II SA/Gd 816/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. w sprawie ze skargi D. O. i J. O. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 września 2013, nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem odmówić J. O. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF 2 stycznia 2014 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym - wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach - wnioskodawca nie posiada nieruchomości, poza domem o powierzchni 164 m2, ani przedmiotów wartościowych czy zasobów pieniężnych. Źródłem dochodów w jego rodzinie są dochody z umów o pracę w kwocie 1650 zł miesięcznie (żona wnioskodawcy) oraz 2900 zł miesięcznie (wnioskodawca). Według oświadczenia, wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 1700 zł miesięcznie, ponadto dom znajduje się w stanie wymagającym ciągłych napraw. Koszty utrzymania domu wnioskodawca ocenił na kwotę 550 zł miesięcznie. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów, w tym zwłaszcza: - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, - zaświadczeń o wysokości dochodów z tytułu umów o pracę wnioskodawcy i jego żony - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na podany przez niego adres do korespondencji w dniu 16 stycznia 2014 r. (vide: potwierdzenie odbioru – k. 34 akt sprawy). W piśmie z 30 stycznia 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że z powodów losowych nie był w stanie zebrać i przedstawić potrzebnych dokumentów. Zwraca się z prośbą o obciążenie kosztami strony przeciwnej lub też o orzeczenie o kosztach po zakończeniu postępowania sądowego. W myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz opiera się na danych, oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawca został zobowiązany do jego uzupełnienia. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, że stosowne wezwanie referendarza nie zostało wykonane w istocie niewyjaśniona została kwestia wysokości dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego, ich ewentualnych zasobów pieniężnych jak i kosztów utrzymania. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - nie jest więc możliwe określenie, że nie może on ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa i zarobkowa strony – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy - nie może być bowiem ustalona w sposób dokładny, jak to winno mieć miejsce zgodnie z cytowanym wyżej art. 252 § 1 ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie też należy wyjaśnić wnioskodawcy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności, tzn. sąd nie podejmuje żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata, co wynika z art. 220 § 1 p.p.s.a. Podobnie, skarga, od której nie zostanie uiszczony należy wpis, pomimo wezwania, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Sąd zatem nie ma możliwości rozpoznania skargi w sytuacji, gdy skarżący nie uiści wymaganego wpisu, chyba że zostanie zwolniony z kosztów. Niezależnie od tego, w sytuacji, gdy skarga zostanie uwzględniona – w orzeczeniu kończącym postępowanie sąd orzeknie o zwrocie na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu od organu administracji. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.