II SA/Gd 824/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczącego nałożenia obowiązku ograniczenia oddziaływania na środowisko, postanawia odmówić skarżącej E. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 12 listopada 2013 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na formularzu urzędowym wniosek E. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni nie pracuje, jest częściowo niepełnosprawna ruchowo, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.450,00 zł brutto. Skarżąca wskazała ponadto, że jest współwłaścicielem nieruchomości, w sprawie której toczy się postępowanie sądowe, jej mąż natomiast jest współwłaścicielem samochodu marki [[...]] wyprodukowanego w 1999 r. Referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów źródłowych, a wobec braku odpowiedzi z zakreślonym terminie, postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. C. wniosła sprzeciw, w którym oświadczyła, że nie przedłożyła dokumentów potwierdzających zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy z powodu problemów rodzinnych. Do sprzeciwu dołączyła, na formularzu urzędowym, nowy wniosek, z którego wynika, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, zatem o udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazała, że od 23 grudnia 2013 r. ma status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku w kwocie 832,60 zł - przez trzy miesiące, a później w kwocie 646,70 zł miesięcznie. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.450,00 zł. Skarżąca wraz z mężem wynajmuje mieszkanie w domu wielorodzinnym, ponosi koszty związane z opłatami za: wodę, energię elektryczną, zakup leków oraz wizyty i badania lekarskie. W formularzu, tytułem posiadanych przedmiotów wartościowych wskazała samochód marki [[...]] z 1999 r. Do wypełnionego formularza skarżąca dołączyła decyzję Starosty o uznaniu jej za bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku, zaświadczenie ZUS z 21 grudnia 2013 r. o pobieraniu renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 428,31 zł netto (pod odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne), fakturę z 13 września 2013 r. zawierającą rachunek za leczenie – 100 zł, zeznanie roczne PIT 40A za 2011 r. (przychód: 8.173,44 zł), zeznanie PIT 37 męża za 2012 r. informację od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z 5 lipca 1999 r., fakturę za wodę i ścieki za okres od 3 lipca 2012 r. do 1 października 2012 r. na kwotę 78,41 zł, a także faktury za energię elektryczną za okres od 19 marca 2012 r. do 18 września 2012 r. oraz za wywóz odpadów komunalnych za I oraz II kwartał 2013 r., na kwotę 132,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie Referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2014 r. straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym albo częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, natomiast w zakresie całkowitym – gdy osoba ta nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w odniesieniu do osób fizycznych przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec tych osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (R. Haser, M. Wierzbowski (red.), prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 794 i podane tam orzeczenia sądów). Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpatrywanym przypadku skarżąca wnosząc sprzeciw zwróciła się do sądu o udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżąca, domagając się przyznania prawa pomocy nie wykazała niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ani na podstawie treści wniosku, ani przedstawionych dokumentów nie można w pełni określić stanu majątkowego i możliwości finansowych skarżącej. Skarżąca podaje bowiem, że wraz z mężem utrzymują się z jego dochodu w wysokości 2.450, 00 zł brutto. Obecnie skarżąca otrzymuje też zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 823,60 zł. Z przedstawionych dokumentów źródłowych nie wynika natomiast, jakie są koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej. Nie jest znana wysokość czynszu najmu mieszkania, a z wniosku nie wynika nawet, że skarżąca z mężem taki czynsz obowiązani są opłacać. Nie jest znana powierzchnia mieszkania skarżącej, nie wiadomo również kto jest jego właścicielem. Skarżąca nie przedstawiła sądowi żadnych wyciągów z rachunków bankowych, nie zrobiła tego również na wezwanie referendarza. Zarządzenie z dnia 1 listopada 2013 r. zobowiązujące skarżącą do przedstawienia szeregu dokumentów źródłowych, doręczone wnioskodawczyni w dniu 28 listopada 2013 r. zachowuje aktualność. Wszystkie te informacje są niezbędne do wykazania również przed sądem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala na udzielenie pomocy i wszystkie one zostały wymienione w wezwaniu wystosowanym przez referendarza. Należy też mieć na uwadze, że określenie dokumentów źródłowych, które w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy przedłożyć leży w gestii rozpoznającego wniosek sądu (referendarza), a nie podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Podmiot wnioskujący o prawo pomocy ma oczywiście możliwość przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które w jego ocenie uzasadniać mają trudną sytuację majątkową, a tym samym spełnianie ustawowych przesłanek prawa pomocy. Przedstawienie tych dokumentów i oświadczeń ma jednakże walor wyłącznie uzupełniający w stosunku do katalogu dokumentów i oświadczeń wymaganych zarządzeniem wydawanym w oparciu o art. 255 p.p.s.a. Nadesłane przez skarżącą dokumenty nie naświetlają dostatecznie skali wydatków i kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem jej gospodarstwa domowego oraz deklarowanymi wydatkami na leczenie. Skarżąca nie wyjaśniła, czy przestała pobierać rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie jest również jasne, czy nie ma praw do nieruchomości, wzmiankowanych w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe sąd zauważa, że sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje niewyjaśniona na tle sformułowanego na nowo wniosku o przyznanie prawa pomocy. W realiach sprawy nie jest możliwe określenie, że wnioskodawczyni nie może ponieść kosztów wpisu sądowego i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie może być ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, przy czym sąd na podstawie złożonych dokumentów może jedynie ocenić, że ani w całości ani w części wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest zasadny. Strona, według oceny oświadczenia i dołączonych informacji, dysponuje środkami wystarczającymi na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a w kontekście zgłaszanej konieczności udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika trzeba wskazać, że stosownie do art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek stronom działającym bez takiej reprezentacji, udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.