II SA/Gd 979/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2010 r., nr [...], 2. przyznaje radcy prawnemu J. K. od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych, dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - decyzją z dnia 28 grudnia 2009 roku, nr [...], przyznał A. B. pomoc społeczną w postaci obiadów od dnia 4 stycznia 2010 roku do dnia 30 czerwca 2010 roku. Wnioskiem z dnia 19 lutego 2010 roku A. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie wszelkiej możliwej pomocy, w tym zapomogi stałej i celowej na potrzeby bieżące, wskazując na swój zły sta zdrowia oraz na brak środków na pokrycie kosztów żywności, czynszu, leków i środków higieny. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia 22 lutego 2010 roku, nr [...], Prezydent Miasta przyznał A. B. pomoc społeczną w postaci zasiłku celowego w wysokości 100 zł w miesiącu lutym 2010 roku, zaś decyzją z tego samego dnia, nr [...], pomoc społeczną w formie zasiłku okresowego na okres od dnia 1 marca 2010 roku do dnia 30 kwietnia 2010 roku w wysokości 126,71 zł miesięcznie. Pismem z dnia 25 lutego 2010 roku A. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie mu zasiłku okresowego za miesiąc luty 2010 roku. Decyzją z dnia 5 marca 2010 roku, nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2010 roku. Decyzja została wydana na podstawie art. 106 ust. 1 i 4, art. 38 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej jako ustawa). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego w miesiącu lutym 2010 roku rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi 223,57 zł. Organ wskazał na przyznane wnioskodawcy, powyżej opisane formy pomocy, podając, że został on nimi objęty w związku z trudną sytuacją materialno -bytową. Stwierdził, że oceniając sytuację wnioskodawcy kierował się przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz możliwościami ośrodka pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ustawy zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym, co oznacza, że jeżeli zaistnieją przesłanki do jego przyznania organ zobligowany jest do udzielenia tej formy pomocy. Obecnie tylko okres, na jaki jest przyznawany, uzależniony jest od uznania administracyjnego, a ustala go ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Granice jego uznania wyznacza przy tym relacja pomiędzy słusznym interesem strony ubiegającej się o pomoc, a interesem społecznym, oraz możliwości pomocy społecznej, o których mowa w art. 3 ust. 4 ustawy. Ponadto organ I instancji wskazał, że wnioskodawca został objęty pomocą, w tym pieniężną w wysokości 100 zł przyznaną w miesiącu lutym 2010 roku. Dlatego też Ośrodek przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy od miesiąca marca 2010 roku, uznając, że w zakresie niezbędnej potrzeby życiowej pomoc w miesiącu lutym 2010 roku została wnioskodawcy zapewniona poprzez przyznanie zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniósł o jej uchylenie i spowodowanie wypłacenia mu zasiłku okresowego za miesiąc luty 2010 roku, gdyż decyzja odmowna została wydana z naruszeniem przepisów ustawy. Wskazał, że pomimo poniesienia przez niego wydatków na leki organ I instancji przyznał mu na miesiąc luty zasiłek celowy w wysokości 100 zł, zamiast wyższego zasiłku okresowego. Decyzją z dnia 2 listopada 2010 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.) oraz art. 3 ust. 3 i 4 i art. 38 ust. 1 - 5 ustawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium, przywołując ww. przepisy prawa, wskazało, że skarżący spełnia warunki do uzyskania pomocy społecznej, ponieważ jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, a uzyskiwany przez niego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego dla osoby samotnie gospodarującej i taką pomoc uzyskuje pozostając pod stałą opieką ośrodka pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek okresowy na marzec i kwiecień 2010 roku. Stosownie do treści art. 38 ust. 5 ustawy to organ, na podstawie całokształtu sprawy ustala okres na jaki przyznaje to świadczenie. Mając na uwadze, że poza zasiłkiem okresowym na marzec i kwiecień 2010 roku, przyznano skarżącemu pomoc w formie bezpłatnych obiadów oraz zasiłku celowego na miesiąc luty 2010 roku, Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak bowiem wyjaśniło, zadaniem pomocy społecznej, stosownie do treści art. 3 ustawy, jest wspieranie osób potrzebujących pomocy w miarę możliwości finansowych ośrodka z uwzględnieniem potrzeb innych osób pomocy potrzebujących. W skardze na powyższą decyzję A. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie rozpatrzenia jej w zgodzie ze wszystkimi aktami normatywnymi obowiązującymi w Polsce, a nie tylko wybiórczo i z interpretacją przepisów prawa na jego niekorzyść. Podniósł, że zaskarżona decyzja całkowicie ignoruje jego potrzeby, uznając za zgodne z prawem uznaniowość i możliwości MOPS. Skarżący zarzucił Kolegium brak wnikliwej oceny prawnej i faktycznej jego sprawy oraz pominięcie jego wniosków o zbadanie działalności MOPS oraz nie sięgnięcie do innych aktów normatywnych, w tym Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że odnośnie skargi na działalność MOPS Kolegium wystosowało do skarżącego pismo z dnia 27 kwietnia 2010 roku, informujące o trybie składania skarg na podstawie art. 231 w zw. z art. 229 k.p.a., które zostało przekazane także Dyrektorowi MOPS oraz Przewodniczącemu Rady Miasta. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 lutego 2011 roku przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. Na rozprawie w dniu 19 maja 2011 roku pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obu decyzji, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania - art. 77 i 80 k.p.a. Wniósł nadto o zwrot kosztów postępowania z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w żadnej wysokości. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Bezspornym w niniejszej sprawie pozostawało, iż skarżący spełnia przesłanki przewidziane przepisami art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej jako ustawa) do przyznania świadczeń pieniężnych przewidzianych w tej ustawie, w tym zasiłku okresowego, jako osoba samotnie gospodarująca, nie przekraczająca kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W ustępie 2 omawianego przepisu wskazano, iż zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Przepis ustępu 3 pkt 1 cyt. artykułu stanowi zaś, iż kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Z art. 38 ust. 5 ustawy wynika nadto, iż okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, iż zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego cechuje przy tym względna uznaniowość, ponieważ organ, po ustaleniu, iż wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe, nie może odmówić przyznania świadczenia wskazanego w ww. przepisie. Może jedynie miarkować jego wysokość, w granicach określonych ustawą, oraz zadecydować na jaki okres zostanie przyznane świadczenie. W sprawie, w której wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe, organ zobowiązany jest zatem przyznać świadczenie, a okres, na jaki je przyzna, zdaniem Sądu, musi wynosić przynajmniej miesiąc. Z treści art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W niniejszej sprawie pismo skarżącego z dnia 25 lutego 2010 roku (zawierające żądanie przyznania zasiłku okresowego za luty 2010 roku), wpłynęło do organu I instancji 26 lutego 20120 roku. Organy obu instancji uznały ww. pismo skarżącego za odrębny wniosek (a nie np. za odwołanie od decyzji z dnia 22 lutego 2010 roku, nr [...]), zatem konsekwentnie - zobowiązane były wydać w sprawie wszczętej tym pismem decyzję rozstrzygającą o prawie skarżącego do zasiłku okresowego za jeden miesiąc tj. luty 2010 roku. Nie mogły przy tym, ponieważ nie miały ku temu żadnych podstaw prawnych, w swoich rozważaniach uwzględniać rozstrzygnięcia wydanego w innej sprawie (decyzja z dnia 22 lutego 2010 r., nr [...]) i odmówić skarżącemu przyznania świadczenia na podstawie tam zawartego rozstrzygnięcia, twierdząc, iż w tamtym postępowaniu określiły okres, na jaki wnioskowane świadczenie mu przyznają. Brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż decyzja z dnia 22 lutego 2010 r., nr [...], dotycząca wniosku skarżącego z dnia 19 lutego 2010 roku, może rozstrzygać sprawę wszczętą na podstawie odrębnego wniosku skarżącego z dnia 25 lutego 2010 roku, określając okres, na jaki ma zostać przyznane świadczenie w niniejszej sprawie. Sprawa, wszczęta na podstawie wniosku skarżącego z dnia 25 lutego 2010 roku, stanowiła bowiem odrębną sprawą. Brak było zatem podstaw aby, mimo spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania mu świadczenia, odmówić mu zasiłku okresowego za miesiąc, w którym wpłynął wniosek. Wydając takie rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie organy obu instancji istotnie naruszyły przytoczone powyżej przepisy art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy oraz art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ odmówiły skarżącemu przyznania żądanego świadczenia, mimo iż spełniał kryterium dochodowe. Tymczasem, zdaniem Sądu, mogły jedynie w ramach uznania administracyjnego ustalić wysokość zasiłku za luty 2010 roku, uwzględniając granice uznania wytyczone treścią art. 38 ust. 2 - 4 ustawy. Odmowy przyznania tego świadczenia, które jest świadczeniem obligatoryjnym, nie uzasadniała również pomoc przyznana w miesiącu lutym 2010 roku w postaci zasiłku celowego i obiadów. Tego typu pomoc nie zwalnia bowiem organów od przyznania stronie pomocy obligatoryjnej, uzależnionej jedynie od spełnienia kryterium dochodowego, a taką pomocą jest żądany zasiłek okresowy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2010 roku, jako wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na okoliczności sprawy oraz charakter zaskarżonej decyzji Sąd odstąpił od wydania orzeczenia w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Sąd przyznał radcy prawnemu J. K. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 295,20 zł, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż skarżący nie poniósł kosztów udzielonej pomocy prawnej w żadnej części. Orzeczenie o kosztach Sąd wydał na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego właściwy organ wyda decyzję mając na uwadze wskazania zawarte w przedmiotowym uzasadnieniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ dokona wnikliwej analizy sytuacji życiowej skarżącego oraz posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej środków finansowych, a następnie analizę tę przedstawi w uzasadnieniu decyzji, wskazując kryteria jakimi kierował się przyznając skarżącemu świadczenie w określonej wysokości.