II SA/Gd 96/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi D. W., E. D. i F. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 września 2008r. Nr [...], 2. określa, że wymienione w punkcie pierwszym decyzje nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na solidarnie rzecz skarżących D. W., E. D. i F. W. kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy decyzją z dnia 17 lipca 2001r. ustalił warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego – segmentu "bliźniaka" na działce nr [...] w R. Zgodnie z treścią tej decyzji architektura budynku powinna nawiązywać proporcjami bryły, detalem architektonicznym oraz zastosowanymi materiałami budowlanymi (materiały naturalne: cegła, tynki, pokrycie ceramiczne dachu, drewno, etc.) do regionalnych form tradycyjnego budownictwa, a budynek powinien posiadać ogrzewanie elektryczne, olejowe lub gazowe. Zabudowa łączna nie powinna przekraczać 20% powierzchni działki. Decyzją z dnia 14 czerwca 2002r. nr [...] Wójt Gminy zatwierdził projekt budowlany i udzielił M. C. pozwolenia na budowę domu mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr [...] położonej w R. Gmina K. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 29 marca 2004r. Nr PNB-7141/031/04/RL powołując się na art. 50 ust. 1 pkt 4, art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003r., Nr 207, poz. 2016 ze zm.) oraz art. 123 k.p.a. wstrzymał roboty budowlane prowadzone w sposób istotnie odbiegający od warunków i ustaleń określonych w pozwoleniu na budowę z dnia 14 czerwca 2002r. oraz od projektu budowlanego, co stwierdzono podczas oględzin przeprowadzonych z udziałem stron. W dalszym postępowaniu organ nadzoru budowlanego I instancji decyzją z dnia 14 kwietnia 2004r. Nr PNB-7141/031/04/RL nałożył na inwestora obowiązek dostarczenia w terminie do 31 października 2004r. 4 egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych, przy czym przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w decyzją z dnia 22 kwietnia 2005r. Nr [...] zatwierdził projekt budowlany zamienny przedmiotowego budynku, zezwolił na wznowienie robót budowlanych i nałożył obowiązek uzyskania pozwolenia na jego użytkowanie. Decyzją z dnia 16 czerwca 2005r. Nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 705/05, uchylił ww. decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 22 kwietnia 2005 r., jak również decyzję organu I instancji z dnia 14 kwietnia 2004 r. Ponownie rozpatrując sprawę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r., nr PNB-7141/031/04/MZ, wydanym na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) oraz art. 123 k.p.a. wstrzymał roboty budowlane wykonywane przy realizacji budynku mieszkalnego jednorodzinnego na terenie działki nr [...] położonej w R. przy ul. Rybackiej 10, gmina K. w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w toku oględzin przedmiotowej nieruchomości przeprowadzonych w dniu 11 czerwca 2008 r. stwierdzono szereg odstępstw od pierwotnie zatwierdzonego projektu. W ocenie organu, spośród stwierdzonych odstępstw istotne były odstępstwa dotyczące: - zmiany wysokości ścianki kolankowej na poddaszu z projektowanej wysokości 84 cm na 137 cm, - zmniejszenie szerokości budynku z projektowanej 7,37 m do 6,55 m, - wykonanie dodatkowego pomieszczenia nad wiatrołapem, - zmiana kąta dachu wykusza. Organ I instancji wskazał, że stwierdzenie choćby jednego istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego obliguje organ nadzoru budowlanego do wdrożenia postępowania w trybie art. 50 i art. 51 ustawy – Prawo budowlane w celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. W toku oględzin organ I instancji stwierdził ponadto, że roboty budowlane prowadzone przy przedmiotowej inwestycji nie zostały zakończone. Konieczność ponownego wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych była konsekwencją związania organu wyrokiem ww. wyroku Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2006 r. Następnie decyzją z dnia 11 września 2008 r., nr[...], wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nałożył na M. C. obowiązek sporządzenia i przedstawienia w terminie do dnia 15 grudnia 2008 r., w związku z budową budynku mieszkalnego jednorodzinnego typu "KRAB DUO" w zabudowie bliźniaczej niezgodnie z zatwierdzonym projektem i pozwoleniem na budowę na terenie działki nr [...] położonej w R. przy ul. Rybackiej 19, projektu budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych w czterech egzemplarzach wykonany przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane oraz należącą do właściwej izby samorządu zawodowego, w celu doprowadzenia wykonanych zmian do stanu zgodnego z prawem. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane w aktualnym brzmieniu daje możliwość nałożenia w tej samej decyzji obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego oraz w razie potrzeby wykonania określonych czynności w sprawie doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Podniósł, że przedmiotowe roboty budowlane nie zostały zakończone. Istnieje konieczność nałożenia na inwestora obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, nie istnieje zaś potrzeba wykonania innych czynności w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, albowiem inwestor poza istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego nie naruszył w inny sposób obowiązującego prawa. Organ I instancji, wskazując na stwierdzone istotne odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego podniósł, że istnieje możliwość dalszej kontynuacji robót budowlanych uwarunkowanej przedłożeniem projektu budowlanego zamiennego, wykonanego zgodnie z przepisami i na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu odwołania D. i F. W. oraz E. D. od powyższej decyzji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane, decyzją z dnia 11 grudnia 2008 r., nr[...