II SAB/Gd 71/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Wójta Gminy Trzebielino w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Wójta Gminy Trzebielino w przedmiocie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 16 lipca 2018 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy Trzebielino o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z 17 lipca 2018 r. Wójt, na podstawie art. 16, art. 24 ust. 1, 2, 2a, 3, 3a i 4 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, bezterminowo od 1 czerwca 2018 r. Decyzją z 28 września 2018 r. Wójt zmienił z dniem 1 września 2018 r. pkt 1 decyzji z 17 lipca 2018 r. poprzez nadanie mu brzmienia: "1. przyznać zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w kwocie: do dnia 31 października 2018 r. - 153 zł miesięcznie, w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. w kwocie 184,42 zł miesięcznie, w okresie od 1 listopada 2019 r. do bezterminowo - 215,84 zł miesięcznie". Pismem z 26 sierpnia 2022 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. poinformował Wójta, że wnioskodawca przebywa w tym zakładzie jako tymczasowo aresztowany od 26 lipca 2022 r., zaś przewidywany termin upływu tymczasowego aresztowania przypada na dzień 31 sierpnia 2022 r. Pismem z 28 listopada 2023 r. Dyrektor Zakładu Karnego w C. poinformował Wójta, że wnioskodawca przebywa w tym zakładzie, zaś przewidywany termin końca kary przypada na 20 stycznia 2025 r. Decyzją z 15 grudnia 2023 r. Wójt, na podstawie art. 16, art. 24 ust. 1, 2, 2a, 3, 3a i 4 oraz art. 32 ust. 2 u.ś.r., uchylił w całości decyzję z 28 września 2018 r. od 26 lipca 2022 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że na podstawie prawomocnej decyzji z 28 września 2018 r. wnioskodawca nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z orzeczeniem o niepełnosprawności. Wójt wskazał następnie, że GOPS w Trzebielinie został poinformowany, iż wnioskodawca od 26 lipca 2023 r. przebywa w zakładzie karnym, który jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie. W związku z tym świadczenie w takich okolicznościach nie przysługuje. W wyniku wniesionego odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 8 lutego 2024 r. utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości fakt, iż wnioskodawca od 26 lipca 2022 r. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K., a obecnie w Zakładzie Karnym w C. W ocenie organu odwoławczego fakt osadzenia wnioskodawcy w jednostce penitencjarnej, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności, przez wzgląd na treść art. 16 ust. 5 u.ś.r., wyklucza możliwość pobierania przez niego świadczeń z pomocy społecznej. Zaznaczono, że wnioskodawca, zgodnie z obowiązującymi przepisami, ma w zakładzie karnym zapewnione całodobowe utrzymanie na niezbędnym poziomie, w tym minimum trzy posiłki dziennie, odpowiednie warunki mieszkaniowe, stosowną do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie. Koszt jego pobytu w jednostce penitencjarnej pokrywany jest ze środków Skarbu Państwa. Po rozpoznaniu wniesionej skargi na ww. decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 28 sierpnia 2024 r. sygn. II SA/Gd 270/24, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Trzebielino z 15 grudnia 2023 r. Sąd, wskazując na uchybienie art. 107 § 3 k.p.a., co do zasady podzielił stanowisko Kolegium, które odwołując się do treści art. 16 ust. 5 i art. 3 pkt 7 u.ś.r. podniosło, że umieszczenie osoby w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a taką jest niewątpliwie zakład karny, jest okolicznością, której wystąpienie obliguje organ do odmowy prawa do zasiłku, a w przypadku jego pobierania - do uchylenia tego prawa, niezależnie od tego, że dana osoba spełnia pozostałe określone u.ś.r. kryteria do otrzymywania tego świadczenia. Sąd wskazał jednak, że o ile uchylenie decyzji z 28 września 2018 r. należy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać za prawidłowe, o tyle jako błędne należy ocenić uchylenie tej decyzji z mocą wsteczną. Organ właściwy może bowiem bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (art. 32 ust. 1 u.ś.r.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych decyzja wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest jednak decyzją konstytutywną i ma skutek od chwili obecnej (ex nunc). Decyzją z 11 lutego 2025 r. Wójt stwierdził wygaśnięcie z dniem 26 lipca 2022r. decyzji z 17 lipca 2018 r. w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego, wskazując, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek za okres przebywania w zakładzie karnym. Pismem z 13 marca 2025 r. skarżący wniósł do Sądu o "zwrot należności dla osoby niepełnosprawnej i niewywiązywania się z wypłacania pieniędzy przez GOPS Trzebielino zgodnie z zarządzeniem - wyrokiem Sądu z 28 sierpnia 2024 r. (...)", wskazując, że po uchyleniu decyzji wyrokiem Sądu GOPS powinien wypłacić należne środki. