II SAB/Gd 31/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009r.na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie samowoli budowlanych postanawia: odmówić przyznania R. B. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. R. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Według oświadczenia, wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, nie uzyskującą żadnych dochodów. Jak oświadczył jest właścicielem mieszkania o powierzchni 73 m2. Poza powyższymi składnikami majątkowymi, żadnego innego majątku i oszczędności wnioskodawca nie posiada. We wniosku wskazał, iż utrzymuje się z pomocy finansowej świadczonej przez J. W. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej skarżącego Sąd, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 25 sierpnia 2009 r., wezwał go do złożenia oświadczenia w jakiej miesięcznej wysokości pomocy finansowej udziela mu J. W. oraz do przedłożenia zaświadczenia z gminy D. o wielkości dzierżawionych gruntów rolnych oraz zaświadczenia z KRUS o obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie oraz decyzje ARiMR o wysokości przyznanych dopłat bezpośrednich. W odpowiedzi skarżący wskazał, iż J. W. wspomaga go w trudnej sytuacji życiowej od października 2008r. w kwocie około 470 zł miesięcznie, wynika to z wyciągów z rachunku bankowego skarżącego. Skarżący przedstawił umowę dzierżawy gruntów rolnych o pow. 2 ha na okres jednego roku zawartą w dniu 1 października 2008r. oraz decyzję KRUS z dnia 14 kwietnia 2005r. o obowiązku podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w dzierżawionym gospodarstwie rolnym. Kolejnym wezwaniem z dnia 9 września 2009r. zobowiązano R. B. do wskazania i udokumentowania jaką ziemię rolną poza dzierżawioną w D. posiada na własność bądź dzierżawi, co w konsekwencji spowodowało powstanie obowiązku ubezpieczenia w KRUS od 2005r. oraz wskazania w jakiej wysokości dochód te grunty przynoszą, w jaki sposób są wykorzystywane, czy są to uprawy i jakiego rodzaju czy użytki zielone. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym oświadczył, że poza dzierżawiona ziemią w gminie D. nie posiada żadnych innych gruntów rolnych. W dostarczonej decyzji KRUS zapisana jest podstawa ubezpieczenia. Z dzierżawionej ziemi skarżący nie uzyskał żadnych dochodów. Zaś sprawa w której skarżący domaga się udzielenia prawa pomocy datuje się od dnia 13 sierpnia 2009r. i nie obejmuje swoim zasięgiem roku 2005r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek - możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 ustawy). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zauważyć nadto należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącego odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych i ewentualne ustanowienie pełnomocnika w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Skarżący twierdzi, iż nie pracuje i żadnych dochodów nie osiąga, pozostaje na utrzymaniu J. W., która udziela mu wsparcia finansowego w kwocie ok. 470 zł miesięcznie na pokrycie opłat mieszkaniowych. Jednocześnie w tym samym czasie skarżący zawiera umowę na dzierżawę gruntów rolnych, z których przez pełen rok nie osiągnął, jak twierdzi żadnych dochodów. Umowa ta spowodowała powstanie obowiązku ubezpieczenia w KRUS i opłacania składek. Skarżący nie wskazuje, aby pozostawał w niedostatku, aby posiadał jakiekolwiek zaległości w opłatach. Domniemać zatem należy, iż środki finansowe na swoje utrzymanie posiada. Oznacza to, że skarżący posiada inne źródła dochodów, których nie zadeklarował, ewentualnie oszczędności, których nie ujawnił, gdyż przy zerowym dochodzie, a taki dochód deklaruje, nie byłby w stanie ponieść kosztów własnego utrzymania, opłacenia skrytki pocztowej, dostawy mediów do mieszkania, czy też zakupu żywności, lekarstw, środków czystości, ubrań. Można na podstawie złożonych oświadczeń ustalić, iż skarżący ani nie pozostaje w niedostatku, ani też nie istnieją żadne przeszkody, aby skarżący podjął zatrudnienie. Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym ani w zakresie częściowym. Sam skarżący nie wskazuje na siebie jako na osobę ubogą, skoro jest on w stanie uzyskać środki na inwestowanie w ziemie rolniczą to zasadne jest twierdzenie, iż jest także w stanie zdobyć środki na prowadzenie spraw sądowych. Zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił argumentacji, dzięki której przekonałby referendarza, iż nie jest możliwe zdobycie przez niego kwot koniecznych do poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w związku z art. 246 par. 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.