II SA/Gd 811/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu Stowarzyszenia A od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 811/17, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 811/17. W dniu 8 maja 2018 r. skarżące Stowarzyszenie złożyło w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten złożony został po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2018 r., wyroku oddalającego skargę Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2017 r., nr [..], w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy. W złożonym wniosku Stowarzyszenie oświadczyło, że jest organizacją społeczną i posiada status Organizacji Pożytku Publicznego. Jak wskazało, nie prowadzi działalności zarobkowej, nie posiada majątku, nie otrzymuje również dotacji. Jedyne wpływy pochodzą ze składek członkowskich lub darowizn osób fizycznych w postaci 1% podatku. Stan środków w kasie wynosi 0 zł a na rachunku bankowym Stowarzyszenie, na dzień 7 maja 2018 r., posiadało środki pieniężne w wysokości 2018,18 zł. Jednakże, jak oświadczyło, środki te przeznaczone są na pokrycie strat i zobowiązań z lat ubiegłych, których wysokość wynosi 4068 zł. Jako niezapłacone zobowiązania i wydatki Stowarzyszenie wskazało: 1968 zł – zobowiązanie z tytułu prowadzenia przez biuro rachunkowe księgowości stowarzyszenia w roku 2017 r.; 500 zł – zobowiązanie z tytułu straty bilansowej powstałej w roku 2017; 1200 zł – zobowiązanie z tytułu pokrytej starty bilansowej z roku 2016 r.; 400 zł – zobowiązanie za porady prawne. Stowarzyszenie podkreśliło także, że bierze udział w kilkunastu postępowaniach i w związku z tym suma kosztów sądowych i koniecznych porad prawnych jest bardzo znaczna i nie do udźwignięcia a nieuzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowoduje niemożliwość realizacji jego zadań i celów statutowych w zakresie ochrony środowiska naturalnego oraz zdrowia i bezpieczeństwa ludzi. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, postanowieniem z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 811/17, odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Referendarz uznał bowiem, że z oświadczenia Stowarzyszenia wynika, że dysponował on środkami pieniężnymi w wysokości wielokrotnie przewyższającymi powstałe na tym etapie postępowania koszty sądowe, które mógł przeznaczyć na ich uiszczenie i winien był je zabezpieczyć na ich pokrycie. Od postanowienia tego Stowarzyszenie wniosło sprzeciw domagając się jego uchylenia, zarzucając: dowolną ocenę sytuacji finansowej Stowarzyszenia oraz przyczyn, dla których się w takiej sytuacji znalazło i wyprowadzeniu z tego tytułu wadliwego wniosku; naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu przez sąd, że zasadne było nieprzyznanie stronie pomocy; uchybienie zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, wnioskowanie nieracjonalne i niezgodne ze zdrowym rozsądkiem. Stowarzyszenie podkreśliło, że nie może zmuszać swoich członków do płacenia składek a założenie przyjęte przez sąd, że skoro strona nie posiada środków na prowadzenie spraw w obronie społeczeństwa to nie powinna ich prowadzić, zaprzecza istocie działalności społecznej i publicznej. Stowarzyszenie zauważyło, że w sytuacji nieuregulowania swoich zobowiązań przestanie istnieć i nie można przyjąć, że zobowiązania te nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych. Zauważyło także, że przystępując do jednej sprawy z jednego wniosku obywateli, inaczej oceniło koszty tego postępowania i nie wiedziało, że zostanie ono podzielone na 19 odrębnych postępowań, od których sąd będzie oczekiwał odrębnego wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawyżył, co następuje: Złożony przez skarżące Stowarzyszenie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie. Z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie to jest organizacją wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie zaś z treścią art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.), stowarzyszenie rejestrowe uzyskuje środki pieniężne na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. Dochód z prowadzonej działalności służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony na podział między jego członków (art. 34 ustawy). Stowarzyszenie może także otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35 ustawy). Skarżące Stowarzyszenie nie otrzymuje dotacji, nie prowadzi również działalności gospodarczej czy też zbiórek publicznych. Jedyne wpływy pochodzą ze składek członkowskich oraz darowizn osób fizycznych w postaci 1% podatku. Skoro zaś Stowarzyszenie nie wykorzystuje przyznanych mu możliwości zarobkowania to nie można uznać go za podmiot, który nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie bowiem powinno zadbać, aby posiadać środki finansowe i to w takiej wysokości, która zapewni prawidłowe jego funkcjonowanie, umożliwiające podejmowanie działań zgodnych ze statutem (zob. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 348/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, na rachunku bankowym Stowarzyszenie, na dzień 7 maja 2018 r., posiadało kwotę 2018,18 zł. Wskazanie zaś przez Stowarzyszenie, że zgromadzone środki mają służyć na pokrycie zobowiązań tj. zobowiązanie z tytułu prowadzenia przez biuro rachunkowe księgowości stowarzyszenia w roku 2017; zobowiązanie z tytułu straty bilansowej powstałej w roku 2017; zobowiązanie z tytułu pokrytej straty bilansowej z roku 2016; zobowiązanie za porady prawne – nie świadczy o braku możliwości pokrycia z tych środków kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie. Pierwszeństwo zobowiązań wskazanych przez Stowarzyszenie przed zobowiązaniami sądowymi nie znajduje bowiem uzasadnienia. Zauważyć także należy, że stowarzyszenie, prowadząc statutową działalność powinno się liczyć z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i powinno mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe na ich pokrycie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 159/14, Legalis). Sama tylko okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność (zob. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 187/14, Legalis). Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność w oparciu o własny majątek. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Z kolei, wielość spraw inicjowanych przez skarżące Stowarzyszenie nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13, Legalis). Na tym tle wskazać należy, że posiadane przez skarżące Stowarzyszenie środki umożliwiają mu pokrycie kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.