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II skargę przekazano według właściwości do organu. Odrębnym pismem z 13 marca 2025 r. (data stempla) skarżący zwrócił się ze skargą do Sądu na bezczynność Wójta Gminy Trzebielino w przedmiocie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, wnosząc o zwrot należności i wskazując, że po uchyleniu decyzji wyrokiem Sądu GOPS powinien wypłacić należne środki. Odrębnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II, wniosek z 13 marca 2025r. przekazano według właściwości Wójtowi. W dniu 21 marca 2025 r. przeprowadzono u skarżącego wywiad środowiskowy i przesłuchano skarżącego w charakterze strony w sprawie wniosku o wypłatę należności w związku z wyrokiem Sądu. Skarżący oświadczył, że od chwili opuszczenia Zakładu Karnego pobiera zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nadto skarżący potwierdził odbiór decyzji wygaszającej zasiłek stały i decyzji wygaszającej zasiłek pielęgnacyjny. Strona była świadoma, że upłynął termin na wniesienia odwołania, jednakże oświadczyła, że złoży pisemny wniosek o jego przywrócenie. Skarżący oświadczył, że w dalszym ciągu oczekuje zwrotu środków za okres przebywania w zakładzie karnym i areszcie śledczym. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z 13 marca 2025 r. o wypłatę środków z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego - decyzją z 26 marca 2025 r. Wójt umorzył postępowanie w tej sprawie. Pismem z 24 kwietnia 2025 r. Kolegium pozostawiło bez rozpoznania wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 11 lutego 2025 r. w przedmiocie wygaszenia ww. świadczenia. Pismem procesowym z 19 grudnia 2025 r. skarżący wskazał, że GOPS utrudnia postępowanie w sprawie wypłat. Nadto przedłożył pismo Kolegium z 9 października 2025 r., którym organ ten ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 21 marca 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarżący zarzucił Wójtowi Gminy Trzebielino bezczynność w zakresie wypłaty należnych środków z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z wyrokiem z 28 sierpnia 2024 r. sygn. II SA/Gd 270/24. Jak wynika z akt, skarżący złożył wniosek o wypłatę spornego zasiłku wraz ze skargą na bezczynność – co nastąpiło w pismach z 13 marca 2025 r. Wniosek o wypłatę zasiłku skarżący wysłał w dniu 13 marca 2025 r. przesyłką pocztową do Sądu, który następnie - zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału - przekazał ww. pismo Wójtowi. Równolegle skarżący wniósł do Sądu skargę na bezczynność w wypłacie ww. świadczeń. Natomiast, po otrzymaniu z Sądu wniosku skarżącego o uregulowanie należności z 13 marca 2025 r. Wójt w dniu 21 marca 2025 r. dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego, przesłuchał skarżącego a następnie - decyzją z 26 marca 2025 r. umorzył postępowanie w sprawie wypłaty zasiłku. Oceniając powyższy tok czynności z perspektywy przepisów regulujących terminy załatwiania spraw administracyjnych wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie nastąpiła bezczynność organu w rozumieniu przepisów prawa. I tak, stosownie do art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania, pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności. Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Z bezczynnością mamy więc do czynienia w sytuacji, gdy brak jest aktywności organu w danej sprawie, w tym również, gdy nie wywiązuje się on z obowiązku zawiadomienia strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i wyznaczenia nowego terminu jej rozpatrzenia. Przedmiotem więc skargi na bezczynność jest brak wydania określonego aktu w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Skarga ta stanowi zatem środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki (podmiotu) poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego - likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu. W związku z tym w sprawach, w których przedmiotem badania sądu administracyjnego jest bezczynność organu, sąd kontroluje, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie. Tymczasem, analiza okoliczności sprawy wskazuje, że: 1) skarżący w tym samym czasie, bo 13 marca 2025 r. wystosował wniosek o wypłatę świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego i zarazem wniósł skargę na bezczynność organu w rozpoznaniu tego wniosku, 2) na wniosek skarżącego o wypłatę świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego z 13 marca 2025 r. – organ udzielił odpowiedzi procesowej w formie decyzji z 26 marca 2025 r. Organ zatem w dacie złożenia skargi do Sądu na bezczynność nie mógł dopuścić się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z 13 marca 2025 r. Co więcej, wydając decyzję z 26 marca 2025 r. organ nie przekroczył terminu załatwienia sprawy administracyjnej, wskazanego w art. 35 § 2 i 3 k.p.a. Wskazać jednocześnie należy, już na marginesie, że w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na bezczynność Sąd nie ocenia zgodności z prawem aktu, wydanego w następstwie wniosku skierowanego do organu o dokonanie określonej czynność – czyli jak w niniejszej sprawie – decyzji z 26 marca 2025 r., wydanej w odpowiedzi na wniosek skarżącego o wypłatę świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma bowiem wyłącznie fakt, że (czy) organ wydał decyzję w ustawowym terminie, nie popadając w stan bezczynności. Natomiast, kwestia zgodności z prawem ww. aktu może być przedmiotem odrębnej oceny, w odrębnym postępowaniu wywołanym skargą do sądu administracyjnego na decyzję organu wyższego stopnia, rozpoznającego odwołanie od ww. decyzji z 26 marca 2025 r. pod warunkiem, że skarżący z takich możliwości procesowych skorzystał. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej jako p.p.s.a.), Sąd oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., gdyż jej przedmiotem skargi jest bezczynność organu.