II SA/Gd 918/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2024 r., nr SKO Gd/1705/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. J. C. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 26 lipca 2024 r., nr SKO Gd/1705/24, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni (dalej jako: Prezydent) z 29 stycznia 2024 r., nr 000754/S P/01/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 3 kwietnia 2023 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, S. P., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 11 marca 2015 r. wydanym na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 74-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 lutego 2015 r. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano choroby neurologiczne oraz upośledzenie narządu ruchu. Z przedłożonej dokumentacji i ustaleń własnych organu wynikało, że wnioskodawczyni nie jest nigdzie zatrudniona, ani nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Od 2020 r. była uprawniona do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do 31 marca 2023 r. Natomiast decyzją z 24 marca 2023 r., nr [...] i z 13 czerwca 2023 r., nr [...] Zakład odmówił wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni jest natomiast uprawniona do zasiłku stałego od 1 grudnia 2023 r. Wnioskodawczyni posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do 30 czerwca 2027 r. Przyczyną niepełnosprawności wnioskodawczyni są inne schorzenia, w tym: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego oraz upośledzenie narządu ruchu. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 kwietnia 2023 r. ustalono, że S. P. w styczniu 2015 r. przeszedł udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu. Rozpoznano również niedowład połowiczny prawostronny, afazję mieszaną, nadciśnienie tętnicze. Zaświadczenie lekarskie z 26 kwietnia 2023 r. potwierdza, iż chory cierpi na porażenie połowiczne, niedowład połowiczny prawostronny, afazję mieszaną, zwyrodnienia wielostanowe. Choroby współistniejące to: nadciśnienie samoistne, następstwa chorób naczyniowych mózgu, przewlekła niewydolność nerek, rozrost gruczołu krokowego. W zaświadczeniu zawarta jest również informacja, że chory wymaga opieki osoby drugiej. Opieka sprawowana jest w miejscu zamieszkania chorego przez wnioskodawczynię. Chory nie mówi, a wnioskodawczyni podała, że tata ma afazję. Wnioskodawczyni zajmuje się nim od około 8 lat, wykonuje praktycznie wszystkie czynności gospodarstwa domowego, przygotowuje i podaje wszystkie posiłki i leki. Tata spożywa jedzenie sam, ale nie jest w stanie przygotować sobie jedzenia. Wnioskodawczyni pomaga tacie w ubraniu się, robi zakupy, sprząta, wykupuje leki. Tata po mieszkaniu porusza się sam, sam wykonuje też czynności higieniczne. Odnośnie sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni wyjaśniła, że siostra mieszka za granicą, a brat choć mieszka z ojcem, to ze względu na swój problem alkoholowy nie zajmuje się nim. Tata w swoim pokoju ma lodówkę, a z kuchni korzystają z synem wspólnie. Wnioskodawczyni odwiedza ojca codziennie, czasem zostaje na noc i rozważa wspólne zamieszkiwanie z ojcem, kiedy jego stan uniemożliwi mu zostawanie samemu w nocy. Obecnie spędza u taty czas od 8/9 rano do 17. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie poszukuje pracy, gdyż ponownie stara się o przyznanie renty chorobowej. W oświadczeniu z 25 kwietnia 2023 r. strona oświadczyła, że ojciec (82 I.) przeszedł udar mózgu 8 lat temu. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu, jednak nie jest w stanie przyrządzić sobie obiadu lub wykonać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Chory nie mówi. Od czasu udaru wnioskodawczyni przebywa u ojca codziennie, a jeśli zachodzi potrzeba zostaje na noc. Do roku 2020, kiedy jeszcze wykonywała prace zarobkową, przyjeżdżała do ojca przed i po pracy (w zależności od zmiany - praca w handlu). Będąc na rencie od 2020 r., przebywa u chorego codziennie. Ćwiczy wówczas z ojcem w celu poprawy sprawności fizycznej oraz logopedycznie, w celu przywrócenia mowy. Z biegiem czasu ojciec wymagał coraz większej opieki. Ojciec wnioskodawczyni nie mówi, jednakże porusza się samodzielnie i korzysta z toalety. W domu nie korzysta ze sprzętów rehabilitacyjnych. Wnioskodawczyni wykonuje również czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, aby zapewnić ojcu godne warunki życia. Pomaga ojcu w utrzymaniu higieny osobistej. Z końcem marca 2023 r. wnioskodawczyni utraciła prawo do renty. Ze względu na własny stan zdrowia (rak piersi - usunięty guz oraz węzły chłonne - niesprawną rękę), nie jest w stanie pracować i jednocześnie opiekować się ojcem. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad ojcem strona podjęłaby pracę w handlu, którą wcześniej wykonywała. Decyzją z 23 czerwca 2023 r. Prezydent odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał, że rozmiar zaangażowania w sprawowaną opiekę i częstotliwość wykonywanych czynności związanych z niepełnosprawnością ojca uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, jednakże nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", gdyż niepełnosprawność ojca powstała po ukończeniu przez niego 18-go roku życia. Decyzją z 30 listopada 2023 r. Kolegium uchyliło ww. rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że wnioskodawczyni nie mieszka z ojcem, zrezygnowała z zatrudnienia w związku z własną chorobą i nabyciem z tego tytułu, prawa do renty inwalidzkiej, poza skarżącą zobowiązani do alimentacji (co za tym idzie opieki nad ojcem) są jej brat i siostra. Ponadto wskazało, że konieczne jest skorelowanie zakresu niezbędnej opieki stosownie z faktycznym stopniem niepełnosprawności ojca, uwzględniając to, że ojciec nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, ani pampersowania, ani wykonywania całości zabiegów higienicznych przypisanych osobie leżącej. Kolegium podkreśliło też, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzonych do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W toku ponownie prowadzonego postępowania, na wezwanie organu I instancji, strona przedłożyła dokumentację medyczną, z której wynika, że ojciec cierpi na rozrost gruczołu krokowego, nadciśnienie, następstwa chorób naczyniowych mózgu, porażenie połowicze, inne niedokrwistości. Badanie fizykalne z dnia 9 stycznia 2024 r. potwierdziło: stan ogólny dobry, wyniszczenie, afazję, pacjent chodzący po mieszkaniu, płuca - po lewej stronie zaostrzony szmer pęcherzykowy, ASM 70/min (tony czyste), asymetria twarzy (stan po udarze w 2015 r), siła mięśniowa w Kg P Z uwagi na brak możliwości zamieszkania z ojcem z powodu brata alkoholika (aktualnie toczy się sprawa o eksmisję oraz o przymusowe leczenie alkoholowe), wnioskodawczyni wieczorami oraz w nocy jest "pod telefonem". Mieszka 4 km od ojca, w związku z tym dojazd zajmuje jej 10-15 min. Przyjeżdża do ojca 7 dni w tygodniu i przebywa u niego od godziny około 7.00 około 20.00. Przygotowuje i podaje śniadanie, po śniadaniu podaje niezbędne leki. Około godziny 9.00 przygotowanie ojca do toalety porannej - mycie, ubranie. Z uwagi na zaburzenia po udarze mózgu, ojciec nie kontroluje swoich potrzeb. Samodzielnie nie będzie jadł, przyjmował leków, mył się. Każdego dnia strona aktywizuje ojca. Po toalecie porannej i ćwiczeniach, jeśli zachodzi taka potrzeba, strona wychodzi do sklepu, a jeśli nie, to ogląda wraz z ojcem TV lub zdjęcia. Około godziny 12.00 przygotowuje obiad, między 13.00 a 13.30 podaje ciepły posiłek i pilnuje aby został spożyty przez ojca. Po posiłku około 14.00 zajmuje się sprawami porządkowymi - zmywanie, pranie, odkurzanie, zmiana pościeli. W tym czasie cały czas strona zwraca uwagę na zachowanie ojca, gdyż z powodu afazji jego komunikaty są niejasne i niezrozumiałe. Musi się domyślać czego ojciec potrzebuje - toalety, picia, czy potwierdzenia, że córka jest blisko. Po zakończeniu sprzątania spożywają podwieczorek, około godziny 17.00 stara się prowadzić zajęcia logopedyczne mające na celu przywrócenie mowy. Między 18.30 a 19.00 przygotowuje kolację, pomaga ojcu w toalecie wieczornej, przygotowuje do snu. Po kolacji ojciec bierze leki. Strona przygotowuje łóżko i ojciec kładzie się spać, a strona czeka, aż ojciec zaśnie - czasem kiedy ojciec czuje się lepiej strona może wyjść do domu, jest wówczas około godziny 20.00. Jeśli wnioskodawczyni zaobserwuje, że ojciec czuje się gorzej, zostaje na noc i śpi na materacu. Kiedy coś dzieje się w domu lub ojciec niepokoi się czymś, dzwoni do córki, a ona jedzie sprawdzić co się dzieje. Ojciec w ciągu dnia pozostaje pod opieką córki, wówczas pomaga mu poruszaniu się po mieszkaniu. W tak zwane lepsze dni porusza się z pomocą laski. Ojciec korzysta z wizyt domowych lekarza pierwszego kontaktu. Odmawia wizyt innych lekarzy, czy też pomocy ze strony innych niż wnioskodawczyni osób. Nie wyraża zgody na wpuszczanie do mieszkania obcych. Ponadto brat alkoholik, gdy jest po spożyciu alkoholu jest agresywny słownie i nikt nie chce ryzykować konfrontacji z nim. Strona wyjaśniła też, że choroba ojca (afazja po udarze mózgu) wyklucza go z samodzielnego funkcjonowania - ojciec nie kontroluje potrzeb. Ta dysfunkcja irytuje go, co sprawa, że jest agresywny. Brak opieki spowoduje, że ojciec nie będzie przyjmować leków, nie będzie jadł, mył się czy wstawał z łóżka. Ponadto, obecność strony chroni ojca przed agresją ze strony syna alkoholika. Decyzją z 29 stycznia 2024 r. Prezydent odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu przytoczył poczynione ustalenia faktyczne, a odnosząc się do ostatniego oświadczenia strony zauważył, że w dokumentacji medycznej jest zawarta informacja, iż ojciec samodzielnie porusza się po mieszkaniu. Ponadto samodzielnie przyjmuje przygotowany i podany posiłek, nie korzysta z pampersów. Nie udzielono odpowiedzi, czy samodzielnie korzysta z toalety. