II SA/Gd 923/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. i M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S., H. S., E. S. i J. S. – H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt [...] w przedmiocie opinii w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości postanawia odmówić H. S. i M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt [...]. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyli M. i H. S., E. S. i J. S. – H. reprezentowani przez adwokata J. B., któremu każdy ze skarżących w dniu 8 września 2011 r. udzielił pełnomocnictwa do reprezentacji przed WSA i NSA w Warszawie w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Wnioskiem z dnia 22 września 2011 r. H. i M. S. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wnioskodawcy wskazali, że są starszymi, schorowanymi ludźmi, posiadają niskie dochody w postaci emerytur w wysokości 1 100 zł – H. S. i 655 zł – M. S. Posiadają 1/3 udziału w domu, tj. pow. 70 m2. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawców, referendarz sądowy wezwał wnioskujących do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń. Przesyłki zostały skutecznie doręczone wnioskodawcom w dniu 4 października 2011 r. Wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących ich sytuacji finansowej z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, albowiem wnioskodawcy nie wykonali zarządzenia referendarza, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, postanowieniem z dnia 31 października 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił wnioskodawcom przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. M. i H. S. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Wyjaśnili, że z powodu podeszłego wieku nie mogli w terminie dostarczyć wymaganych dokumentów, dlatego korzystają z możliwości odwołania się i przedkładają kserokopie odcinków emerytur. Ponowili również wniosek o ustanowienie adwokata. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji. (vide. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sąd nie żądał od wnioskodawców dodatkowych dokumentów obrazujących ich sytuację materialną, albowiem wnioskodawcy mając wiedzę o zakresie wezwania do dostarczenia materiałów obrazujących ich sytuację materialną (skuteczne doręczenie zarządzenia wzywającego o przedłożenie dokumentów i złożenie oświadczeń z dnia 4 października 2011 r.), do sprzeciwu dołączyli wyłącznie kserokopie odcinków emerytur potwierdzające ich miesięczne dochody z tego źródła. W ocenie Sądu, z treści wniosku oraz dołączonych kserokopii odcinków emerytur pobieranych miesięcznie przez wnioskodawców wynika, iż wnioskodawcy nie wykazali istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jaką jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając wysokość dochodów wnioskodawców, która wynosi łącznie 1 755 zł Sąd stwierdził, że wnioskodawcy są w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania mogą się ograniczyć do wpisu w wysokości 100 zł od zażalenia na postanowienie z dnia 24 października 2011 r. o odrzuceniu ich skargi kasacyjnej. Nie bez wpływu na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostawał fakt przedstawienia przez wnioskodawców w sposób wybiórczy informacji dotyczących ich sytuacji materialnej i finansowej. Mając natomiast na uwadze dyspozycję art. 246 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy, Sąd nie mógł przychylić się do wniosku o ustanowienie adwokata. Do akt bowiem dołączone zostało pełnomocnictwo udzielone w dniu 8 września 2011 r. przez H. S. i M. S. adwokatowi J. B. do reprezentacji przed WSA i NSA w Warszawie w postępowaniu ze skargi kasacyjnej (k. 154 i 155 akt). Powyższe świadczy, że pomiędzy wnioskodawcami a adwokatem istnieje stosunek prawny (stosunek zlecenia reprezentacji) wyłączający możliwość przyznania im prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.