. do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego od dnia powstania znacznej niepełnosprawności. Sąd ten powołany jest jedynie do badania zgodności z prawem rozstrzygnięć organów administracji i w przypadku stwierdzenia, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo - do ich uchylenia. Wyjaśnić także trzeba, że w niniejszej sprawie organy przyznając zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 grudnia 2006 r. kierowały się treścią obowiązującego przepisu prawa tj. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy nie mogły pominąć treści tego przepisu i musiały go zastosować. Dopiero wydany w dniu 23 października 2007 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający o niezgodności powyższego przepisu z Konstytucją umożliwia skarżącej uzyskanie zasiłku za okres poprzedzający złożenie wniosku, a organom administracji jego przyznanie. Wydany wyrok oznacza, że sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ administracji. Przy tym ponownym rozpoznaniu organ uwzględni stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, czyli przyjmie, że art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w części dotyczącej początkowego terminu przyznania świadczeń, nie ma zastosowania w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznawania odwołania od orzeczeń zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, co umożliwi przyznanie tego świadczenia od dnia powstania stopnia niepełnosprawności uzasadniającego jego przyznanie, czyli w niniejszej sprawie od dnia 1 czerwca 2006 r. Wobec uwzględnienia skargi Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji mogą być wykonane w tej części, w której przyznają świadczenie, gdyż spór dotyczy okresu za który świadczenia nie przyznano. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku organ pierwszej instancji będzie zobowiązany wydać nową decyzję, w której określi świadczenie z uwzględnieniem już wypłaconych jego części.