II SA/Gd 97/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej warunków zabudowy postanawia: 1. przyznać A. K. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z 1/2 wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. II SA/Gd 97/10 UZASADNIENIE A. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w kwocie 1 123,85 zł miesięcznie (netto). Jak oświadczyła, jest chora na cukrzycę, chorobę wieńcową. Na lekarstwa miesięcznie wydaje około 150 zł. Podała nadto, że jest współwłaścicielką domu bliźniaczego o powierzchni 93 m2 i przysługuje jej udział w 1/3 prawa własności tego domu oraz działki gruntu, na której dom jest wybudowany (1178 m2). Poza tym, posiada mieszkanie o powierzchni 31,90 m2. Ponadto, nie posiada żadnych oszczędności i innych składników majątku, nieruchomości i wartościowych przedmiotów, a z uwagi na stan zdrowia – duże kwoty pieniężne przeznacza na leki. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości zarobkowych referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 17 lutego 2010 r. (doręczonym w dniu 23 lutego 2010.), wezwał ją do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - oświadczenia, kto wspólnie z wnioskodawczynią zamieszkuje w lokalu przy ulicy G. [...] w M. i ewentualnie – wskazania źródeł dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub członków jej rodziny pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni oświadczyła, że sama mieszka w mieszkaniu przy ulicy G. Podała, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, ani lokat bankowych. Nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, którego jest współwłaścicielką, gdyż w nim nie mieszka. Z przedłożonych II SA/Gd 97/10 wyciągów bankowych wynika, że na jej koncie znajduje się kwota około 1 500 zł, a więc odpowiadająca wysokości miesięcznych dochodów skarżącej. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 marca 2010 r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od powyższego postanowienia A. K. podniosła, że zanim stała się po śmierci rodziców współwłaścicielką nieruchomości położonej przy ul. W. [...] w M. mieszkała i nadal mieszka w mieszkaniu położonym przy ul. G. [...] w M. Wskazała, że nie ma możliwości wynajęcia tego mieszkania i zamieszkania w nieruchomości przy ul. W. Jest to bowiem budynek parterowy składający się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki oraz pokoju na poddaszu, który wymaga kapitalnego remontu. Budynek ten zamieszkują siostry wnioskodawczyni: S. i L. S., które w całości ponoszą koszty jego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy oznacza, iż ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie II SA/Gd 97/10 inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz ewentualnie - kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi nie mającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. II SA/Gd 97/10 Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy wymuszają na wnioskodawcy zawarcie we wniosku niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej danych. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie uznać należy, że wniosek skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie, przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Stałe źródło utrzymania skarżącej (emerytura w kwocie ponad 1 100 zł netto miesięcznie) oraz brak jakichkolwiek osób na utrzymaniu wnioskodawczyni nie uzasadniały twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącą jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jednakże z uwagi na to, że dochody wnioskodawczyni nie są wysokie, zaś z uwagi na stan zdrowia wnioskodawczyni wymaga ponoszenia stałych wydatków na leki, należało wniosek uznać za zasadny w zakresie połowy wpisu. Ponadto uzasadnieniem dla odmowy przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie nie mogła być okoliczność, iż wnioskodawczyni przysługuje prawo własności nieruchomości w postaci mieszkania oraz udziału w trzeciej części prawa własności budynku typu bliźniaczego przy ul. W. w M. Słusznie bowiem wskazała wnioskodawczyni we wniesionym sprzeciwie, że z uwagi na sytuację rodzinną nie ma możliwości osiągania pożytków z ww. nieruchomości. Mieszkanie II SA/Gd 97/10 bowiem zaspokaja potrzeby mieszkaniowe wnioskodawczyni, zaś budynek przy ul. W. w M. wystarcza wyłącznie na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sióstr wnioskodawczyni. Na obecnym etapie postępowania, po uwzględnieniu zwolnienia od połowy wpisu, wnioskodawczyni zobowiązana jest zatem do uiszczenia kwoty 100 zł wpisu sądowego od wniesionej skargi. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącej jest na tyle dobra, że jest ona w stanie, choćby z uzyskiwanych dochodów, ponieść połowę kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.