II SA/Gd 889/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska ( spr.) Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2004 r., nr [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia 28 czerwca 2004 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących I. M. i M. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta decyzją z dnia 28 czerwca 2004r. nr [...] podjętą na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209, z 2002r. Nr 113, poz. 984, z 2003r. Nr 3, poz. 24 i Nr 64, poz. 592) odmówił nabycia własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obrębu [...] o powierzchni 286 m2, KW [...], położonej w R. przy ul. [...], będącej w użytkowaniu wieczystym I. A. i M. A. M. Organ ustalił, że małżonkowie M. złożyli do Burmistrza Miasta wniosek datowany 27 kwietnia 2004r. o nabycie z mocy prawa opisanej wyżej nieruchomości, będącej w użytkowaniu wieczystym do dnia 12 sierpnia 2075r. Prawo użytkowania wieczystego zostało przez wnioskodawców nabyte umową darowizny z dnia 3 lutego 1992r. Rep. A nr [...]. Powołując się na art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości organ I instancji ocenił, iż I. i A. M. nie spełniają kryterium podmiotowego wymienionej ustawy, ponieważ nie byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. Według organu osobami uprawnionymi do nabycia prawa własności nieruchomości z mocy prawa są jedynie osoby fizyczne, które były użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001r., a także następcy prawni osób, które spełniły oba te warunki łącznie. W odwołaniu I. i M. M. wnieśli o uchylenie decyzji I instancji, zarzucając organowi naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości poprzez uznanie, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanek do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości oraz § 2 ust. 5 rozporządzenie Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników wieczystych lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. Nr 205, poz. 1991) poprzez brak rozpatrzenia zastrzeżeń wnioskodawców do wykazu nieruchomości sporządzonego przez Burmistrza Miasta. W uzasadnieniu skarżący polemizują ze stanowiskiem prawnym organu I instancji i wskazują, że istnieją trzy przesłanki nabycia prawa własności nieruchomości na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy: osobami uprawnionymi do nabycia są wyłącznie osoby fizyczne, osoby te lub ich następcy prawni winni być w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi, wreszcie nieruchomość winna być zabudowana na cele mieszkaniowe lub stanowić nieruchomość rolną. Odwołujący się ich zdaniem spełniają wszystkie wymienione wyżej warunki. Są osobami prawnymi a przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest domem mieszkalnym, jednorodzinnym. Z kolei interpretując pojęcie "następstwa prawnego", o którym mowa w art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy, odwołują się do pojęcia nabycia prawa podmiotowego i twierdzą, że nabycie pochodne, w drodze sukcesji singularnej, skutkiem którego nabyli użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości, czyni ich następcami prawnymi darowujących – M. M. K. oraz J. K. w zakresie przedmiotowego prawa. Zdaniem skarżących przepis art. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości nie wskazuje, że dla nabycia prawa własności nieruchomości koniecznym jest, aby jej użytkownikiem wieczystym w obu wymienionych wyżej datach była ta sama osoba. W ust. 2 art. 1 przewidziane zostało odstępstwo od tej zasady, poprzez umożliwienie wstąpienia w miejsce użytkownika wieczystego jego następcy prawnego. Zdaniem skarżących celem wymienionej ustawy było zapewnienie dotychczasowym użytkownikom wieczystym prawa własności użytkowanych przez nich nieruchomości, co miało uczynić zadość poczuciu społecznej sprawiedliwości. Uzasadniając naruszenie § 2 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników wieczystych lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne wskazują odwołujący, że jako osoby uprawnione w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. spełniali formalne przesłanki do wniesienia zastrzeżeń do sporządzonego przez Burmistrza Miasta wykazu nieruchomości, których nabycie własności będzie dotyczyć. Natomiast wniesione przez nich w terminie określonym w § 2 rozporządzenia zastrzeżenia nie zostały rozpatrzone przez organ I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 października 2004r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta. Organ odwoławczy podzielił ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazując, że wnioskodawcy nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości na podstawie umowy darowizny z dnia 3 lutego 1992r., zatem byli użytkownikami wieczystymi w dniu 24 października 2001r. Natomiast w dniu 26 maja 1990r. użytkownikami wieczystymi byli M. i J. małżonkowie K. Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stosując wykładnię gramatyczną, z treści przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. wynika, iż roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności (współwłasności) nieruchomości przysługuje tym osobom fizycznym, którym zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu 24 października 2001r. przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. Obie przesłanki odnoszące się do czasu trwania nieruchomości muszą być spełnione łącznie, co oznacza zachowanie tożsamości tych osób fizycznych. Konsekwencją takiej treści art. 1 ust. 1 musi być odpowiednia interpretacja ust. 2. Następcą prawnym, o którym mowa w art. 1 ust. 2 jest tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób kwalifikujących się w świetle art. 1 ust. 1 do wystąpienia o nieodpłatne nabycie, to jest będących użytkownikami wieczystymi w datach wymienionych w ustawie, po dniu 24 października 2001r. I. i A. M. nie spełniają tej przesłanki, ponieważ nie byli użytkownikami wieczystymi w dacie 26 maja 1990r., nie są również następcami prawnymi osób, który byli użytkownikami wieczystymi w dniach 26 maja 1990r. oraz 24 października 2001r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. i M. M. ponownie zarzucają naruszenie przepisów art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz § 2 ust. 5 rozporządzenie Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników wieczystych lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, a także art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rażące naruszenie zasady obowiązku działania przez organy administracji na podstawie przepisów prawa, zasady zaufania do organów, zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania materiału dowodowego. Domagają się uchylenia zaskarżonej decyzji i osądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu przytaczają argumentację prawną zawartą w odwołaniu, polemizując ze stanowiskiem zawartym w decyzji SKO a odnoszącym się do wykładni przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej legalności Sąd uznał, że przedmiotowa decyzja narusza prawo. Podzielić należy zarzut skargi odnośnie wadliwej interpretacji przez organy orzekające w niniejszej sprawie przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209, z 2002r. Nr 113, poz. 984, z 2003r. Nr 3, poz. 24 i Nr 64, poz. 592). Wymieniony wyżej przepis art. 1 w dacie orzekania przez oba organy miał brzmienie następujące: osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna (ust. 1). Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (ust. 2). Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego (ust. 3). Ostateczna decyzja, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej (ust. 4). Opłaty sądowe z tytułu założenia i wpisu do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytych na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa (ust. 5). Koszty pomiarów oraz opracowań geodezyjnych i kartograficznych związanych z postępowaniem w sprawie wydania decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa (ust. 6). Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowy tryb wydawania decyzji, o których mowa w ust. 3 (ust. 7). Jak wynika z niespornych okoliczności sprawy I. M. i A. M. są użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonej w R., stanowiącej działkę nr [...] o obszarze 286m2 oraz właścicielami stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności piętrowego segmentu mieszkalnego, na skutek zawartej w dniu 3 lutego 1992r. aktem notarialnym Rep. A – [...] umowy darowizny. Poprzednicy prawni skarżących – J. K. i M. M. K. wpisani byli jako użytkownicy wieczyści opisanej nieruchomości w Księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy na podstawie umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste z dnia 12 sierpnia 1976r., aktem notarialnym Rep. A / nr [...], zawartej w celu wzniesienia budynku mieszkalnego. Analiza stanu faktycznego pozwala zatem na twierdzenie, że skarżący odpowiadają warunkom określonym w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Skarżący pozostając aktualnie użytkownikami wieczystymi opisanej wyżej nieruchomości, byli nimi w dacie wejścia w życie ustawy to jest w dniu 24 października 2001r. oraz są następcami prawnymi osób, które legitymowały się prawem posiadania użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990r. Tym samym przysługiwało im w myśl przepisów wskazanej ustawy prawo przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, które w tamtym stanie prawnym mogło nastąpić tylko odpłatnie. Sąd nie podziela poglądu wyrażonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze co do tego, że obie przesłanki odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego muszą być spełnione łącznie, co implikuje obowiązek zachowania tożsamości osób wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. w stosunku do ich następców prawnych. Zakresem podmiotowym tej ustawy objęci zostali również następcy prawni wieczystych użytkowników, na co w sposób oczywisty wskazuje treść ust. 2 cytowanego wyżej przepisu. W konsekwencji, w ocenie Sądu, krąg osób fizycznych odpowiadających warunkom art. 1 ust. 1 obejmuje również osoby, które w okresie między 26 maja 1990r. a 24 października 2001r. stały się następcami prawnymi (pod tytułem ogólnym lub szczególnym) osób, będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990r., spełniając przy tym pozostałe wymogi art. 1 ust. 1, a odnoszące się do samej nieruchomości. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela przy tym pogląd prawny wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2006r. w sprawie sygn. akt II S.A./Gd 276/04 (nie publ.). Z kolei w innym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanym w dniu 18 stycznia 2006r. w sprawie sygn. akt II S.A./Gd 1491/03 (nie publ.) Sąd ten wskazał między innymi, że nie jest zrozumiałe, ani niczym uzasadnione wyłączenie z kręgu osób ubiegających się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności następców prawnych w sytuacji, gdy osoba fizyczna zbyła nieruchomość będącą w użytkowaniu w okresie między dniem 26 maja 1990r. a dniem 24 października 2001r. Trafny jest również zarzut naruszenia przez organ I instancji § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników wieczystych lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. Nr 205, poz. 1991) w takim zakresie, w jakim dotyczy nie uwzględnienia zastrzeżeń skarżących do wykazu Burmistrza Miasta wyłożonego 17 marca 2003r. Zgodnie z treścią § 2, w brzmieniu z dat podjęcia decyzji, przed wydaniem decyzji o nabyciu własności nieruchomości właściwy organ sporządza wykaz nieruchomości, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy (ust. 1). 