II SA/Gd 902/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2009r.na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na działalność Starosty Powiatowego w przedmiocie udzielania pozwoleń wodnoprawnych postanawia: odmówić przyznania F. B. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2009r. F. B. zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jest emerytem, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która nie posiada żadnego źródła dochodu. Dochód rodziny wynosi 1403 zł miesięcznie. Mieszkają w mieszkaniu będącym własnością syna, jednak prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Z zeznania podatkowego za rok 2008 wynika, iż łączny dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł 15716,64 zł. Skarżący załączył umowę na dwie pożyczki gotówkowe: jedna z dnia 9 września 2009r. na kwotę 5051,64 zł ( gdzie miesięczna kwota do spłaty wynosi 180 zł) i druga z dnia 22 lutego 2008r. na kwotę 7031,54 zł ( gdzie miesięczna kwota do spłaty wynosi 350 zł). Skarżący wskazał, iż ponosi opłatę ok. 50 zł za prąd miesięcznie i 40 zł za gaz. Wysokość utrzymania dwóch kotów wynosi dwie puszki dziennie po 3,89 zł sztuka. Dziennie koty potrzebują dwóch puszek co generuje koszt na poziomie 7,78 zł przez 30 dni w miesiącu, daje kwotę 233,40 zł. Skarżący wskazał, iż około 250 zł miesięcznie wydaje na leki, gdyż powodowane jest to stanem zdrowia. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, wskazał na swój zły stan zdrowia i podeszły wiek, a następnie wyliczył wysokość miesięcznych wydatków. Wspomniał także, iż mieszka w mieszkaniu syna. W konsekwencji w oparciu o te oświadczenia nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów, do których nadesłania zobowiązano skarżącego. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym ani w zakresie częściowym. Podkreślenia wymaga okoliczność zaciągnięcia dwóch pożyczek gotówkowych, gdzie łączna miesięczna kwota do spłaty wynosi 530 zł. Doliczyć należy koszt utrzymania kotów, który według oświadczenia wynosi 233 zł oraz koszt zakupu lekarstw na kwotę 250 zł miesięcznie. Łącznie wskazane wydatki stanowią kwotę wraz z opłatą za gaz i prąd – 1103 zł. Dochód rodziny skarżącego na dwie osoby wynosi 1403 zł. Z powyższego zestawienia kwot wydatków i dochodu wynika, iż na inne wydatki niż wskazane pozostaje kwota 300 zł, która musi wystarczyć na zakup żywności, odzieży, itp. Podkreślić należy, iż wnioskodawca podejmując decyzję o zaciągnięciu kredytu z pewnością liczył się z koniecznością jego spłaty. Natomiast fakt ten nie może przesądzić o udzieleniu skarżącemu prawa pomocy, gdyż przesłanką jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Z pewnością hierarchizując wydatki uznać należy, iż w pierwszej kolejności skarżący winni opłacić koszty sądowe przed opłaceniem rat kredytu. Wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, podczas gdy wysokość miesięcznych rat do spłaty to kwota 530 zł. Trudno także w takiej sytuacji uznać zasadność wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.