II SA/Gd 957/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 października 2010 r., Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia odmówić przyznania E. M. prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. E. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1491,83 zł miesięcznie netto. Wedle oświadczenia, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Mieszka samotnie w małym mieszkaniu, które wynajmuje. Zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), strona skarżąca działanie lub bezczynność w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to zatem, że skarżący z mocy samej ustawy zwolniony jest od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, gdyż należy ona do kategorii spraw z zakresu pomocy społecznej – dotyczy skierowania wnioskodawcy do domu pomocy społecznej. W tej sytuacji, należało wniosek skarżącego ocenić pod kątem jego żądania o ustanowienia adwokata, tj. w zakresie częściowym. Stosownie zatem do treści art. 245 § 3 cytowanej wyżej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strona obowiązana jest pokrywać koszty wywołane swoim uczestnictwem w sprawie. Rzeczą wnioskodawcy jest zatem wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Biorąc pod uwagę zawarte we wniosku dane, odzwierciedlające aktualną sytuację rodzinną i zarobkową skarżącego uznać należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszej sprawie bowiem skarga wnioskodawcy została uwzględniona przez sąd, a skargę kasacyjną sformułował organ odwoławczy. Brak ustanowienia adwokata nie ograniczy zatem w żaden sposób prawa wnioskodawcy do sądu. Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Przy czym, instytucja ta służyć ma realizacji prawa do sądu i mając na uwadze ten właśnie cel - wymaga każdokrotnie oceny potrzeby jej przyznania wnioskodawcy. Zasadność przyznania prawa pomocy w określonej formie musi bowiem mieć odniesienie do konkretnej sytuacji procesowej i całokształtu okoliczności w sprawie. Przypomnieć przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki przyznania tegoż prawa, z uwzględnieniem także oceny zasadności udzielenia wnioskodawcy tego rodzaju pomocy na tle całokształtu okoliczności sprawy. W analizowanym przypadku zauważyć należy, że dochody skarżącego kształtują się na poziomie ponad 1 400 zł miesięcznie (netto). Wnioskodawca przy tym nie ma nikogo na utrzymaniu. W ocenie referendarza zatem, osiągane dochody wskazują, że wnioskodawca – przy uwzględnieniu faktu, że korzysta z ustawowego zwolnienia z kosztów sądowych – jest w stanie ponieść pozostałe koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie – jeśli jego wolą – na obecnym etapie postępowania sądowego jest korzystanie z usług pełnomocnika profesjonalnego. Wskazać przy tym należy, że odmowa uwzględnienia wniosku strony na obecnym etapie postępowania nie wyklucza możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie przez stronę i jego uwzględnienia w razie zmiany okoliczności sprawy. Z tych względów referendarz, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.