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, po godzinie 20.30 ojciec pozostaje w domu sam. Powołując się na decyzję kasatoryjną SKO organ I instancji zwrócił uwagę, że skoro opieka poległa głownie na pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej oraz przygotowaniu i podaniu posiłków to te czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pranie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie należą do czynności dnia codziennego. Przygotowanie posiłków, czy pomoc w innych pracach domowych nie są czynnościami wykluczającymi jakąkolwiek aktywność zawodową. Ponadto czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane również przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ nie kwestionuje stanu zdrowia ojca wnioskodawczyni, jednak w związku z niespełnieniem łącznie wszystkich przesłanek, wymaganych przez ustawę, brak jest możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła: naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn.. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po rozpoznaniu odwołania Kolegium decyzją z 26 lipca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie mieszka z ojcem. W mieszkaniu ojca przebywa tylko w ciągu dnia, wykonując tam przede wszystkim czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, gotowanie). Strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z własną chorobą i nabyciem z tego tytułu prawa do renty inwalidzkiej. Odnośnie stanu zdrowia ojca zwrócono uwagę, że nie jest on osobą leżącą, porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski. Nie korzysta ze sprzętów rehabilitacyjnych i pomocy lekarzy specjalistów. Nie wymaga ani karmienia, ani pampersowania, ani wykonywania całości zabiegów higienicznych przypisanych osobie leżącej. Skoro opieka polega głównie na pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej oraz przygotowania i podania posiłków to te czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pranie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie należą do czynności dnia codziennego. Przygotowanie posiłków, czy pomoc w innych pracach domowych nie są czynnościami wykluczającymi jakąkolwiek aktywność zawodową, Ponadto czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane również przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. W przedmiotowej sprawie wskazane przez skarżącą czynności opiekuńcze - związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną - zdaniem Kolegium nie powinny stanowić przeszkody w podjęciu zatrudnienia. To oznacza, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, określonych przepisami art. 17 ust.1 ustawy. Ocena związku przyczynowo-skutkowego dokonana przez organ I instancji była więc prawidłowa. Ponadto zauważono, że na dzień 31 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni nie spełniła warunków nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skoro od 1 grudnia 2023 r. jest uprawniona do zasiłku stałego, które to prawo - zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy, w dotychczasowym brzmieniu - stanowiło przesłankę negatywną nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub umorzenia świadczeń nienależnie pobranych w całości. W uzasadnieniu strona stwierdziła, że to nie choroba nowotworowa była powodem rezygnacji z zatrudnienia, lecz obowiązek opieki nad ojcem. Do marca 2023 r. skarżąca pobierała rentę chorobową z uwagi na swoją chorobę (nowotwór piersi). Pracowała do 2020 r. W 2015 r. ojciec przeszedł udar, na skutek czego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która wymaga pomocy ze strony osób drugich. Od 2015 r. skarżąca świadczy mu pomoc i opiekę bez żadnej przerwy. Pracowała i świadczyła taką pomoc. Aktualnie również jest przy ojcu cały dzień, jeśli występuje taka potrzeba również w nocy. Od kwietnia 2023 r. do grudnia 2023 r. skarżąca była bez jakiegokolwiek świadczenia pieniężnego i również świadczyła pomoc ojcu. Jest osobą wysoce