2. Wykaz, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 1) określenie nieruchomości zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków (kataster nieruchomości); 2) przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego, zaś w przypadku jego braku sposób wykorzystywania nieruchomości zgodnie z ewidencją gruntów i budynków; 3) numer księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym; 4) podstawę, termin i cel ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oraz termin, do którego zostało ustanowione użytkowanie wieczyste; 5) dane dotyczące użytkownika wieczystego, w szczególności imię, nazwisko i imiona rodziców; 6) wartość nieruchomości stanowiącą podstawę do ustalenia opłat rocznych z tytułu wieczystego użytkowania; 7) obciążenia nieruchomości, z wyjątkiem hipotek. 3. Wykaz, niezwłocznie po sporządzeniu, wykłada się do publicznego wglądu odpowiednio w urzędzie gminy, starostwie powiatowym lub urzędzie marszałkowskim, na okres 30 dni. 3a. O wyłożeniu wykazu do publicznego wglądu właściwy organ informuje w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, w szczególności poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w siedzibie organu informacji zawierającej miejsce i termin wyłożenia wykazu. 4. Po upływie terminu, o którym mowa w ust. 3, osoby uprawnione mogą składać do właściwego organu zastrzeżenia dotyczące wykazu, w terminie 30 dni. 5. Właściwy organ rozpatruje niezwłocznie zastrzeżenia, o których mowa w ust. 4 i w razie ich uwzględnienia odpowiednio zmienia dane zawarte w wykazie. 6. Nieuwzględnienie zastrzeżeń, o których mowa w ust. 4, nie stanowi przeszkody do wydania przez właściwy organ decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości. Z akt sprawy wynika, iż Burmistrz Miasta sporządził wykaz nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym i współużytkowaniu wieczystym osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, wykaz ten został wyłożony do publicznego wglądu w dniu 17 marca 2004r., zaś skarżący w dniu 4 maja 2004r., a zatem w terminie wynikającym z cytowanego wyżej przepisu, wnieśli do niego zastrzeżenia wynikające z faktu, że wykaz nie objął nieruchomości pozostającej w ich użytkowaniu wieczystym. Zastrzeżenia skarżących nie zostały uwzględnione, co wynika z pisma Burmistrza Miasta z dnia 20 maja 2004r. Jednakże zdaniem Sądu naruszenie wymienionego przepisu poprzez nieuwzględnienie zastrzeżeń nie miało wpływu na wynik sprawy, z uwagi na treść cytowanego ust. 6 § 2, ponieważ nie stanowiło przeszkody do wydania decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości. Nie są natomiast trafne zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, w takim kształcie, jaki wynika z uzasadnienia skargi. Zarzuty odnoszące się do zaniechania wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania materiału dowodowego nie znajdują potwierdzenia w okolicznościach sprawy. Stan faktyczny ustalony został prawidłowo i jest on między stronami niesporny. Nie jest również przedmiotem kontrowersji istota następstwa prawnego, odnoszącego się do skarżących. Natomiast istota sprawy sprowadza się wyłącznie do rozbieżności w wykładni przepisu prawa materialnego, to jest art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r., a co za tym idzie wadliwej oceny dokonanej przez organy administracji na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, iż skarżący wymogom cytowanego przepisu nie odpowiadają. Sąd podziela w tej mierze stanowisko strony skarżącej, jednakże odnotować należy istnienie poglądów odmiennych, a zgodnych z wykładnią dokonaną w zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (por. m.in. glosę Krzysztofa Kaszubowskiego do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2004r., sygn. akt II S.A./Gd 173/04, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa 2005/1-2/5). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwy organ nie może już zastosować ustawy z dnia 26 lipca 2001r., a to na skutek utraty przez nią mocy z dniem 12 października 2005r. na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459). Stosownie do art. 8 tej ostatniej ustawy, do spraw wszczętych na podstawie ustaw, o których mowa w art. 9 i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Organ zatem zwróci się do skarżących celem ustalenia, czy podtrzymują wniosek nadany do Burmistrza Miasta w dniu 4 maja 2004r. i w razie pozytywnego ustalenia rozstrzygnie sprawę na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy z dnia 29 lipca 2005r. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) uchylił decyzje obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekał w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy, według którego sąd określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność mogą być wykonane, ponieważ zaskarżona decyzja z uwagi na negatywny charakter z istoty nie jest wykonalna. O kosztach Sąd orzekł na wniosek strony, na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustalając, że na zasądzone koszty składa się uiszczony w sprawie wpis sądowy w wysokości 200,00 zł oraz wynagrodzenie adwokata w wysokości 240,00 zł, wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348, ze zm.)