II SAB/Gd 7/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na bezczynność Dyrektora Społecznego Gimnazjum [...] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF E. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwójkę dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są jej dochody z tytułu umowy o pracę na część etatu w wysokości 400 zł netto miesięcznie oraz alimenty na córki w łącznej wysokości 1500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku. Wskazała, że ma kredyt na kwotę 3200 zł, pożyczkę w wysokości 53 500 zł (rata miesięczna z tego tytułu – 1250 zł), zaś koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 500 zł, a leki – 400 zł miesięcznie. Wyjaśniła również, że obie córki chorują, co zmuszają do zakupu leków na kwotę około 400 zł miesięcznie. Po opłaceniu wszystkich wydatków wnioskodawczyni pozostaje około 900 zł na wyżywienie dla siebie i córek. W tych okolicznościach – nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powziętymi wątpliwościami co do stanu majątkowego i finansowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, zobowiązano ją - w zarządzeniu z 1 marca 2017 r. - do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, w tym w szczególności przedstawienia wyciągów z kont bankowych osobistych, oświadczenia czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc państwa w ramach programu 500+, a także udokumentowania i doprecyzowania wydatków i zobowiązań związanych z gospodarstwem domowym. Zobowiązanie powyższe zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 7 marca 2017 r. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni w piśmie z 10 marca 2017 r. oświadczyła, że dom, w którym zamieszkuje jest własnością jej brata. Mieszka tam dzięki jego uprzejmości, bez żadnej umowy, w zamian za co uiszcza wszystkie opłaty. Pod tym adresem nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, ani żadnych pojazdów. Średnie miesięczne wydatki na wyżywienie dla 3 osób kształtują się na poziomie 1000 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że otrzymuje zasiłek tzw. 500 plus na swoje córki. Są one nieletnie więc nie osiągają żadnych dochodów. Pożyczkę zaciągnęła na zakup żywności i częściowo na remont domu brata i bieżące wydatki. Brat czasem świadczy na rzecz wnioskodawczyni pomoc w opiece nad córkami. Do wniosku załączono zaświadczenie o zatrudnieniu – wynagrodzenie miesięczne brutto wynosi 462,50 zł, wydruki z operacji potwierdzających przelew alimentów w kwocie 1500 zł na rachunek wnioskodawczyni oraz świadczenia wychowawczego na jej rzecz (1000 zł), a także obrazujących niektóre jej wydatki z tytułu rachunków, np.: za internet (85 zł), abonament (nie wskazano za co – 39,99 zł), oraz z tytułu faktur o różnych numerach (wydruków tych nie opisano), a także rachunek za gospodarowanie odpadami w wysokości 588 zł rocznie. Ponadto, przedłożono orzeczenia z 25 września 2015 r. o niepełnosprawności M. G. i J. G. (córki wnioskodawczyni) na okres odpowiednio do 12 stycznia 2018 r. i 30 września 2017 r. oraz umowę kredytu na kwotę 3200 zł (rata miesięczna z tego tytułu – 333,33 zł), a także umowę pożyczki na kwotę 53 500 zł (rata miesięczna – 1210,12 zł). Do pisma załączono również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2016 rok, z którego wynika m. in., że wnioskodawczyni uzyskała z tytułu prowadzonej w 2016 roku działalności gospodarczej przychód w kwocie 47 350 zł, zaś koszty uzyskania przychodu wyniosły 61 500 zł. Mając na uwadze okoliczności ujawnione w ww. zeznaniu o wysokości dochodów (poniesionej straty) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, których to dochodów wnioskodawczyni nie wykazała w treści urzędowego formularza PPF, referendarz powziął wątpliwości co do prawdziwości jej oświadczeń w kwestii źródeł i wysokości jej dochodów i zwrócił się do niej z wezwaniem - w zarządzeniu z 3 kwietnia 2017 r. - o złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie: - oświadczenia, jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi wnioskodawczyni oraz w jakiej formie organizacyjnoprawnej (czy jest to jednoosobowa działalność gospodarcza osoby fizycznej, czy np.: w formie spółki prawa handlowego), - jeśli wnioskodawczyni prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą - wezwano ją do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych dla prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie oraz aktualnych sald rachunków lub złożenia oświadczenia o nieprowadzeniu działalności gospodarczej i nie posiadaniu dla niej rachunków bankowych (pouczono ją, że należy przedłożyć wyciągi z konta bankowego a nie wydruki przelewów), - oświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy z prowadzonej działalności gospodarczej, - wyciągów z posiadanego przez nią osobistego rachunku bankowego o nr [..] z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem zestawienia operacji na tym rachunku we wskazanym okresie oraz aktualnego salda na tym rachunku (wnioskodawczyni przedłożyła wydruki przelewów a nie wyciągi z rachunku). Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 10 kwietnia 2017 r. i do chwili wydania niniejszego postanowienia pozostało ono bez odpowiedzi. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy jednocześnie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Analizując okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że wnioskodawczyni nie zastosowała się do skierowanego do niej wezwania i nie nadesłała żadnych dokumentów, które wyszczególniono w zarządzeniu z 3 kwietnia 2017 r., a także nie złożyła wskazanych w nim wyjaśnień i oświadczeń. W tej sytuacji, złożone przez nią oświadczenie o wysokości i źródłach dochodów nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku w przedmiocie prawa pomocy, gdyż nasuwało istotne wątpliwości, które nie zostały usunięte mimo wezwanie w tym zakresie. Podsumowując w tym kontekście dane złożone przez wnioskodawczynię odnośnie do jej sytuacji, uprawniającej do uzyskania prawa pomocy należy uznać, że w oparciu o przedłożony formularz i wynikające z niego informacje, a także wynikające z pisma z 14 marca 2017 r. i załączonych do niego dokumentów nie można uznać, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Nie została wyjaśniona jednoznacznie kwestia wysokości dochodów wnioskodawczyni, w szczególności – czy osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej i w jakiej wysokości, a także nie przedstawiła wyciągów z kont bankowych, które pozwoliłyby wyjaśnić relację pomiędzy uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawczyni, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i dzieci, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od skargi). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.