II SAB/Gd 40/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie WSA Mariola Jaroszewska (spr.) WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w sprawie bezczynności; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego K. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 4. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w pozostałej części. K. S., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł w dniu 28 stycznia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego, skargę na bezczynność tego organu w sprawie wniosku z dnia 21 grudnia 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej. Jak wynika z treści skargi i wydruku wiadomości mailowej, K. S. wnioskiem z dnia 21 grudnia 2015 r. domagał się udostępnienia informacji publicznej poprzez przesłanie w formie skanu na podany adres e-mail: a) jednego wyroku wraz z uzasadnieniem rozstrzygającego roszczenie wyłącznie o zaniechanie stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej - wywodzone na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym; b) jednego wyroku wraz z uzasadnieniem rozstrzygającego roszczenie wyłącznie o zaniechanie stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej i zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej, ochroną dziedzictwa narodowego lub ochroną konsumentów - wywodzone na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1) i pkt 5) ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym; c) jednego wyroku wraz z uzasadnieniem rozstrzygającego roszczenie wyłącznie o zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej, ochroną dziedzictwa narodowego lub ochroną konsumentów - wywodzone na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 5) ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym; a ogłoszonych przez tutejszy sąd w latach 2010 – 2015 począwszy od roku bieżącego – po dokonaniu anonimizacji danych wrażliwych jak w orzeczeniach dostępnych np. za pośrednictwem programów" Lex, Legalis, czy też na stronach internetowych w Biuletynie Informacji Publicznej. W przypadku gdyby tutejszy sąd nie rozpatrywał roszczeń, o których mowa pod literami a), b) i c) w latach 2010 – 2015 wniesiono o udostępnienie dawniejszych orzeczeń. Powyższą skargę wniesiono domagając się: 1) zobowiązania Prezesa Sądu Okręgowego do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 21 grudnia 2015 r. w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2) zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; 3) przeprowadzenia dowodu z wydruku wiadomości mailowej. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazuje, że wniosek został wysłany na trzy adresy mailowe Sądu Okręgowego, termin udostępnienia informacji publicznej upłynął dla organu w dniu 4 stycznia 2016 r. Powołuje się na art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Twierdzi, że Prezes Sądu Okręgowego nie podjął żadnych działań na podstawie wskazanej ustawy, wobec czego pozostaje w bezczynności. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Okręgowego, po ustaleniu, że wnioskowana informacja stanowi informację publiczną, zwrócił się w dniu 24 stycznia 2014 r. do Przewodniczących IX Wydziału Gospodarczego, I i XV Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego, o nadesłanie informacji, czy możliwym jest na podstawie posiadanych urządzeń repertoryjnych wydziału wyselekcjonowanie sygnatur spraw, w których zapadły wyroki dotyczące rozstrzygnięć wskazanych w punktach a), b) i c) wniosku. Uzyskanie tej informacji przeciągnęło się do dnia 5 lutego 2016 r. Obecnie zobowiązany jest na etapie rozpatrywania możliwości udostępnienia informacji publicznej w trybie art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przed wyznaczonym na dzień 20 kwietnia 2016 r. posiedzeniem niejawnym sąd powziął informację od strony zobowiązanej, że dnia 25 lutego 2016 r. organ zwrócił się do K. S. z pismem, że żądana informacja stanowi informację przetworzoną i zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej jej udostępnienie jest możliwe jedynie w zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego oraz wezwał wnioskodawcę do wykazania "szczególnie istotnego interesu publicznego w terminie 14 dni. Wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie, wobec czego w dniu 18 kwietnia 2016 r. Prezes Sądu Okręgowego wydał decyzję o odmowie udzielenia żądanej informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 tej ostatniej ustawy. Kontroli sądu w przypadku skarg na bezczynność poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. W sprawach o udostępnienie informacji publicznej skarga na bezczynność przysługuje zarówno w przypadku braku reakcji podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, wymaganego ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 