II SA/Gd 84/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 84/17 w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołano się na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w którym skarżący wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodów z działalności rolniczej w wysokości 1000 zł netto miesięcznie. Z jego oświadczenia o stanie majątku wynika, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego w C. D. o powierzchni 2 ha, składającego się z 4 budynków gospodarczych, 2 budynków pomocniczych w celu produkcji drobiu (obsada 34 tysiące), gospodarstwa rolnego w O. o powierzchni 0,3 ha wraz z budynkiem gospodarczym (18 tysięcy kurcząt) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 15 ha o wartości około 300.000 zł. Wnioskodawca podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla swojego utrzymania, ponieważ z uwagi na embargo na eksport drobiu do Rosji, produkcja stała się nieopłacalna. Podkreślił, że posiada zadłużenie z tytułu kredytu na zakup gospodarstwa rolnego w wysokości 1,18 miliona złotych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 marca 2017 r. skarżący wezwany został do przedłożenia szeregu dokumentów i oświadczeń, w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych oraz kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, oświadczeń wraz ze stosowną dokumentacją w zakresie wysokości przysługujących wnioskodawcy dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), w celu doprecyzowania jego oświadczeń w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ich relacji do ciążących na wnioskodawcy zobowiązań wniosku oraz ich udokumentowania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik procesowy wnioskodawcy przedłożył do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że: - wysokość dopłat obszarowych i innych za 2016 i 2017 rok nie przekroczyła w danym roku 50 000 zł, - opłaty za media są w wysokości wskazanej we wniosku (dla jednej osoby), - strona nie jest właścicielem pojazdów, poza współwłasnością pojazdu typu Quad o wartości 700 zł, - co do kwoty dochodu 1000 zł – była ona aktualna w 2016 r. Obecnie strona nie ma dochodów, a wobec niej powadzone jest postępowanie egzekucyjne. Strona nie jest w stanie obsługiwać długów i rozważa ogłoszenie upadłości. Do wniosku dołączono kserokopię zajęcia wierzytelności z 25 sierpnia 2016 r., z którego wynika że przeciwko wnioskodawcy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne o zapłatę należności głównej w wysokości 86.000 zł. Ponadto złożono: - zaświadczenie z Banku "A" z dnia 17 stycznia 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim pożyczkę gotówkową udzieloną 30 czerwca 2014r. w kwocie 148.300 zł i na dzień wystawienia zaświadczenia do całkowitej spłaty pozostała kwotą 96.004,40 zł, - zaświadczenie z Banku "B" z 13 marca 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim rachunek bieżący dla prowadzonej działalności rolnej oraz kredyt obrotowy na kwotę 150.000 zł oraz kredyt inwestycyjny udzielony na kwotę 744.000 zł, a także limit odnawialny w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym w wysokości 80.000 zł. Do spłaty na dzień wystawienia zaświadczenia pozostało łącznie 819.000 zł. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych uzasadniając swoje rozstrzygnięcie brakiem wykazania przez skarżącego, dokumentami o które został wezwany, swojej sytuacji materialnej i finansowej. Referendarz wyjaśnił, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację finansową koncentrując się wyłącznie na wykazaniu obciążeń finansowych, w tym związanych z zaciągniętymi kredytami, a uchylił się od wykazania również dokumentami osiąganych dochodów. Nie przedłożył żądanych wyciągów z rachunków bankowych, które posiada oraz dokumentów potwierdzających wysokość dopłat bezpośrednich. Referendarz zwrócił uwagę, że samo oświadczenie, że dopłaty te w latach 2016 i 2017 kształtowały się na poziomie 50.000 zł przeczy oświadczeniu o braku uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. Z samych dopłat bowiem dochód ten winien miesięcznie wynosić około 4.166 zł. Referendarz uznał, że wybiórcze przedstawienie okoliczności wskazanych w zobowiązaniu z dnia 1 marca 2017 r. nie stanowi jego prawidłowej realizacji i nie prowadzi do jednoznacznego wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie można zweryfikować ogólnych i nie do końca jasnych informacji podanych w formularzu PPF, dotyczących dochodów wnioskodawcy i ich relacji do ciążących na nim zobowiązań w skali miesiąca. Ponadto, wbrew wezwaniu, wnioskodawca nie udokumentował swoich wydatków, przedstawiając wyłącznie swoje długi, co również nie ułatwia dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Powyższe zaniechania doprowadziły do wniosku, że strona nie przedstawiła w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości jednej z najistotniejszych informacji, na podstawie której można w sposób prawidłowy zweryfikować, czy spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. informacji na temat tego jaka jest relacja dochodów wnioskodawcy do ciążących na nim wydatków. Taka postawa wnioskodawcy uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia, że nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie. Referendarz podkreślił przy tym, że skarżący jest właścicielem dużego majątku rolnego, zarówno w C. D., jak i nieruchomości rolnej o powierzchni 15 ha, które mogłyby stać się źródłem chociażby częściowego pozyskania środków finansowych. Jednocześnie referendarz uznał, że za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów, bowiem zobowiązania prywatnoprawne, w tym zobowiązania kredytowe, nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. W sprzeciwie z dnia 14 kwietnia 2017 r. wnioskodawca w całości zakwestionował postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Według skarżącego takie nieprawidłowe rozstrzygnięcie pozbawia go drogi sądowej w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że posiadany majątek nie może zostać spieniężony, gdyż ziemia i budynki stanowią zabezpieczenie niespłaconych kredytów. W konsekwencji majątek skarżącego z ekonomicznego punktu widzenia jest bezwartościowy i nie może zostać sprzedany, gdyż jest jednocześnie jedynym źródłem dochodu. Wyjaśnił, że nie posiada rachunku bankowego jako rolnik indywidulany, a rachunek, który ma służy wyłącznie do obsługi kredytów. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpoznawanej sprawie pomimo wezwania do przedłożenia określonych dokładnie dokumentów źródłowych skarżący uchylił się od pełnego wykonania tego zobowiązania, przede wszystkim nie przedkładając wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych dopłaty bezpośrednich dla rolnictwa. W ten sposób nie zobrazował wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów, akcentując wyłącznie spoczywające na nim zobowiązania kredytowe, których nie można traktować priorytetowo względem zobowiązań publicznoprawnych, takich jak chociażby koszty sądowe. W ocenie sądu niewątpliwie zaistniała potrzeba uzupełnienia dokumentacji dotyczącej aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy w celu rzetelnego i pełnego rozważenia przesłanek udzielenia pomocy finansowej w formie zwolnienia od kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie istniała zaś szczególna potrzeba sprecyzowania uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, zwłaszcza w obliczu składanych przez niego sprzecznych oświadczeń. W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF zadeklarował bowiem dochody na poziomie około 1.000 zł miesięcznie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza aktualizując, że nie uzyskuje już żadnego dochodu, a jednocześnie oświadczając o wysokości uzyskiwanych dopłat bezpośrednich w kwocie do 50.000 zł rocznie, co już wskazuje, jak trafnie przyjął referendarz, na miesięczny dochód tylko z tego źródła w wysokości około 4.166 zł. Wnioskodawca pominął natomiast zupełnie kwestię posiadanego majątku nieruchomego, który według niego stanowiąc zabezpieczenie zaciągniętych kredytów nie może generować żadnego dochodu. Tym niemniej tezie tej zaprzeczył sam w sprzeciwie stwierdzając, że majątek ten przynosi dochody, z których spłaca kredyty i dlatego też nie można go spieniężyć. W tej sytuacji brak przedłożenia przez skarżącego żądanych dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby i potwierdziły takie okoliczności, jak wysokość uzyskiwanych dochodów, nie tylko z działalności hodowlanej, ale również z posiadanej ziemi rolnej, na który to dochód wskazuje sam skarżący w sprzeciwie, oraz wysokość kosztów utrzymania, uprawniało referendarza sądowego do odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawca nie wyjaśnił rzetelnie wszystkich okoliczności mających wpływ na jego rzeczywiste możliwości finansowe, przy uwzględnieniu nie tylko prowadzonej hodowli drobiu, która według oświadczeń skarżącego w tej chwili jest niedochodowa, ale również posiadanego przez niego majątku nieruchomego w postaci ziemi rolnej, który chociażby częściowo mógłby stanowić źródło jego dochodów. Twierdzenia zaś co do braku rachunku bankowego i prowadzenia rozliczeń wyłącznie gotówkowych nie jest wiarygodne i nie zasługuje na uwzględnienie. Z zaświadczenia wystawionego przez Bank Spółdzielczy wynika wprost, że skarżący posiada rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy z limitem odnawialnym w wysokości 80.000 zł. W tej sytuacji sąd uznał, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji majątkowej w sposób wystarczający dla uwzględnienia wniosku. Samo prawdopodobieństwo spełniania przesłanek oparte na nieudowodnionych twierdzeniach nie jest wystarczające do zastosowania na zasadzie wyjątku instytucji prawa pomocy. Stanowiska tego nie zmienia fakt obciążeń kredytowych skarżącego, które jak to już zaznaczono nie mogą być traktowane priorytetowo względem zobowiązań publicznoprawnych. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że charakterystyka sytuacji finansowej wnioskodawcy, jaka wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń jest niewyczerpująca, a złożone wybiórczo dokumenty przemawiają za odmienną jej oceną niż przedstawiona w sprzeciwie. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.