II SA/Gd 832/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 4 sierpnia 2023 r. nr SKO.421.646.2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. Skarga I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 4 sierpnia 2023 r. nr SKO.421.646.2023 wniesiona została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. nr GOPS.ŚW.5740.248.2023 Wójt Gminy Ustka, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 1577), zwanej dalej ustawą, orzekł o uchyleniu: 1. prawa do świadczenia wychowawczego określonego informacją nr [..] z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyznania I. R. świadczenia wychowawczego na syna F.R. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. oraz 2. prawa do świadczenia wychowawczego określonego informacją nr [..] z dnia 11 lutego 2021 r. w sprawie przyznania I. R. świadczenia wychowawczego na syna F. R. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Decyzja podjęta została w związku z otrzymaniem przez organ I instancji pisma Wojewody Pomorskiego z dnia 19 września 2022 r. informującego, że do sprawy pani I. R. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2019 r. do nadal. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła I. R., zarzucając organowi naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 4 i art. 16 ust. 6 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z przepisu tego wynika zatem, że w sytuacji stwierdzenia przez wojewodę konieczności zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Wojewoda Pomorski pismem z dnia 19 września 2022 r. poinformował Wójta Gminy Ustka, że do spraw pani I. R. dotyczących przyznawanych świadczeń znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. F. R. jest uprawniony do pobierania na niego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej odpowiednika świadczenia wychowawczego w okresie od 1 maja 2019 r. do dnia dzisiejszego. Wyklucza to tym samym przyznanie na niego świadczenia wychowawczego na ten sam okres. W związku z tym Wójt na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy zobowiązany był wydać kwestionowaną odwołaniem decyzję. I. R. wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając organowi naruszenie art. 16 ust. 6 i art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie jej prawa do świadczenia, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do rozpatrzenia właściwemu organowi. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że jej mąż J. R. pracuje w Norwegii od końca kwietnia 2019 r., a ona sama prowadzi gospodarstwo rolne w Polsce. Zgodnie z art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego organ wydający zaskarżoną decyzję powinien mieć na uwadze miejsce zamieszkania dziecka, które w realiach tej sprawy znajduje się w Polsce. Ponadto na małoletniego F. R. nie pobierano kiedykolwiek świadczenia przewidzianego przez ustawodawstwo kraju zatrudnienia J. R. jako pracownika transgranicznego. Celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kumulacji świadczeń, a nie wyeliminowanie uprawnień strony do tych świadczeń. W decyzji arbitralnie przyjęto, że doszło do jakiejkolwiek kumulacji świadczeń. Nie badano również z jakich świadczeń strona może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Kolegium z dnia 4 sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy zaistniały podstawy do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2 i 6 ustawy). Z dniem 1 stycznia 2022 r. znowelizowano ustawę na mocy ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1981 z późn. zm.). Nowelizacja ta m.in. wprowadziła zmianę co do organów właściwych w przedmiocie rozpatrywania wniosków o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Treść art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej pozwala na przyjęcie, że w sprawach zainicjowanych podaniem wniesionym przed wejściem w życie nowelizacji (tj. przed 1 stycznia 2022 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Skoro więc wnioski skarżącej wpłynęły do organu I instancji w lipcu 2019 r. (pierwszy wniosek) i lutym 2021 r. (drugi wniosek) to obowiązującym w sprawie stanem prawnym jest ten sprzed 1 stycznia 2022 r., co prawidłowo przyjęły organy. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3 ustawy). W myśl definicji zawartej w art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć jest mowa w ustawie o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, rozumieć trzeba przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 1, z późn. zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 284 z dnia 30 października 2009 r., str. 1). Zawarte w powyższych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków jednoczesnego podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku z późniejszą zmianą miejsca pracy lub zamieszkania. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego muszą zatem gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści. Aby nie doszło do nieuzasadnionego łączenia świadczeń w przypadku zbiegu prawa do zasiłków rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i w myśl ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania członków rodziny, rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 zawierają normy kolizyjne pozwalające rozwiązać konflikt narodowych systemów zabezpieczenia społecznego (m.in zakaz kumulacji świadczeń w art. 10 rozporządzenia wykonawczego oraz odstępstwa od tej zasady wskazane w art. 67 i art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004. Kwestie te poruszają także art. 58 i art. 60 rozporządzenia wykonawczego). Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie wychowawcze: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej; 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2 ustawy, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z treści z art. 11 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 16 ust. 2 i 6 ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje. Z kolei, w myśl art. 16 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres od dnia w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mają zastosowanie. Z powyższego wynika więc, że uzyskanie przez organ I instancji informacji od Wojewody, że - według ustaleń tego organu - w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Stwierdzić przy tym należy, że organ pomocy społecznej nie ma swobody działania w tym zakresie, w szczególności nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, ani rozważania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. Organ gminy zobowiązany do zastosowania art. 16 ust. 6 ustawy nie dokonuje przy tym analizy przesłanek, w oparciu o które wojewoda stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, stąd też rozważania Kolegium na str. 3 decyzji co do tego, czy skarżącej przysługuje świadczenie wychowawcze za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, leżą poza granicami tej sprawy. Rzeczą Kolegium nie było rozstrzyganie tej kwestii. Ustawodawca wyraźnie w art. 16 ust. 6 ustawy wskazał, że to wojewoda (a nie jakikolwiek inny organ lub organy) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana badaniu i ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Przy czym, uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nie niesie jeszcze ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia wychowawczego na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu - czyli na wojewodę (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 633/17). Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 7 ustawy, w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 2 ustawy, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego od dnia, od którego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że od dnia, od którego matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym organem do orzekania w sprawie świadczenia wychowawczego jest wojewoda. Tym samym decyzja o przyznaniu świadczenia przez inny organ (w tym przypadku przez Wójta Gminy Ustka) nie może pozostać w obrocie prawnym. W konsekwencji nie można zarzucić orzekającym w sprawie organom naruszenia przepisów ustawy, w szczególności art. 16 ust. 6 tej ustawy. Najistotniejszym i decydującym dowodem w sprawie jest ustalenie dokonane przez Wojewodę Pomorskiego i ujawnione w piśmie z dnia 19 września 2022 r., że do sprawy I. R. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązują od 1 maja 2019 r. do nada. Informacja ta - zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy - zobowiązywała Wójta Gminy do uchylenia własnej decyzji, mocą której przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżąca nie zostanie pozbawiona ponownego rozpatrzenia sprawy w tym zakresie. Konsekwencją uchylenia przez Wójta Gminy Ustka pierwotnej decyzji w sprawie ustalenia prawa skarżącej do wymienionego świadczenia będzie przeprowadzenie nowego postępowania w tym zakresie, ale przez właściwy organ, czyli przez Wojewodę Pomorskiego. W postępowaniu przed tym organem skarżąca może dowodzić swojego prawa do świadczenia wychowawczego za okresy objęte uchyloną decyzją, tj. od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. oraz od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. W świetle powyższego zarzuty skarżącej, że świadczenie wychowawcze na syna powinno być jej wypłacane zgodnie z ustawodawstwem polskim, według zasad pierwszeństwa wynikających z art. 68 rozporządzenia 883/2004, nie podlegały ocenie w tym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 5 ustawy organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Wojewoda Pomorski. Zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień do świadczenia wychowawczego. Zaskarżona decyzja jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).