II SAB/Gd 6/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w przedmiocie nieważności uzgodnienia projektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 18 marca 2012 r. B. J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W dniu 10 kwietnia 2012 r. doręczono skarżącej formularz PPF z wezwaniem do jego wypełnienia i przesłania go do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2012 r. referendarz pozostawił wniosek bez rozpoznania z uwagi na nie nadesłanie przez skarżącą wypełnionego formularza. W dniu 29 kwietnia 2012 r. skarżąca przekazała do Sądu wypełniony formularz PPF oraz w dniu 21 maja 2012 r. złożyła sprzeciw od zarządzenia referendarza pozostawiającego jej wniosek z 18 marca 2012 r. bez rozpoznania. Zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2012 r. Sąd pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej z dnia 18 marca 2012 r. Wskutek wniesienia zażalenia na przedmiotowe zarządzenie sprawa została rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. uchylił zaskarżone zarządzenie. Sąd II instancji podkreślił, że sprzeciw jest specyficznym rodzajem środka prawnego, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd, który nie bada prawidłowości zakwestionowanego postanowienia lub zarządzenia wydanego przez referendarza. Utrata mocy rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza powoduje, że sprawa jest przez sąd rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270- zwanej dalej p.p.s.a). Przed wydaniem postanowienia sąd może uzupełnić materiał dowodowy, korzystając z art. 255 p.p.s.a., jeżeli dane zawarte w oświadczeniu złożonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) lub zebrane z inicjatywy referendarza dodatkowe oświadczenia i dowody okażą się niewystarczające. NSA stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji, mając w chwili orzekania załączony do akt sprawy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, nie był uprawniony do badania, czy został on przesłany w zakreślonym w zarządzeniu referendarza sądowego siedmiodniowym terminie. Zaś okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniały inicjowania kolejnego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, ale kontynuowanie postępowania pierwotnego z uwagi na wniesienie przez stronę skarżącą sprzeciwu. Rozpoznając ponownie sprawę zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym powyżej Sąd zarządzeniem z 29 października 2012 r. zwrócił się do skarżącej o nadesłanie dodatkowych dokumentów i złożenia stosownych oświadczeń i wyjaśnień celem zobrazowania faktycznej sytuacji materialnej skarżącej. W wezwaniu zobowiązano skarżącą do przedstawienia wyciągu z posiadanych przez skarżącą i jej syna rachunków bankowych– w tym kont i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; odpisu zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą i jej syna za rok 2011, dokumentu obrazującego wysokość otrzymywanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego oraz obrazujących wszystkich dochodów otrzymywanych przez syna (zasiłek pielęgnacyjny, stypendium i pomoc z PFRON): kserokopii legitymacji studenckiej syna; kserokopii nakazów podatkowych dotyczących posiadanych przez skarżąca nieruchomości oraz umów, które stanowią tytuł do korzystania przez Fundacje z tych nieruchomości z uwzględnieniem czy to korzystanie jest odpłatne; wskazania czy syn posiada nieruchomości i ewentualnie jakie; rachunków obrazujących wysokość kosztów związanych z utrzymaniem posiadanych nieruchomości i określeniem, kto uiszcza te należności; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą i jej syna pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Wezwanie to zostało odebrane przez skarżącą 16 listopada 2012 r. (k/ 87 akt sprawy). Skarżąca nadesłała 30 listopada 2012 r. drogą elektroniczną pismo do niniejszej sprawy oraz czterech innych do którego załączyła zaświadczenie ZUS o wysokości emerytury. W piśmie wskazała, że stan jej konta w Banko PKO BP wynosi 277,10 zł. Nie posiada lokat, zaś stanu konta nie może wydrukować, gdyż nie ma drukarki. Wskazała, że nie składała zeznania podatkowego, jej dochód stanowiła wyłącznie emerytura. Syn również nie składał zeznania podatkowego, ZUS przekazał do urzędu skarbowego roczną informację o wysokości renty socjalnej. Syn studiuje na uniwersytecie w Olsztynie, nie otrzymał stypendium ani pomocy z PFRON, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 150 zł i rentę socjalną w wysokości 695 zł przyznaną przez ZUS na czas nauki do czerwca. Skarżąca wskazała, ze nie dysponuje kserokopią legitymacji studenckiej syna, wykona ją gdy syn przyjedzie na święta i wówczas dołączy ją do akt. Dalej skarżąca wskazała, ze nie posiada żadnych nakazów podatkowych, gdyż nieruchomości zabytkowe dla celów mieszkaniowych i kulturalnych są zwolnione z podatku od nieruchomości. Nieruchomości zostały przekazane na cele statutowe Fundacji, ale w chwili obecnej skarżąca nie posiada środków na wykonanie kserokopii tych umów. Sporządzi je pod koniec grudnia po otrzymaniu emerytury i wówczas je dołączy. Syn nie posiada żadnych nieruchomości. Na koszty eksploatacji nieruchomości przy ul. Abrahama składają się rachunki za wodę i energie, które opłaca z emerytury. Wynoszą kilkaset złotych co 2-3 miesiące. Aktualne rachunki wynoszą 400 zł, bez ogrzewania. Oświadczyła skarżąca, że nie posiada środków na ogrzewanie budynku. Fundacja nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej i nie posiada dochodów. Niezbędne pomieszczenia ogrzewane są elektrycznie. Syn nie posiada samochodu, zaś skarżąca posiada 12 letniego Fiata Marea, niesprawny do kasacji o wartości złomu oraz bus transporter zakupiony 3 lata temu rok prod. 1994 o wartości 1 tys. zł. Z uwagi na nienadesłanie jakichkolwiek dokumentów Sąd przedłużył skarżącej termin do ich złożenia do dnia 31 grudnia 2012 r. o czym poinformowano skarżącą. W zakreślonym terminie skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Z cytowanej regulacji wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Skarżąca w złożonym wniosku ograniczyła się do stwierdzenia, że dochody jej rodziny wynoszą 1.524 zł miesięcznie. Załączyła zaświadczenie z ZUS o wysokości otrzymywanej emerytury. Nie przedstawiła jednak jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego opisaną sytuację majątkową. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżącą wezwano zatem do przedstawienia dokumentów wymienionych we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia, a obrazujących sytuację majątkową jej i syna. Pomimo upływu terminu zakreślonego w wezwaniu, skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów. Nie można uznać za wystarczającą realizację złożenie pisma z wyjaśnieniami. Należy zatem wyjaśnić, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Oświadczenie skarżącej zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stanowi wystarczającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie przedstawiła bowiem jakichkolwiek dowodów potwierdzających wysokość dochodów swoich i syna. Nie złożyła również wyciągów z rachunków bankowych. Uniemożliwiła tym samym poczynienie niewątpliwych ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej. W konsekwencji należało uznać, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w związku z czym postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).