II SA/Gd 983/03

Dnia 24iistopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie : Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia WSA Jolanta Górska (Spr.) Protokolant: Małgorzata Kuba przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej M. Ś. po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. i K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 czerwca 2003 r., nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miejskiego w K. z dnia 8 marca 2002 r. nr [...], 2. zasądzą od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. Z. i K. Z. kwotę 30 (trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 8 marca 2002r. Nr [...] Przewodniczący Zarządu Miejskiego w K. odmówił M. i K. małż. Z. nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w K. przy ul. [...], działki oznaczonej nr [...] o pow. 1074 m , dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w K. księga wieczysta KW Nr [...]. Decyzja została wydana na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 200lr. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209) oraz art. 104 Kpa. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 12 lutego 2002r. M. i K. Z. złożyli wniosek o nabycie prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni 1074 m , ujawnionej w księdze wieczystej KW Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 24 października 2001r., użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Organ ustalił, że wnioskodawcy nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości na mocy umowy notarialnej zawartej dnia 12 maja 1994r., wobec czego nie spełniają przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 cytowanej powyżej ustawy. Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do wydania w niniejszej sprawie decyzji o nieodpłatnym nabyciu prawa własności. Wskazał przy tym organ, że niniejsza decyzja nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez stronę wniosku o odpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. i K. Z. domagając się uchylenia przedmiotowej decyzji z uwagi na naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. nr 113 poz. 1209) oraz naruszenie art. 6, 7, 8, 9 i 107 § l i 3 Kpa. Odwołujący się wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzili, że dokonując zakupu przedmiotowej nieruchomości stali się następcami prawnymi jej poprzednich właścicieli i użytkowników wieczystych. Skoro zatem odwołujący są. użytkownikami wieczystymi nieruchomości od 1994 r. oraz następcami prawnymi poprzednich właścicieli, którym ustawa daje prawo do złożenia skutecznego wniosku o nieodpłatne prawo własności, to oczywiste jest, że spełniają przesłanki zawarte w przywołanych przepisach. Nie istnieją żadne podstawy prawne dla odmówienia im prawa do nieodpłatnego nabycia własności wieczyście użytkowanej nieruchomości. Odwołujący zarzucili nadto, że orzekające w sprawie organy administracji państwowej zaniechały uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywujący i zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 K.p.a., co skutkuje również wadliwością tych decyzji. Decyzją z dnia 3 czerwca 2003r. nr 1512/02 Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art.l ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (DzJJ. Nr 46, poz. 340; znv. z 1957 r. Nr 39, poz.172; z 1969 r. Nr 13, poz.95 i z 1998 r. Nr 106, poz.668) zabudowanych na cele mieszkalne lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nabycie uprawnienia, którego treścią jest roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości może nastąpić tylko i wyłącznie w stosunku do osób fizycznych, które łącznie spełniają określone w ustawie warunki, tj. nie skorzystały dotychczas z uwłaszczenia mieniem, o którym mowa w art. 56a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw (art.3 ust. 1 ustawy), w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. dnia 24 października 2001r.) były użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości (art. 1 ust. 1 ustawy). Z uprawnienia przewidzianego tą ustawą do nieodpłatnego nabycia własności uprzednio użytkowanego wieczyście gruntu korzystają tylko osoby fizyczne i to pod warunkiem, iż w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystym i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Konsekwencją, takiego sposobu rozumienia powyższego postanowienia ustawowego musi być też odpowiednia interpretacja zwrotu, jakim posługuje się ustawodawca w art. 1 ust.2 ustawy. Przepis ten przyznaje bowiem legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także następcom prawnym osób, o których mowa w ustępie 1 tego artykułu. W rezultacie owym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która po dniu 24 października 200lr. nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób kwalifikujących się w świetle art. l ust. 1 ustawy do wystąpienia z omawianym roszczeniem. Z treści znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej Nr [...] wynika, że M. i K. Z. nabyli prawo wieczystego użytkowania na podstawie umowy sprzedaży z dnia 12 maja 1994r. (rep. A-nr 1448/94). Oznacza to, że osoby te nie były użytkownikami wieczystymi przedmiotowego gruntu w dniu 26 maja 1990 r. i w konsekwencji - wobec braku spełnienia jednej z wymaganych w tym zakresie przesłanek - nie nabyły roszczenia określonego w art. l ust. 1 ustawy, tak więc nie jest możliwe nieodpłatne nabycie przez nich prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. i K. Z. zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. 2000 nr 113 poz. 1209) oraz naruszenie art. 6, 7, 8 i 107 § 1 i 3 Kpa. Skarżący podnieśli, że organ pominął kwestię następstwa prawnego skarżących, powstałego w związku z nabyciem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości od poprzednich użytkowników wieczystych. Organy obu instancji niezasadnie zatem odmawiają skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości. Potwierdza to także orzecznictwo, przytoczone przez skarżących w odwołaniu, a pominięte przez organ II instancji. Zatem, skoro skarżący są użytkownikami wieczystymi nieruchomości od 1994 r. oraz następcami prawnymi poprzednich właścicieli (którym ustawa daje prawo do złożenia skutecznego wniosku o nieodpłatne prawo własności) to bezspornym winno być, iż spełniają przesłanki zawarte w przywołanych powyżej przepisach. Nie istnieją żadne podstawy prawne dla odmówienia prawa do nieodpłatnego nabycia własności wieczyście użytkowanej nieruchomości. Nie sposób zgodzić się także ze stanowiskiem organu odwoławczego, jakoby decyzja wydana w I instancji spełniała wymogi, określone w art. 107 kpa. Uzasadnienie tejże decyzji jest lakoniczne i nie wyjaśnia przesłanek, na których opierał się organ I instancji wydając swe orzeczenie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika z niego, że w oparciu o umowę sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 12 maja 1994 r. (rep A nr 1448/94) M. i K. Z. nabyli od E. i J. K. prawo własności domu mieszkalnego położonego na działce gruntu nr [...] w K. przy ulicy [...] o obszarze 1074 m2 wraz z prawem użytkowania wieczystego tejże działki. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209 zezm.) osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystym i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób. to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Konsekwencją takiego sposobu rozumienia powyższego postanowienia ustawowego musi być też odpowiednia interpretacja zwrotu, jakim posługuje się ustawodawca w art. 1 ust.2 ustawy. Przepis ten przyznaje bowiem legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także następcom prawnym osób, o których mowa w ustępie 1 tego artykułu. W rezultacie owym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która po dniu 24 października 200lr. nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób kwalifikujących się w świetle art. l ust. 1 ustawy do wystąpienia z omawianym roszczeniem. Z treści znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej Nr 20364 wynika, że M. i K. Z. nabyli prawo wieczystego użytkowania na podstawie umowy sprzedaży z dnia 12 maja 1994r. (rep. A-nr 1448/94). Oznacza to, że osoby te nie były użytkownikami wieczystymi przedmiotowego gruntu w dniu 26 maja 1990 r. i w konsekwencji - wobec braku spełnienia jednej z wymaganych w tym zakresie przesłanek - nie nabyły roszczenia określonego w art. l ust. 1 ustawy, tak więc nie jest możliwe nieodpłatne nabycie przez nich prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. i K. Z. zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. 2000 nr 113 poz. 1209) oraz naruszenie art. 6, 7, 8 i 107 § 1 i 3 Kpa. Skarżący podnieśli, że organ pominął kwestię następstwa prawnego skarżących, powstałego w związku z nabyciem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości od poprzednich użytkowników wieczystych. Organy obu instancji niezasadnie zatem odmawiają skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości. Potwierdza to także orzecznictwo, przytoczone przez skarżących w odwołaniu, a pominięte przez organ II instancji. Zatem, skoro skarżący są użytkownikami wieczystymi nieruchomości od 1994 r. oraz następcami prawnymi poprzednich właścicieli (którym ustawa daje prawo do złożenia skutecznego wniosku o nieodpłatne prawo własności) to bezspornym winno być, iż spełniają przesłanki zawarte w przywołanych powyżej przepisach. Nie istnieją, żadne podstawy prawne dla odmówienia prawa do nieodpłatnego nabycia własności wieczyście użytkowanej nieruchomości. Nie sposób zgodzić się także ze stanowiskiem organu odwoławczego, jakoby własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1957 r. Nr 46, poz. 340 ze zm.}: 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1 arl. 1 cytowanej ustawy, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym, złożony nie później niż w ciągu czterech lat od dnia wejścia w życie ustawy, starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa albo wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego, wydaje decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości (art 1 ust. 2 tejże ustawy). W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, iż dla zastosowania dobrodziejstwa uwłaszczenia w oparciu o przepisy analizowanej ustawy koniecznym jest, aby osobie wnioskodawcy przysługiwał przymiot użytkownika wieczystego nabywanej na własność nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i jednocześnie w dniu wejścia w życie tejże ustawy, czyli w dniu 24 października 2001 r. Zdaniem Kolegium, tylko następca prawny, który nabył użytkowanie wieczyste po dniu 24 października 2001 r. mógł wystąpić z wnioskiem o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości, ponieważ w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. musi być zachowana tożsamość osoby fizycznej będącej poprzednikiem prawnym. Sąd orzekający w niniejszym składzie nie podziela stanowiska organu odwoławczego, dotyczącego podmiotowego zakresu zastosowania art. 1 ust. 1 analizowanej ustawy. Podzielając w tej mierze pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 15.12.2004r. w sprawie II SA/GD 173/04 stwierdzić należy, że wykładnia art. 1 ust. 1 i 2 analizowanej ustawy dokonana przez organ odwoławczy jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej i jako taka - jest błędna. Zdaniem Sądu, odczytanie normy prawnej zawartej w cytowanym przepisie może nastąpić tylko poprzez sięgnięcie do przepisów Konstytucji RP i posłużenie się techniką wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją RP, w tym wypadku w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami: zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2) oraz zasady równości wobec prawa (art. 32). Sposób interpretacji zaproponowany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wzruszy zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, albowiem wyłączy z kręgu podmiotów uprawnionych do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości osoby, które na skutek nabycia w drodze umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przed datą wejścia w życie ustawy zostały pozbawione uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. Nadto interpretacja ta doprowadzi do złamania zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości, albowiem sytuacja prawna adresatów normy prawnej będzie zróżnicowana z przyczyny nabycia użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Sytuacja, w której następca prawny nie może skorzystać z prawa do nieodpłatnej zamiany użytkowania wieczystego na własność tylko dlatego, iż z powodu nabycie w drodze umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nie może spełnić wskazywanego przez organ II instancji warunku tożsamości osoby będącej użytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, zdaniem Sądu koliduje także z zasadami społecznej sprawiedliwości. Uznać zatem należy, że art. ł ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209 ze zm.) odnosi się do następców prawnych niezależnie od formy następstwa prawnego oraz czasu, w którym ono nastąpiło. Mając zatem na uwadze wyżej wskazane uchybienie organów administracji Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miejskiego w K. z dnia 8 marca 2002r. nr [...]. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmianami) zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżących wpis sądowy.