schorowaną, z którą kontakt jest znacznie ograniczony z uwagi na to, że nie mówi. Do tego współistnieje wiele chorób, które upośledzają jego codzienne funkcjonowanie i zaopiekowanie się samym sobą. Ojciec porusza się po mieszkaniu samodzielnie, posiłki zjada samodzielnie. Na tym jego samodzielność się kończy. Nie potrafi sam zadbać o gospodarstwo domowe, umówić się na wizytę lekarską, dojechać na nią czy zrealizować recepty. Nie jest w stanie samodzielnie dokonać zakupów, opłacić rachunków, załatwić spraw urzędowych. Posiada zaburzone kontakty społeczne z uwagi na swoje wybuchy agresji oraz trudności w porozumiewaniu się. Nie może liczyć na pomoc z niczyjej strony. Skarżąca jest jedyną osobą, która jest w stanie sprawować nad nim opiekę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznając niniejszą skargę Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Kolegium narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Organy orzekające w sprawie procedowały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., a w szczególności o przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą omawianego świadczenia jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania tej opieki. Istotne jest przy tym, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowane koniecznością sprawowania opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś z innych przyczyny, leżących głównie po stronie wnioskodawcy i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Dlatego też analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga ze strony organów dokonania oceny i zbadania kilku obszarów. Istotne znaczenie ma kwestia tego, kiedy opiekun zrezygnował z zatrudnienia i kiedy podjął się opieki, ewentualnie, czy nie podjął nowego zatrudnienia (kontynuował umowy zawartej na określony czas) ze względu na konieczność sprawowania tej opieki. Możliwa jest też sytuacja, że wnioskodawca od dłuższego czasu sprawuje opiekę i przez ten cały czas nie podejmował zatrudnienia, choć w tym wypadku konieczne jest zbadanie, czy w zdrowiu podopiecznego zaszły takie zmiany, które uzasadniały np. kilkuletnią bierność zawodową wnioskodawcy. Odnosząc się do tego zauważyć należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20). W orzecznictwie przyjmuje się też, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. - w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami. Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 729/21). Co przy tym istotne, ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, CBOSA). Ocenie podlega więc to, czy na dzień złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że organ odwoławczy zajmując zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko poprzestał wyłącznie na zestawieniu daty zakończenia ostatniego zatrudnienia przez skarżącą z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej oraz faktem, iż deklarowała ona opiekę nad nim od 5 lat i wywiódł z tego pochopnie brak związku pomiędzy jej biernością zawodową a opieką nad rodzicem. Jednakże, zdaniem Sądu, ta historycznie postrzegana rezygnacja z zatrudnienia nie mogła mieć kluczowego znaczenia dla oceny związku przyczynowo – skutkowego w niniejszej sprawie. Organ pominął bowiem tę część art. 17 ust. 1 u.ś.r., która mówi o przesłance niepodejmowania zatrudnienia, co wymaga z kolei uwzględnienia nie tyle okoliczności towarzyszących ustaniu zatrudnienia, co aktualnej sytuacji skarżącej, która pozostaje bez zatrudnienia - według jej oświadczenia - w związku z koniecznością sprawowania opieki. Niepodejmowanie zatrudnienia oznacza zaś, że opiekun, pomimo tego, że jest zdolny do pracy i ma obiektywne możliwości jej podjęcia, nie czyni tego ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny. Z akt sprawy wynika, że ojciec wnioskodawczyni w momencie składania przez stronę wniosku miał 86 lat. Po przebytym w roku 2015 udarze niedokrwiennym lewej półkuli choruje na porażenie połowiczne, niedowład połowiczny, afazję mieszaną, zwyrodnienia wielostawowe oraz choroby współistniejące: nadciśnienie samoistne, następstwa chorób naczyniowych mózgu, przewlekła niewydolność nerek, rozrost gruczołu krokowego. Dodatkowo, w grudniu 2023 r. przeszedł chorobę COVID-19, która – jak powszechnie wiadomo – była szczególnie trudna dla osób w podeszłym wieku i nawet u osób młodych i ogólnie zdrowych pozostawiała liczne powikłania, wpływając negatywnie na organizm i jego odporność na przyszłość. Wobec tych informacji, trudno oczekiwać, iż u osoby w takim wieku, jak ojciec skarżącej, zmagającej się z niedowładem oraz powikłaniami ogólnoustrojowymi po udarze, stan