II SAB/Gd 16/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Dyrektora Gimnazjum w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF (data wpływu do sądu: 13 marca 2017 r.) E. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwójkę dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są jej dochody z tytułu umowy o pracę na część etatu w wysokości 400 zł netto miesięcznie oraz alimenty na córki w łącznej wysokości 1500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku. Wskazała, że ma kredyt na kwotę 3200 zł, pożyczkę w wysokości 53 500 zł (rata miesięczna z tego tytułu – 1250 zł), zaś koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 500 zł, a leki – 400 zł miesięcznie. Wyjaśniła również, że obie córki chorują, co zmuszają do zakupu leków na kwotę około 400 zł miesięcznie. Po opłaceniu wszystkich wydatków wnioskodawczyni pozostaje około 900 zł na wyżywienie dla siebie i córek. W tych okolicznościach – nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powziętymi wątpliwościami co do stanu majątkowego i finansowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, zobowiązano ją do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, w tym w szczególności przedstawienia wyciągów z kont bankowych osobistych, oświadczenia czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc państwa w ramach programu 500+, a także udokumentowania i doprecyzowania wydatków i zobowiązań związanych z gospodarstwem domowym. Zobowiązanie powyższe zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 14 kwietnia 2017 r. Termin do jego wykonania upłynął bezskutecznie 28 kwietnia 2017 r. Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych, ani żadnych oświadczeń, które pozwoliłyby wyeliminować wątpliwości co do jej sytuacji finansowej i majątkowej. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że wnioskodawczyni nie zastosowała się do skierowanego do niej wezwania i nie nadesłała żadnych dokumentów, które wyszczególniono w zarządzeniu z 7 kwietnia 2017 r., a także nie złożyła żadnych wyjaśnień i oświadczeń. Podsumowując w tym kontekście dane złożone przez wnioskodawczynię odnośnie do jej sytuacji, uprawniającej do uzyskania prawa pomocy należy uznać, że w oparciu o przedłożony formularz i wynikające z niego informacje nie można uznać, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Wynikające z niego informacje są bardzo ograniczone, wybiórcze, a także w żaden sposób nie udokumentowane (wydatki na poziomie 2150 zł, kredyt – 3200 zł). Nie została wyjaśniona również jednoznacznie kwestia wysokości dochodów wnioskodawczyni - nie wyjaśniła w szczególności, czy otrzymuje świadczenie w ramach programu 500+ oraz nie przedstawiła wyciągów z kont bankowych, które pozwoliłyby wyjaśnić relację pomiędzy uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami. Należy jednocześnie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z uwagi zatem na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni w żaden sposób nie odpowiedziała, referendarz nie jest w stanie zweryfikować ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawczyni, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i dzieci, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od skargi). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.