II SA/Gd 858/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz S. K., E. S., E. S., R. K. i J. A. K. – R. na decyzję Wojewody z dnia 10 października 2011 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia odmówić M. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. M. Z. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem. Oboje małżonkowie utrzymują się z emerytur w kwocie 952 zł miesięcznie (wnioskodawczyni) oraz 1711 zł miesięcznie (jej mąż). Posiadają mieszkanie o powierzchni 59,5 m2 oraz samochód osobowy [...] z 1998 r., który służy im do przejazdów do lekarzy. Oboje małżonkowie są osobami schorowanymi z uszkodzonymi narządami ruchu. Na mocy postanowienia referendarza sądowego WSA z 6 lutego 2012 r. wnioskodawczyni odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wówczas (pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy z 9 stycznia 2012 r.) wnioskodawczyni wskazywała, że we wspólnym gospodarstwie z nią i mężem pozostaje także syn, który z tytułu umowy o pracę osiąga zarobki w kwocie 1 600 zł miesięcznie. W toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy wywołanego aktualnym wnioskiem (tj. z dnia 16 lutego 2012 r.) wnioskodawczyni wskazała, że syn nie zamieszkuje już z rodzicami. W postanowieniu z dnia 2 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. U podstaw takiej oceny legło w szczególności wybiórcze wykonanie zobowiązanie referendarza sądowego w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych. W sprzeciwie od w/w postanowienia wnioskodawczyni wskazała, że jej emerytura wynosi 952 zł brutto, odbiera ją z poczty. Natomiast świadczenie męża "przychodzi" przelewem na konto wnioskodawczyni (1711 zł). Dalej, w treści sprzeciwu wskazano, że syn wspólnie zamieszkuje z wnioskodawcami, ale nie uczestniczy we wspólnym gospodarstwie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że w pierwszym oświadczeniu po prostu się pomyliła. Z treści sprzeciwu wynika także, że wskazane koszty utrzymania należy podzielić na 5 osób, bo "6 to już prawnuczki". W ocenie wnioskodawczyni, wydane postanowienie jest krzywdzące, bowiem po opłaceniu kosztów na życie pozostaje jej 400 zł na osobę. Jej zdaniem, uprawnia to ją do prawa pomocy, pomimo że nie jest bezdomna i na zasiłku specjalnym. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Z przedłożonego oświadczenia majątkowego oraz załączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącej uniemożliwiała jej samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego, także w zakresie ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wnioskodawczyni i jej mąż mają stałe źródła dochodów, które być może nie są najwyższe, jednak z uwagi na stały i regularny charakter otrzymywanych przez nich świadczeń, umożliwiają planowanie wydatków. W ocenie sądu, trudno też znaleźć powody, dla których wnioskodawczyni "wykreśliła" swojego syna ze wspólnego gospodarstwa domowego, skoro – jak wynika z treści sprzeciwu – zamieszkuje on jednak z rodzicami w domu rodzinnym. Poza tym, należy zauważyć, że oświadczenie wnioskodawczyni co do ilości osób zamieszkujących z nią w mieszkaniu jest bardzo niejasne. Te niejasności pogłębia jeszcze dodatkowo treść sprzeciwu, z którego wynika, że w mieszkaniu strony mieszka sześć osób. Koszty utrzymania ocenione na 1480 zł (pismo z 28 lutego 2012 r. – k.69 akt), wedle oświadczenia wnioskodawczyni zawartego w sprzeciwie, należy pomniejszyć o 20 %, bo w gospodarstwie jest 5 osób (co daje kwotę 1 200 zł, "bo 6 to już prawnuczka"). Oświadczenie to jest zupełnie niezrozumiałe. Z istoty instytucji prawa pomocy wynika jej wyjątkowość. Celem ustanowienia tej instytucji jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Wskazać też należy, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawczyni są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osób starających się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek tych osób i podział przypadających na nich wydatków. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy uchyla się ona od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, zarobkowej i majątkowej. Nie sposób ocenić relacji dochodów do wydatków rodziny, gdy nie jest do końca jasna ilość osób partycypujących w tych wydatkach, ani też ich dochody. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza ujawniła się okoliczność, że w mieszkaniu wnioskodawczyni zamieszkuje łącznie 6 osób. Przypomnieć zatem należy, że decydując się na złożenie wniosku o udzielenie prawa pomocy, strona obowiązana jest rzetelnie wskazać, kto z nią zamieszkuje i jakie osiąga dochody i ponosi wydatki oraz jaki majątek posiada. Brak takich danych, bądź ich nierzetelność uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny sytuacji strony z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.