II SA/Gd 961/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2010r. nr [...] w przedmiocie usunięcia odpadów postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego, 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2011r. J. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. We wniosku wskazał, iż czteroosobowa rodzina utrzymuje się z dwóch rent w łącznej wysokości 1208,58 zł. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, zajmuje się opieką nad niepełnosprawnym synem, nie pracuje i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Córka jest studentką. Skarżący oświadczył, iż posiada dom o pow. 110 m oraz współwłasność w 7/200 nieruchomości w G. Małżonka skarżącego jest także współwłaścicielem domu w Siedlcach, który zajmuje jej siostra z rodziną. Nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący posiada samochód Volkswagen Transporter 1.9TDI z 2005r. zakupiony z dofinansowania z PFRON o wartości 50 tys. zł i przystosowany do przewozu niepełnosprawnego syna. Na wezwanie referendarza skarżący przesłał dwie decyzje o wysokości świadczeń rentowych: syna 611,67 zł oraz własnej 770,29 zł; z nakazu podatkowego wynika, iż skarżący jest właścicielem domu w W. o pow. 155 m2 wraz z garażem o pow. 25 m2 położonych na działce o pow. 403 m2; wraz z siedmioma osobami jest współwłaścicielem działki o pow. 1,86 ha położonej w centrum G.; skarżący nie udokumentował kosztów leczenia wskazując, iż nie istniała dotychczas konieczność gromadzenia rachunków. Rozpoznając przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej P.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. W rozpoznawanej sprawie skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Udzielenie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu referendarza pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z oświadczenia skarżącego oraz ze złożonych przez niego na żądanie referendarza dokumentów wynika, że na obecną chwilę skarżący nie posiada środków na poniesienie kosztów wpisu sądowego. Natomiast nie jest do końca udowodnione, iż skarżący należy do osób ubogich, czyli takich które nie są w stanie własnym działaniem poprawić swojej sytuacji i zadbać o zdobycie środków. Z załączonych rachunków wynika, iż skarżący nie posiada zaległości w opłatach za media. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż skarżący dokonuje wpłat gotówkowych, natomiast nie wypłaca środków. Zasadne jest zatem postawienie tezy, iż otrzymywane przez rodzinę renty nie stanowią jedynego źródła utrzymania rodziny. Ta analiza pozwala na stwierdzenie, że skarżący potrafi zdobyć środki potrzebne na zaspokojenie choćby potrzeb żywieniowych rodziny, na koszty leczenia syna i jego dowozu na rehabilitację i terminowe uiszczanie opłat. Tym samym nie można uznać, że skarżący na tle polskiego społeczeństwa znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy w całości. Skarżący jest w stanie ponieść niektóre koszty postępowania. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o źródłach oraz kosztach utrzymania skarżącego oraz posiadanie niewątpliwie przez rodzinę znacznej wartości majątku (dom i działka w W. oraz działka w centrum G.) miało decydujący wpływ na dokonaną przez referendarza ocenę wniosku o prawo pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, zaś skarżący będąc właścicielem znacznej wartości majątku nieruchomego nie należy do tego kręgu podmiotów. Ustosunkowując się z kolei do wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata podkreślić należy, iż na obecnym etapie postępowania posiadanie fachowego pełnomocnika w żadnym razie nie zmieni sytuacji procesowej skarżącego. Odmowa zaś ustanowienia pełnomocnika z urzędu w żadnej mierze nie spowoduje ograniczenia skarżącego prawa do sądu. Wynika to stąd, iż Sąd I instancji obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2, 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.