II SA/Gd 865/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 września 2025 r. nr SKO Gd/6326/24 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. K. R. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wójt Gminy Pszczółki (dalej jako: "Wójt", "organ I instancji), po rozpatrzeniu wniosku K. R. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), decyzją z dnia 12 listopada 2024 r. przyznał stronie świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia – A. R. w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2029 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 8 września 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść przepisu art. 16 ust. 1 i 4, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.: dalej jako: "u.ś.r.") Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 23 października 2024 r. skarżąca, reprezentująca małoletniego A. R., zwróciła się do Wójta o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dziecka. Do wniosku dołączyła dokumenty z których wynika, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna złożyła do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pruszczu Gdańskim w dniu 13 lipca 2023 r., natomiast orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku zapadło w dniu 12 stycznia 2024 r. Wskazano, że z uwagi na fakt, iż strona zwróciła się z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia w dniu 23 października 2024 r., organ zobligowany był do jego przyznania nie wcześniej niż z pierwszym dniem miesiąca w którym wniosek został złożony, a więc z dniem 1 października 2024 r. W tej sytuacji nie mogła mieć zastosowania przesłanka wynikająca z art. 24 ust. 2a u.ś.r., albowiem wniosek został złożony po upływie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że termin wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. - podobnie jak i termin określony w art. 24 ust. 2 u.ś.r. - jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma charakter terminu prawa materialnego, co oznacza, że uprawnienie do otrzymania (wstecznie) świadczenia rodzinnego związanego z niepełnosprawnością wnioskodawcy może zostać ukształtowane wyłącznie pod warunkiem dopełnienia w tym czasie czynności, dla której ów termin został przewidziany. Jego niezachowanie skutkuje zaś brakiem możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia od momentu złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Materialny charakter terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. oznacza również, że nie podlega on przywróceniu. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca podniosła, że przed Sądem Rejonowym Gdańsk – Południe w Gdańsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prowadzone jest postępowanie odwoławcze od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2024 r. Skarżąca wyjaśniła, że pomimo trybu odwoławczego, organ I instancji dopiero w październiku 2024 r. stwierdził, że strona może pobierać przedmiotowe świadczenie. Wcześniej, w ocenie organu, złożenie takiego wniosku było niedopuszczalne. W związku z powyższym wniosek wraz kompletem dokumentów strona złożyła w październiku 2024 r. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie swoje dotychczasowe pisma i wnioski składałą terminowo. Jej zdaniem, z uwagi na fakt, że w sprawie jest nadal prowadzone postępowanie odwoławcze, przedmiotowy zasiłek podlega wyrównaniu od momentu złożenia wniosku o wydanie nowych orzeczeń o niepełnosprawności, będących kontynuacją poprzednich. Wniosła także o zasądzenie odsetek ustawowych za brak wyrównania w terminie oraz o przyznanie rekompensaty za okres oczekiwania na wyrównanie od organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.", "ustawa"). Zgodnie z jego brzmieniem zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Świadczenie to przysługuje m. in. niepełnosprawnemu dziecku (art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Ustawa reguluje kwestię okresów na jakie przyznawane są świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.ś.r. zasadą jest, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy (tj. od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego – art. 3 pkt 10 u.ś.r.). Zasada ta nie dotyczy świadczeń enumeratywnie wskazanych, w tym, przyznawanego na podstawie art. 16 u.ś.r. zasiłku pielęgnacyjnego. W takim przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Wyjątek dotyczy sytuacji, w której jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.). Jednocześnie w ustawie przewidziano też, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (art. 24 ust. 3 u.ś.r.). W poddanej sądowej kontroli sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca spełniła przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Sporną kwestią pozostaje od kiedy zasiłek pielęgnacyjny powinien jej przysługiwać. W ocenie organów administracji początkowy moment przysługiwania świadczenia powinien być ustalony w oparciu o art. 24 ust. 2 u.