II SAB/Gd 54/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność Wojewody w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest ma 66 lat, jest schorowany, spłaca długi swojej rodziny. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem pełnoletnich dzieci. Posiada mieszkanie o pow. 59,7 mkw. Nie posiada natomiast żadnych oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, w tym pojazdów mechanicznych. Na dochód rodziny składają się świadczenia emerytalne wnioskodawcy (2.177,24 zł) i jego żony (1.074,33 zł) oraz wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez syna wnioskodawcy (1.560 zł). Z kolei córka wnioskodawcy przebywa za granicą. Wnioskodawca nie przedstawił wysokości stałych zobowiązań i wydatków. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2017 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: 1. odpisu zeznania podatkowego złożonego za rok 2016 do urzędu skarbowego przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłe dzieci, bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za ten rok; 2. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłe dzieci rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; 3. wskazania i udokumentowania kosztów utrzymania - należy przedstawić kopie rachunków za wodę, energie elektryczną, czynsz, internet, wywóz odpadów i inne; 4. zaświadczenia od pracodawcy syna o wysokości wynagrodzenia osiągniętego w okresie ostatnich trzech miesięcy i zaświadczenia o pozostawaniu osobą bezrobotną przez córkę; 5. zaświadczenia o wysokości otrzymywanych świadczeń emerytalnych wnioskodawcy i jego małżonki; 6. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę i dorosłe dzieci pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 7. należy udokumentować zobowiązania kredytowe i wskazać na jaki cel zostały zaciągnięte. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w dniu 9 sierpnia 2017 r. złożył w Wydziale Informacji Sądowej ustne oświadczenie, w którym wyjaśnił m.in., że ponosi wydatki na telewizję i internet w wysokości 70 zł miesięcznie. Przedłożył nadto do akt sprawy zeznania podatkowe złożone wspólnie z żoną oraz zeznanie podatkowe syna za 2016 r., potwierdzenia wypłaty świadczeń emerytalnych własne i żony oraz wymiar opłat za mieszkanie z miesięcy kwietnia i czerwca 2017 r., a nadto kopię pisma z Sądu Okręgowego w Gdańsku, informujące o skierowaniu do egzekucji komorniczej sprawy należności wnioskodawcy z tytułu dodatkowych kosztów sądowych w kwocie 7.309,67 zł. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych przez wnioskodawczynię oświadczeń i dokumentów wynikało, że nie spełnia ona przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że ocenie w powyższym zakresie podlegała sytuacja majątkowa wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak to wynikało z treści wniosku na dochód rodziny wnioskodawcy składają się świadczenia emerytalne jego i żony oraz wynagrodzenie syna wnioskodawcy w łącznej wysokości 4.811,57 zł, przy czym udokumentowana została przez wnioskodawcę wyłącznie wysokość świadczeń emerytalnych, zaś zaświadczenia od pracodawcy syna wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył. Jednocześnie, mimo oświadczenia o wyjeździe jego córki za granicę w celach zarobkowych, wnioskodawca nie wyjaśnił, czy córka uzyskała status osoby bezrobotnej. Ponadto wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i dorosłe dzieci. Biorąc pod uwagę, że wykazane przez wnioskodawcę koszty utrzymania kształtują się na poziomie ok. 780 zł (opłaty za mieszkanie, telewizję i internet), przyjąć należało, że osiągane stale dochody pozwalają wnioskodawcy i jego rodzinie dysponować miesięcznie kwotą ok. 4.000 zł na codzienne utrzymanie. W ocenie referendarza sądowego kwota pozwala na poczynienie niezbędnych oszczędności w celu wygospodarowania kwot niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych należnych w niniejszej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać bowiem pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Dodać należy, że nieprzedłożenie przez wnioskodawcę wyciągów z posiadanych przez niego oraz jego żonę i pełnoletnie dzieci rachunków bankowych uniemożliwia dokonanie oceny stanu tychże rachunków na określony dzień, ale także przepływów określonych środków pieniężnych pod kątem ich wydatkowania na cele związane z podstawowym utrzymaniem. Analiza tychże kwestii pozwoliłaby również na dokonanie oceny, czy wymagane od wnioskodawcy należności z tytułu dodatkowych kosztów sądowych postępowania przed sądem powszechnym (vide: kopia pisma, k. 39v akt), stanowi na tyle istotne obciążenie, że uzasadniałoby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że odnoszące się do strony wnioskującej o wsparcie okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej nie mogą budzić wątpliwości, bowiem jeśli takowe istnieją, brak jest podstaw do uwzględnienia żądania strony. Z tych względów referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie przedstawił informacji wykazujących zasadność wniosku, to jest że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca, przy uwzględnieniu wysokości uzyskiwanych dochodów w jego rodzinie, jest bowiem w stanie ponieść koszty sądowe należne w niniejszej sprawie. Nadto nie przedstawiając w pełnym zakresie dokumentów obrazujących swe możliwości płatnicze wnioskodawca pozbawił referendarza sądowego możliwości dokonania wszechstronnej oceny zasadności wniosku. Nie została zatem w stosunku do wnioskodawcy spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.