zdrowia miał się polepszyć. Stan ten bowiem charakteryzuje się stopniowym ograniczeniem wydolności organizmu, nawet bez nagłych zdarzeń chorobowych. Co jednak szczególnie istotne, ojciec cierpi na afazję mieszaną. Afazja jest nabytym zaburzeniem mowy wynikającym z uszkodzenia mózgu i przejawia się w języku zarówno w jego ekspresji, jak i w odbiorze (afazja mieszana). Z dokumentacji medycznej ojca skarżącej wynika, że udar przeszedł w roku 2015 i nadal jest osobą o ograniczonym kontakcie, trudną we współpracy, nie komunikującą się, zatem mimo upływu czasu jego stan nie polepszył się. Skoro dotychczas stan ojca nie poprawił się oznacza to, że zły stan zdrowia ma charakter trwały. W związku z tym nie sposób się zgodzić z organem, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Bez znaczenia jest to, czy rezygnacja przez wnioskodawczynię w 2020 r. z zatrudnienia miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem czy też z jej stanem zdrowia, znaczenie ma bowiem to, czy na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia było sprawowanie opieki nad ojcem. Skarżąca wcześniej wprawdzie zdołała godzić pracę z opieką, niemniej jednak w końcu okazało się to niemożliwe, zaś wnioskodawczyni nie powinna być "karana" przez organ za to, że próbowała łączyć te dwie sfery swojego życia przez jakiś czas. Podsumowując kwestię związku przyczynowego Sąd uznał, że prawidłowa ocena okoliczności sprawy powinna prowadzić do wniosku, że w sprawie doszło do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawczynię, która powoduje ziszczenie się związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem. Po drugie, przy ocenie związku przyczynowo - skutkowego istotna jest ocena zakresu czynności, które osoba podopieczna jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). Organ odwoławczy nie uwzględnił w sposób dostateczny pogarszającego się stanu zdrowia ojca, ani specyfiki jego chorób. Niesporne jest bowiem, że ojciec skarżącej jest osobą częściowo sparaliżowaną, z którą nie ma kontaktu werbalnego. Wprawdzie więc nie jest on osobą leżącą, lecz fakt ten nie zmienia tego, iż opieka nad nim stale angażuje opiekuna. Jak wskazała sama strona, nawet jej ciężko jest odgadnąć niekiedy potrzeby ojca z uwagi na to, iż sam nie potrafi ich komunikować. Konieczne jest także domyślanie się, co dodatkowo psychicznie angażuje opiekuna. Strona też, mimo że nie mieszka z ojcem, jest w stałej gotowości nieść mu pomoc – przyjeżdża w nocy, gdy dostanie telefon od ojca. Ponadto zdarza się, że nocuje na materacu u ojca. Powyższe wskazuje na wysoki stopień zaangażowania wnioskodawczyni w opiekę, jak również ujawnia, że opieka ta utrudnia skarżącej podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż nigdy nie wiadomo kiedy ojciec będzie potrzebował pomocy. Pozostawienie zaś bez opieki osoby z połowicznym niedowładem, afazją i niekomunikującą się werbalnie na dłuższy czas w celu podjęcia zatrudnienia, zaprzeczałoby istocie stałej opieki. Czym innym bowiem jest niezamieszkiwanie opiekuna z podopiecznym, ale bycie w stałej gotowości do przyjazdu i niesienie pomocy w krótkim czasie, a czym innym pozostawienie osoby niepełnosprawnej samej, bez zapewnienia możliwości elastycznego, swobodnego przyjazdu do niej na wezwanie, co ma miejsce w sytuacji, gdy opiekun jest w pracy. Pozostawienie osoby, która nie ma możliwości komunikowania się, a więc i wezwania pomocy, bez stałej, możliwej do realizacji w każdym czasie, opieki, stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia podopiecznego. Dodatkowo skarżąca wskazywała, że tata ma zachowania agresywne, nie akceptuje pomocy od innych osób, niż skarżąca, a także zamieszkuje z synem, który nadużywa alkoholu. Wynika z tego, że istotnie nie ma możliwości przekazania opieki osobie trzeciej, jak również sprawowana opieka ma za zadanie nie tylko utrzymać dobrostan chorego, ale również chronić go oraz otoczenie. Także czynności wykonywane przez skarżącą – czynności opiekuńcze, ale też czynności związane z codziennym funkcjonowaniem ojca, wbrew twierdzeniom organu, wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej przez nią opieki. Fakt, że nie wszystkie podejmowane przez nią czynności związane są bezpośrednio z osobistą opieką nad chorym, nie wpływa na to, że są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby wymagającej opieki. Za nieprawidłowe należy uznać też założenie, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie. Mając to na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium błędnie oceniło zakres czynności, które skarżąca wykonuje, opiekując się ojcem w