2058), zwanej dalej u.d.i.p., jak i wówczas, gdy podmiot ten stwierdza, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej lub nie podlega udostępnieniu na jej zasadach. Kontrolując wniesioną skargę sąd uznał, że zasługiwała ona na uwzględnienie na dzień jej wniesienia, ale przed wydaniem orzeczenia zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie bezczynności. Na wstępie rozważań należy ocenić, niezależnie od tego, że strony okoliczności tych nie kwestionowały, czy żądana informacja jest informacją publiczną oraz czy skarżony organ jest podmiotem zobowiązanym do jej udzielenia. Prawo dostępu do informacji publicznej, jak trafnie wywodzi się w skardze, wynika wprost z Konstytucji RP, która w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP). Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). Tryb udostępnienia informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP określają ustawy, przede wszystkim ustawa o dostępie do informacji publicznej. Ustawa ta wprowadziła w art. 1 ust. 1 definicję informacji publicznej, przez którą należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych". Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. zawiera przykładowe wyliczenie przedmiotowe informacji publicznej podlegającej udostępnieniu. Według art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. "a" tiret trzecie u.i.d.p. informację publiczną stanowią dane publiczne, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. W obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości sądu, jak również stron niniejszego postępowania, że żądane przez skarżącego informacje w postaci zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniem, szczegółowo opisanych we wniosku stanowią informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p. Oznacza to, że wniosek skarżącego musi być uznany za wniosek o udostępnienie informacji publicznej, podlegający rozpoznaniu na zasadach określonych w tej ustawie, gdyż nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Rozważając z kolei aspekt podmiotowy sprawy należy zauważyć, że adresatami obowiązku udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w art. 4 u.d.i.p. Do organów władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.) należą niewątpliwie prezesi sądów wszystkich szczebli, będących organami władzy sądowniczej, co znajduje też potwierdzenie w jednolitym i utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W przedstawionym stanie prawnym Prezes Sądu Okręgowego jest organem zobowiązanym do udostępnienia przedmiotowej informacji publicznej, o ile znajduje się w jego posiadaniu. Na podstawie u.d.i.p. udostępnienie informacji publicznej następuje w formie czynności materialno-technicznej. Powiadomienie o tym, że żądana informacja nie jest informacją publiczną następuje pismem, bez szczególnej formy. Obowiązek wydania decyzji administracyjnej ustawodawca przewidział w przypadkach, gdy żądana informacja jest informacją publiczną, lecz organ odmawia jej udostępnienia. Między innymi dotyczy to sytuacji, gdy zachodzi przypadek określony w art. 3 ust. 1 pkt 1) u.d.i.p., zgodnie z którym prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego; Istota niniejszej sprawy zatem, w świetle dalszego procedowania organu zobowiązanego, po wniesieniu skargi, wymaga zauważenia, że na gruncie u.d.i.p. rozróżnia się informację publiczną "prostą" oraz "przetworzoną". O ile dostęp do informacji należących do pierwszej kategorii ma właściwie nieograniczony charakter – co wynika z przepisów art. 2 ust. 1 i 2 u.d.i.p., w świetle których każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej, a od osoby wykonującej to prawo nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego, ani też stosować praktyk i procedur utrudniających dostęp do informacji publicznej, to już udostępnienie informacji publicznej "przetworzonej" wymaga wykazania po stronie wnioskodawcy, że jej uzyskanie jest "szczególnie istotne dla interesu publicznego" w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. W świetle tego przepisu nie wystarczy zatem, że uzyskanie informacji przetworzonej będzie dla interesu publicznego "istotne" – ma ono być dla tego interesu "szczególnie istotne". Jeżeli występowanie "szczególnie istotnego interesu publicznego" w uzyskaniu żądanej informacji nie wynika już z samej treści wniosku, organ winien wezwać wnioskodawcę do jego wykazania, z jednoczesnym zaznaczeniem, że dana informacja jest w jego ocenie informacją przetworzoną. Brak czy też niewykazanie przez wnioskodawcę pomimo wezwania interesu publicznego powoduje, że należy wydać decyzję odmawiającą udostępnienia przetworzonej informacji publicznej, opartą na art. 16 ust. 1 u.d.i.p. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1015/12; z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 89/13, dostępne w CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy należy zgodzić się z organem, że niniejsza informacja ma charakter przetworzony. Na gruncie ustawy nie zdefiniowano pojęcia informacji przetworzonej. W orzecznictwie przyjęło się, że przez informację przetworzoną należy rozumieć jakościowo nową informację, która nie istnieje w przyjętej treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu zobowiązanego podmiotu. Przetworzenie informacji wymaga zazwyczaj dokonania stosownych działań analitycznych, zebrania lub zsumowania pojedynczych informacji na podstawie różnych kryteriów wynikających z treści wniosku (tak też w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 3097/12, dostępnym w CBOSA na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stworzenie informacji przetworzonej wiąże się z czynnościami, które wykraczają poza zwykłą działalność podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia. Dlatego nawet zbiór informacji prostych może być uznany za informację przetworzoną w sytuacji, gdy ich udostępnienie wiąże się z koniecznością wyboru, odnalezienia i anonimizacji, co wpłynie niewątpliwie na bieżące wykonywanie ustawowych zadań przez organ zobowiązany do udostępnienia. Jeśli utworzenie zbioru informacji prostych wymagałoby takiego nakładu środków i zaangażowania sił podmiotu zobowiązanego, które negatywnie wpływałoby na tok realizacji ustawowych zadań nałożonych na zobowiązanego, a w szczególności, gdy wymaga to analizowania całego zasobu posiadanych dokumentów w celu wybrania tylko tych żądanych przez wnioskodawcę, bądź wymaga odnalezienia i posegregowania wielu informacji prostych, to jest to informacja przetworzona (tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 977/11, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, jak w niniejszej sprawie, gdy żądanie wnioskodawcy nie mogło zostać zaspokojone zwykłym sprawdzeniem w prowadzonych rejestrach (w tym przypadku repertorium), co wpłynęłoby na szybkość odnalezienia tak szczegółowo opisanych we wniosku wyroków, lecz wymaga podjęcia szeregu dodatkowych czynności faktycznych zmierzających do stworzenia oczekiwanego zbioru informacji, a także dodatkowego nakładu sił obsługi administracyjnej sądu, przeznaczonej jednak do innego celu, związanego z wymiarem sprawiedliwości, sąd aprobuje stanowisko organu co do charakteru przedmiotowego żądania jako informacji przetworzonej. W toku zawisłej sprawy bezczynności, przed wydaniem niniejszego wyroku, organ wezwał wnioskodawcę do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu żądanej informacji publicznej, a następnie, jak wynika z pisma z dnia 18 kwietnia 2016 r., wobec niewykazania tego interesu, wydał decyzję odmowną na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Tym samym sprawa bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej stała się bezprzedmiotowa przed wydaniem niniejszego wyroku. Oznacza to, że brak było podstaw do zastosowania trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzekania o obowiązku wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności. Działając zatem na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało umorzyć postępowanie w sprawie bezczynności uznając, że wobec wypełnienia przez organ obowiązku, zaniechania którego dotyczy skarga, orzekanie o zobowiązaniu do jego wykonania jest bezprzedmiotowe (por.: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednak wydanie przez organ decyzji po wniesieniu skargi na bezczynność nie zwalnia sądu z obowiązku rozpoznania skargi w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce rażącym naruszeniem prawa oraz co do pozostałych obowiązków, wynikających z art. 149 § 1a (co do stwierdzenia, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa) oraz art. 149 § 2 (co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej). Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Sąd wziął pod uwagę, że prezes sądu podjął niezwłocznie wszystkie niezbędne czynności w celu załatwienia wniosku. Okres bezczynności nie był nadmiernie długi, a czynności zmierzające do jego załatwienia podejmowane były zbędnych opóźnień. W tej sytuacji zbędne i niecelowe byłoby orzekanie z urzędu o grzywnie czy też przyznaniu sumy pieniężnej, bowiem skarżący takich wniosków nie złożył. Na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania, określając je na kwotę 100 zł obejmującą jedynie kwotę w wysokości uiszczonego w sprawie wpisu sądowego. Natomiast na podstawie art. 206 tej ustawy sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego uznając, że skarga została uwzględniona w nieznacznym stopniu, ograniczonym w istocie do orzeczenia co do stwierdzenia, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.