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nałożonego obowiązku oraz uchylił tę decyzję w części dotyczącej terminu i ustalił nowy termin do dnia 31 stycznia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że sporny obiekt realizowany jest z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego, w związku z czym wydanie przez organ I instancji decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane było uzasadnione. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, że organ nadzoru budowlanego nie ma możliwości prawnych aby przymusić właściciela kontrolowanej nieruchomości do udostępnienia jej osobom trzecim, zaś strony zapoznały się z protokołem oględzin przedmiotowego budynku. Ponadto podniósł, że projekt budowlany zamienny ma uwzględniać dotychczas wykonane roboty budowlane ale i przewidywać rozwiązania mające na celu dokończenie budowy. Przyjęte w projekcie rozwiązania projektowe mają zapewniać, że obiekt po jego realizacji będzie zgodny z prawem. Zatem określone roboty budowlane dotyczące naprawy nieprawidłowości innych niż istotne odstępstwa, będą mogły być wykonane po wznowieniu budowy. Natomiast szkody powstałe w wyniku naruszenia sąsiedniego budynku inwestor winien naprawić po zakończeniu budowy na zasadach kodeksu cywilnego. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że obowiązkiem projektanta jest opracowania projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, którą to zgodność sprawdza organ nadzoru budowlanego przed wydaniem decyzji o wznowieniu robót budowlanych. Organ stwierdził również, że przedłożona przez odwołujących opinia techniczna dotycząca nieprawidłowości i szkód zostanie dołączona do akt organu I instancji celem ewentualnego wykorzystania w dalszym postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów art. 51 Prawa budowlanego. Skarżący D. i F. W., właściciele sąsiedniej nieruchomości i "bliźniaczego" budynku, w skardze na decyzję organu drugiej instancji wnieśli o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili - rażące naruszenie zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, - nieuwzględnienie zaleceń zawartych w wyroku WSA i NSA, - nieprzestrzeganie Prawa budowlanego. Skarżący podnieśli, że organy nadzoru budowlanego nie podjęły wszystkich czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, czym naruszyły art. 7 Kpa Nie sprawdziły jakich odstępstw dopuścił się inwestor, jak również nie odniosły się do wniosków przedstawianych w toku postępowania przez skarżących. W ocenie skarżących decyzje organów obu instancji nie zawierały uzasadnienia faktycznego i prawnego. W szczególności nie zawierały informacji dlaczego nie przyjęto jako dowodu opinii technicznej wykonanej przez osobę uprawnioną. Ponadto skarżący podnieśli, że odebrano im prawo do czynnego udziału w postępowaniu, m.in. przez brak powiadomienia o mających się odbyć oględzinach oraz przez przeprowadzenie oględzin w dniu 11 czerwca 2008 r. bez ich obecności. Skarżący wskazali również, że w toku postępowania domagali się wyłączenia W. K. od prowadzenia sprawy z uwagi na wątpliwości co do jego bezstronności, jednak organ II instancji odmówił jego wyłączenia. Zdaniem skarżących decyzje organów obu instancji naruszały art. 7, art. 77, art. 107 § 1 i 3 Kpa przez powierzchowne i ogólnikowe podejście do ustaleń i oceny prawnej skutków pogorszenia się stanu budynku należącego do skarżących. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący wskazali, jakich uwag zawartych w wyrokach WSA i NSA organy obu instancji nie uwzględniły. Ponadto zarzucili, że organy obu instancji zlekceważyły Prawo budowlane stwierdzając, że samo nałożenie obowiązku wykonania projektu budowlanego zamiennego umożliwi doprowadzenie robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Wskazali, że w toku przedmiotowego postępowania nie wyjaśniono w sposób właściwy sprawy. Organy pominęły bowiem fakt, że roboty budowlane wykonane przez inwestora powodują także zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia przez zawilgocenie i zagrzybienie oraz naruszenie konstrukcji ściany międzybliźniakowej. Ponadto w ocenie skarżących rozbudowanie budynku o dodatkowe pomieszczenie należało kwalifikować jako realizację części obiektu budowlanego bez pozwolenia na budowę. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. skarżący F. W. popierając skargę podniósł, że przedmiotowy budynek stanowi zagrożenie dla jego budynku. Skarżąca E. D. popierając skargę oświadczyła, że nie zostało zakończone postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej pozwolenia na budowę. Wskazała, że rozpatrując niniejszą sprawę organ nie wziął pod uwagę, że szereg robót zagraża bezpieczeństwu budynku skarżących. Opinia rzeczoznawcy powinna być uwzględniona już przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W budynku uczestnika zastosowano ogrzewanie kominkowe. Komin znajduje się na wysokości okien skarżących, powodując zadymienie. Ściana budynku skarżących przylegająca do budynku uczestnika postępowania nie może być wyremontowana ani ocieplona, ponieważ uczestnik nie wyraża na to zgody. Pełnomocnik uczestnika postępowania M. C. podniósł, że inwestycja jest wstrzymana. Przedłużające się postępowanie powoduje szkody dla uczestnika, który nie może kontynuować budowy. Opinia techniczna złożona przez skarżących zawiera subiektywną ocenę, ponieważ jest opinią prywatną i może stanowić tylko materiał pomocniczy przy rozstrzyganiu sprawy. W trakcie wizji organ zrobił wszystko, aby zadośćuczynić wymogom prawa administracyjnego w zakresie czynnego udziału strony. Skarżący mieli możliwość kwestionowania ustaleń dokonanych podczas wizji, to jest mieli możliwość przedłożenia własnych spostrzeżeń czy też opinii. Organ administracji żadnych przeszkód w tym zakresie nie czynił. Uczestnik postępowania miał prawo odmówić wejścia skarżącym na teren jego nieruchomości podczas wizji, natomiast nie uniemożliwiał oględzin organowi. Ani uczestnik ani skarżący nie są specjalistami w zakresie prawa budowlanego, takimi specjalistami są pracownicy organu. Skarżący dysponują szeroką wiedzą na temat stanu budynku uczestnika. Nieuczestniczenie skarżących w wizji nie uszczupliło tej wiedzy. Dodatkowe zastrzeżenia skarżących co do wykonywanych przez uczestnika robót, powinny być przedmiotem odrębnego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skarga jest zasadna, ponieważ organy nadzoru budowlanego wydając opisane wyżej decyzje naruszyły prawo. Skarżący zarzucili, że w toku postępowania administracyjnego odebrano im prawo do czynnego udziału w postępowaniu, m.in. przez brak powiadomienia o mających się odbyć oględzinach oraz przez przeprowadzenie oględzin w dniu 11 czerwca 2008 r. bez ich obecności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ nadzoru budowlanego nie ma możliwości prawnych aby przymusić właściciela kontrolowanej nieruchomości do udostępnienia jej osobom trzecim. Wskazał przy tym, że strony zapoznały się z protokołem oględzin przedmiotowego budynku. Również w ocenie uczestnika postępowania, w trakcie wizji organ uczynił zadość wymogom prawa administracyjnego w zakresie czynnego udziału strony. Skarżący mieli bowiem możliwość kwestionowania ustaleń dokonanych przez organ podczas wizji poprzez przedłożenie własnych spostrzeżeń czy też opinii. Uczestnik postępowania miał natomiast prawo odmówić wejścia skarżącym na teren jego nieruchomości podczas wizji, przy czym nie uniemożliwiał oględzin organowi. Art. 10 § 1 Kpa stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie natomiast do art. 79 § 1 Kpa strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Z art. 85 § 1 Kpa wynika, że organ administracji publicznej może w razie potrzeby przeprowadzić oględziny. Jeżeli przedmiot oględzin znajduje się u osób trzecich, osoby te są obowiązane na wezwanie organu do okazania przedmiotu oględzin (§ 2). Zgodnie z treścią art. 50 § 1 Kpa organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych. Z powyższych przepisów wynika, że strona powinna mieć możność czynnego oraz bezpośredniego uczestniczenia w podejmowanych przez organ czynnościach, zwłaszcza zaś w przeprowadzaniu dowodów. Z całą pewnością umożliwienie stronie zapoznania się jedynie z protokołem oględzin, dokonanych bez jej udziału, nie czyni zadość zasadom aktywnego i bezpośredniego udziału w przeprowadzeniu takiego dowodu. Przedstawienie przedmiotu oględzin na wezwanie organu orzekającego jest obowiązkiem, który ciąży na stronie, jak i na osobie trzeciej, w zależności, od tego, w czyim władaniu znajduje się dany przedmiot (tak B. Adamiak,(w:) Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, art. 85, Nb 5, Warszawa 2005). Branie udziału w oględzinach polega na obecności przy czynności oględzin, a nie na zapoznaniu się z wynikami tych oględzin (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28.08.2008r., II SA/Ke 189/08, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania, dotyczących zasad udziału stron w przeprowadzaniu dowodów poprzez niezapewnienie przez organ możliwości udziału skarżących w oględzinach. W trakcie tychże oględzin organ dokonał natomiast ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które to stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Powyższe uchybienia miały więc istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać nadto należy, że organ odwoławczy nie odniósł się przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy do przedłożonej przez skarżących opinii technicznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że opinia ta zostanie dołączona do akt organu I instancji celem ewentualnego wykorzystania w dalszym postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów art. 51 Prawa budowlanego. W ocenie Sądu tym samym organ naruszył art. 77 § 1 Kpa, co również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa). Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a stronie zostanie zapewniony czynny udział w każdej fazie postępowania. Z uwagi na powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania obu tych decyzji stosownie do art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżących wpis sądowy. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien uwzględnić powyższe uwagi, a także wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Gd 705/05, jak również wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008r., sygn. akt II OSK 1908/06. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.