kontekście specyfiki jego schorzeń, w szczególności w aspekcie psychofizycznym, co powoduje, że dokonana ocena jest wadliwa. To też przełożyło się na ocenę, że to nie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia, lecz jej własny stan zdrowia. Tymczasem z akt nie wynika, aby stan zdrowia skarżącej wykluczał ją z rynku pracy. Skarżąca konsekwentnie podnosiła, że podjęłaby zatrudnienie gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad ojcem i z akt nie wynikają okoliczności, które wiarygodność tego oświadczenia by podważały. W szczególności fakt, że po przejściu nowotworu piersi skarżąca ma nie w pełni sprawną jedną rękę, nie oznacza, że jest ona niezdolna do pracy. Wnioskowi takiemu przeczą jednoznacznie znajdujące się w aktach sprawy decyzja ZUS odmawiająca dalszego przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, iż nie jest niezdolna do pracy. Skarżąca dysponuje wprawdzie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w 2022 r., jednak bez wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia, co oznacza, że przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia nie ma. Dodać można, że mimo pewnych ograniczeń ruchowych skarżąca samodzielnie opiekuje się ojcem, wykonując w ramach tej opieki wszystkie czynności, co świadczy, że mogłaby również wykonywać pracę zarobkową. Jak przy tym trafnie wskazał WSA w Krakowie w wyroku z 25 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1700/21) zanegowanie związku przyczynowo-skutkowego musiałoby się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach, jednoznacznie podważających ten związek w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) lub obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy). Takie okoliczności z akt sprawy nie wynikają. Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na błędzie subsumpcji tj. niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad ojcem. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy. Dodatkowo, jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia organ wskazał fakt, że wnioskodawczyni od 1 grudnia 2023 r. ma przyznany zasiłek stały, co stanowi przeszkodę, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i że skoro przeszkoda ta istniała na dzień 31 grudnia 2023 r., to skarżącej nie może być przyznane świadczenie. Powyższego stanowiska Kolegium nie uzasadniło, można jednak domniemywać, że Kolegium kierowało się art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej inne świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako związana nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia. Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń. W konsekwencji, organy prowadzące postępowanie administracyjne zobowiązane są poinformować stronę o możliwości dokonania powyższego wyboru, co wynika z art. 9 i art. 79a k.p.a. Informacja taka powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania innego świadczenia wskazanego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nie jest zatem tak, że fakt pobierania świadczenia konkurencyjnego (tu: zasiłku stałego) jest przeszkodą nieusuwalną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, strona ma bowiem możliwość dokonania wyboru świadczenia. W sprawie istotne jest to, że zbieżne świadczenie skarżąca uzyskała od 1 grudnia 2023 r., zaś wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 3 kwietnia 2023 r. Prowadzi to do dwóch wniosków. Po pierwsze, w okresie od kwietnia do listopada 2023 r. wskazana przez Kolegium przeszkoda nie istniała i w sytuacji uznania, że spełniona jest przesłanka związku przyczynowo-skutkowego, możliwe było przyznanie za ten okres wnioskowanego świadczenia. Po drugie, spełniona jest wynikająca z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przesłanka uzasadniająca rozpoznanie wniosku skarżącej na podstawie przepisów dotychczasowych, jej prawo bowiem powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Przepis ten nie wymaga przy tym, aby prawo do świadczenia istniało na dzień 31 grudnia 2023 r., jak zdaje się przyjmować Kolegium, ale aby powstało ono przed tą datą. Ta zaś przesłanka została spełniona. Do wyjaśnienia pozostała natomiast kwestia znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które umożliwi stronie skarżącej pełne zrealizowanie przysługującego jej na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa wyboru świadczenia. Organ powinien zatem zbadać, czy i kiedy skarżąca dokonała już takiego wyboru, a jeśli nie miało to jeszcze miejsca, wówczas organ umożliwi stronie dokonanie wyboru świadczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).