II SA/Gd 824/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg D. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania D. S. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2008r. D. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jest studentką piątego roku geografii na Uniwersytecie G. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wskazała, że jest współwłaścicielką działki rekreacyjnej o pow. 2600 m2. Opisując stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała, iż rodzice posiadają mieszkanie, zaś samochód stanowi współwłasność matki i brata. Podała, iż matka od dnia 1 stycznia 2009r. będzie pobierać emeryturę, zaś dotąd jej zarobki wynosiły 3000 zł. Ojciec prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód 1500 zł miesięcznie. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni, skarżąca, pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. (doręczonym w dniu 5 stycznia 2009 r.), została zobowiązana do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej rodziców zeznań podatkowych za rok 2007, a w przypadku ich nieskładania stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów i wykazów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej rodziców rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania posiadanego przez rodziców mieszkania; dowodów potwierdzających wysokość aktualnego dochodu (poniesionej straty) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez ojca wnioskodawczyni; aktualnego dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury matki wnioskodawczyni; wskazania gdzie zamieszkuje brat wnioskodawczyni; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na rodziców skarżącej pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nadesłała pismo, w którym oświadczyła, iż nie jest w stanie wykonać poleceń Sądu. W złożonym druku PPF sytuacja materialna strony została przedstawiona rzetelnie. Ponadto w ocenie skarżącej sam fakt posiadania statusu studentki studiów stacjonarnych powinien wystarczyć dla przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W zarządzeniu Sądu żądane były dane, do których skarżąca dostępu nie ma, gdyż to ona, a nie jej rodzice, ubiega się o zwolnienie od kosztów. Odnośnie adresu zamieszkania brata wskazała, iż wynika on z akt sądowych, zaś druki PIT-5 już nie obowiązują. Samochód matki i brata to Toyota Corolla rok prod. 1997. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 stycznia 2009r. odmówił D. S. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie, w ustawowo przewidzianym terminie, D. S. wniosła sprzeciw. Zdaniem skarżącej do błędnego ustalenia faktycznego przez przyjęcie, iż nie zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy w formie zwolnienia jej w całości lub części od opłaty sadowej. Stwierdziła, iż spełnia przesłanki przewidziane w art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W dalszej części uzasadnienia podtrzymała swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2009r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważyć należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Według poglądów doktryny prawniczej, które Sąd orzekający podziela, w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Zatem, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa była powyżej. Tym samym, na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku jest zwolnienie od kosztów sądowych, co wyczerpuje żądanie przyznania pomocy w zakresie częściowym. Analizując okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawczyni, w sprzeciwie, Sąd uznał, iż D. S. nie wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 omawianej ustawy. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu rodziców, prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do rodziców. Tym samy zasadne było żądanie, skierowane do skarżącej, do wykazania stosownymi dokumentami sytuacji majątkowej rodziców skarżącej. Wskazać należy, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej ma decydujący wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego wniosku. Rodzice utrzymują wnioskodawczynię, zatem posiadają na to środki. Z drugiej strony nieruchomość gruntowa została nabyta przez skarżącą dwanaście lat temu w drodze darowizny, którą w imieniu małoletniej wówczas D. S. przyjęła matka. Zatem rodzice musieli liczyć się z tym, że godząc się na taką darowiznę, będą musieli ponosić koszty związane z posiadaniem nieruchomości przez skarżącą. Jest to kolejny argument przemawiający za koniecznością ustalenia sytuacji majątkowej rodziców skarżącej, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem córki. Sąd na marginesie wskazuje, iż wśród osób zamieszkujących w G. przy ul. [...] nie został wymieniony brat skarżącej M. S. – zatem nie jest ustalone gdzie mieszka. Zaś wysokość osiąganych dochodów z prowadzonej przez ojca skarżącej działalności gospodarczej należało wykazać dokumentami podatkowymi, nie zostało zaś wskazane, iż winien być to druk PIT-5. Sąd wskazuje ponadto, odnosząc się do zarzutu, że dane, których przedstawienia żądano w zarządzeniu podlegają ochronie w trybie ustawy o ochronie danych osobowych, iż osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową (a więc także osób z którymi zamieszkuje i gospodaruje) oraz że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba która domaga się przerzucenia kosztów wszczętego przez siebie postępowania sądowego na Skarb Państwa, a tym samym na podatników, musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą Sądu jest ocena czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy, doprowadziła do wniosku, że dane zawarte we wniosku skarżącej są niewystarczające dla dokonania oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Z tych też względów skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dokumentów źródłowych (w tym oświadczeń), które nie tylko pozwoliłyby na weryfikację zawartych w nim danych, ale także potwierdzałyby podnoszoną przez stronę we wniosku trudną sytuację finansową, w jakiej się znajduje. Ja wynika z akt sprawy, skarżąca uchyliła się od przedłożenia dokumentacji źródłowej. Tym samym sama uniemożliwiła Sądowi pełną ocenę jej możliwości płatniczych. Sąd podkreśla, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów, oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił wnioskodawczyni prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.