ś.r., to jest począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem skarżącej – należało w sprawie zastosować art. 24 ust. 2a ustawy, a świadczenie powinno być przyznane od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Za taką wykładnią przepisów przemawiać ma to, że K. R. zaskarżyła do sądu powszechnego orzeczenie wojewódzkiego zespołu, a sprawa przed sądem nie została zakończona do momentu wydania decyzji przez organ administracji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pruszczu Gdańskim wnioski o ustalenie niepełnosprawności dla dzieci – A. i A. R. – w dniu 13 lipca 2023 r., natomiast orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku (dalej jako: "WZON") dla dzieci zostały wydane w dniu 12 stycznia 2024 r. Oba orzeczenia WZON zostały zaskarżone do sądu powszechnego i - jak wynika z załączników do skargi - postępowanie przed Sądem Rejonowym Gdańsk – Południe nie zostało jeszcze zakończone. Bezsporne jest, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na A. R. został złożony w dniu 23 października 2024 r. (akta administracyjne). W tak ustalonym stanie faktycznym istotną okolicznością pozostaje stwierdzenie, czy skarżąca spełniła warunek, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. uprawniający do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego "z mocą wsteczną", to jest od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony 9 miesięcy po wydaniu orzeczenia przez WZON. Takie ustalenie prowadzi do wniosku, że przesłanka, o której mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie została spełniona. Sąd, w składzie orzekającym w sprawie, miał jednak na uwadze ukształtowany w orzecznictwie sądowym pogląd dotyczący ustalania początkowego momentu przysługiwania świadczeń w przypadku zaskarżenia orzeczenia zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności do sądu powszechnego. Zgodnie z nim w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonać zarówno z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, jak i całokształtu regulacji przewidzianych w systemie prawa. W konsekwencji prowadzi to do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. W takim wypadku wniosek w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (co odnieść należy także do innych świadczeń, których początkowy termin przyznania nie jest powiązany z okresem zasiłkowym – zob. art. 24 ust. 1 u.ś.r.) wraz z kompletem dokumentów, złożony przez osobę uprawnioną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku winien być uznany za złożony w terminie uprawniającym do uzyskania "wydłużonego" okresu świadczenia (por. wyrok NSA z 8 lutego 2019 r., I OSK 3587/18, Lex nr 2731257). Podkreśla się także, że od daty uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego wyrok wywołuje skutki prawne, a zatem oddziaływuje wiążąco - w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. - na strony i sąd, który je wydał, a także na: inne sądy, inne organy państwowe oraz administracji publicznej oraz w wypadkach w ustawie przewidzianych także na inne osoby. Powyższe oznacza zatem, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje w obrocie prawnym skutek wiążący w zakresie jego treści. Za takim rozumieniem analizowanego przepisu przemawiają także argumenty związane z prokonstytucyjną metodą wykładni. Uregulowanie zawarte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma bowiem na celu zapewnienie ochrony, przewidzianej w art. 69 Konstytucji RP bo niweluje, wynikające z art. 24 ust. 2 u.ś.r., legislacyjne przerzucenie na stronę konsekwencji przewlekłego postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności, w aspekcie ustalenia daty przyznania świadczenia opiekuńczego (wyrok NSA z 30 czerwca 2025 r., I OSK 1465/23, Lex nr 3908798). Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny rozstrzyganej sprawy należy przyjąć, że K. R. mogłaby złożyć wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu powszechnego wydanego w następstwie rozpoznania odwołania od orzeczenia WZON. Gdyby uczyniła to w terminie 3 miesięcy od momentu jego uprawomocnienia się to – mając na uwadze przedstawioną wykładnię, którą Sąd w składzie orzekającym podziela – spełniałaby przesłankę uprawniającą do uzyskania świadczenia za okres ustalony na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skoro K.R. złożyła wniosek przed uprawomocnieniem się orzeczenia sądu powszechnego, a nawet jeszcze przed jego wydaniem, nie ma podstaw by przyjąć, że powinna być traktowana inaczej niż w przypadku złożenia takiego wniosku po uprawomocnieniu się orzeczenia. Wykładnia przyjęta przez organy administracji publicznej prowadzi, w ocenie Sądu, do nieuzasadnionego nierównego traktowania podmiotów prawa. Gdyby bowiem skarżąca "zaczekała" ze złożeniem wniosku do zakończenia postępowania przed sądem powszechnym mogłaby uzyskać świadczenie za okres od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zdaniem Sądu wykładnia przepisów prawa materialnego przyjęta w zaskarżonej decyzji narusza wynikającą z art. 32 Konstytucji RP zasadę równości podmiotów wobec prawa. Co więcej, za korzystanie z ustawowego prawa ubiegania się o należne świadczenie w momencie, który wnioskodawczyni uznaje za najbardziej stosowny, spotyka ją szczególnego rodzaju "sankcja" w postaci ograniczenia okresu przysługiwania jej tego świadczenia w porównaniu z sytuacją, gdyby "czekała" na rozstrzygnięcie sądu powszechnego. Mając na uwadze, że między wydaniem orzeczenia WZON a podjęciem czynności procesowych przez sąd powszechny w postaci wezwania na badania lekarskie upłynęło ponad półtora roku nie ma żadnych argumentów przemawiających za akceptacją takiego stanowiska. Rekapitulując powyższe rozważania, skoro postępowanie przed sądem powszechnym nie zakończyło się przed złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego należy przyjąć, że skarżąca spełniła przesłankę, o której mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Ze względu na okoliczność, że końcowy okres przysługiwania świadczenia został ustalony prawidłowo, a także na merytoryczne kompetencje organu II instancji związane z rozstrzyganiem spraw administracyjnych Sąd uznał za wystarczające uchylenie zaskarżonej decyzji jedynie w części dotyczącej początkowego terminu przysługiwania świadczenia. Ponownie rozstrzygając sprawę organ odwoławczy uwzględni wykładnię art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyjętą w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji.