II SA/Gd 97/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić S. Z. przyznania prawa pomocy. S. Z. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz po analizie nadesłanych dokumentów podkreślił, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy i wskazał, że wnioskodawca nie ujawnił rzeczywistych dochodów swojej 5 osobowej rodziny. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, kwestionując ustalenia oraz ocenę jego sytuacji materialnej. Zarzucił, że bezpodstawnie referendarz zażądał przedstawienia PIT-ów za 2014 rok, gdyż termin ich złożenia upływał 30 kwietnia 2015 r.. Odnosząc się do twierdzenia referendarza, ze syn nie ujawnił wyciągów z jednego rachunku bankowego wskazał skarżący, ze te drugie konto jest subkontem pierwszego i syn w ramach tych samych dochodów przelewa sobie niewielkie kwoty na własne wydatki. Subkonto nie jest odrębnym bytem bankowym. Co do ubezpieczenia skarżący wyjaśnił, że na składkę składa się dodatkowe ubezpieczenie wymagające dodatkowej składki. Odnosząc się do zatajenia wysokości otrzymywanych dopłat bezpośrednich oraz dopłat do paliwa rolniczego oświadczył, że nie stanowi to dochodu jego rodziny. Nie może ich przeznaczyć na nic innego jak tylko na środki do produkcji rolnej, gdyż Agencja szczegółowo rozlicza te kwestie. Ocenę stanu majątkowego dokonaną przez referendarza uważa skarżący za nierzetelną, nielogiczną i błędną w zakresie matematycznym. Postanowienie zatraciło swój indywidualny charakter i nie odnosi się do rodziny skarżącego, a służy wyłącznie potrzebom statystycznym. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2015 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy może być przyznane, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wniesiony w sprawie ustalenia opłaty legalizacyjnej. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że wnioskodawca jest rolnikiem, dochodowość gospodarstwa jest niska. Mieszka z małżonką, dwoma dorosłymi pracującymi synami oraz 19 letnią córką. Posiada dom o pow. 140 m2 oraz grunty rolne o pow. 12,63 ha. Oświadczył, że posiada 12,63 ha fizycznych, co przekłada się na 4,5 ha przeliczeniowego, licząc dochodowość przemnożyć to należy przez 2869 zł. Daje to roczny dochód z gruntów rolnych na poziomie 12920 zł, co wynosi 1076 zł miesięcznie. Wskazał, że obaj synowi otrzymują wynagrodzenie z tytułu pracy na poziomie 1700 zł miesięcznie. Jako wydatki wskazał skarżący podatki w wysokości 1200 zł rocznie, opał 3 000 rocznie, energia 200 zł miesięcznie, gaz 60 zł miesięcznie, woda i ścieki 100 zł na kwartał, ubezpieczenie 60 zł miesięcznie, RTV i internet 80 zł miesięcznie, telefony 150 zł miesięcznie, wydatki szkolne córki 50 zł miesięcznie. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został przez referendarza zobowiązany do przedstawienia szeregu dokumentów, w tym: wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłych członków jego rodziny osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.), kopi zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłych synów do urzędu skarbowego za rok 2013, chyba, że zostało już złożone za rok 2014 wówczas te ostatnie; kserokopię nakazu podatkowego w podatku od nieruchomości, rolnym i leśnym na rok 2015; zaświadczenia o podleganiu przez wnioskodawcę i jego małżonkę ubezpieczeniu społecznemu w KRUS; zaświadczenia od pracodawców synów o wysokości wynagrodzenia za pracę brutto/netto otrzymanego w ciągu ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę i dorosłych synów pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości). Przy piśmie z 9 kwietnia 2015 r. wnioskodawca przedłożył wyciągi z rachunków bankowych swojego i synów, zaświadczenie o lokacie syna, rachunki dokumentujące wydatki miesięczne, kopie PIT 11 za 2014 r., kopie nakazu płatniczego, zaświadczenie z KRUS o wysokości składek na ubezpieczenie społeczne, zaświadczenie o wysokości zarobków synów, dowody rejestracyjne dwóch samochodów osobowych i dwóch ciągników. Oceniając wniosek podkreślić należy, że zgodnie z cytowanym powyżej brzmieniem przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący został zobowiązany do udokumentowania, czyli wykazania, swojej sytuacji finansowej stosownymi dokumentami i pomimo zawarcia w zobowiązaniu pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego, nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej. Niezastosowanie się do wezwania referendarza, skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do wysokości dochodu skarżącego pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku przy równoczesnym braku dostatecznych dokumentów dotyczących wysokości osiąganych dochodów powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność tego wniosku. Niezasadnie uznaje skarżący, że kwota dopłat do gruntów rolnych czy dopłat do paliwa nie stanowi dochodu jego gospodarstwa domowego. Stanowią rzeczywisty dochód, a kwestia wydatkowania ich pozostaje poza zainteresowaniem Sądu, natomiast z pewnością Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznaje te dopłaty w zależności od charakteru prowadzonych upraw, jednak nie rozlicza beneficjentów tych kwot ze sposobu ich wydatkowania. Natomiast dochód z hektara przeliczeniowego, jaki wykazał skarżący w formularzu PPF, stanowi dane statystyczne i w żaden sposób nie jest on miarodajny przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącego przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zobligowany jest ustalić rzeczywisty dochód i rzeczywiste możliwości finansowe wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie stało się to niemożliwe z takiej przyczyny, że wnioskodawca nie ujawnił swoich rzeczywistych dochodów. Niezasadny jest także zarzut dotyczący braku uznania PIT 11 za 2014 r., gdyż w wystosowanym wezwaniu wyraźnie zostało określone, że przedłożyć należy kopie zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłych synów do urzędu skarbowego za rok 2013, chyba, że zostało już złożone za rok 2014 wówczas te ostatnie. Nacisk został położony na zeznanie złożone do urzędu skarbowego, zasadnie odmówił referendarz wiarygodności PIT 11, które nie stanowią informacji o wysokości osiągniętego dochodu w danym roku podatkowym. Pominął skarżący w formularzu dochody uzyskiwane z [...] Zrzeszenia Producentów Mleka. Nie jest znana ich miesięczna wysokość, tytuł z jakiego skarżący je otrzymuje, ani w jakim czasookresie. Powyższa całość powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistego dochodu rodziny skarżącego. Odnosząc się do twierdzenia, że wyciąg z rachunku bankowego syna R. był kompletny wskazać należy, że nie jest to prawdą. Bez względu na to ile kont czy subkont posiada się w banku to wyciąg generowany jest do każdego konta oddzielnie. Zaś porównując nr tych rachunków ([...] i [...]) widać, że nie są to zależne rachunki. Uznać więc należy, że zasoby finansowe syna R. w pełni ujawnione nie zostały. Podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje. Wnioskodawca posiada dochód i majątek, nie korzysta z pomocy społecznej, nie jest ponadto obciążony żadnymi wierzytelnościami wymagającymi spłaty. Sąd w tych okolicznościach uznał, że wobec uchylania się skarżącego od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów nie zrealizował on ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 P.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy ani w zakresie częściowym ani (tym bardziej) w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił) przekonać Sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Reasumując, przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, jest instytucją przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.