II SAB/Gd 78/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogę postanawia odmówić J. F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z 15 maja 2014 r. (data wpływu do sądu) J. F. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mając nikogo na utrzymaniu. Źródłem dochodów małżonków są ich emerytury w łącznej kwocie 4240,76 zł miesięcznie netto. Wnioskodawca, wedle oświadczenia, jest osobą schorowaną (choroby układu moczowego, alergia, nadciśnienie tętnicze, nadkwasota. Podobnie, jego żona – choruje m. in. na cukrzycę I stopnia, choroby układy krwionośnego, uszkodzenie wątroby i trzustki, kręgosłup, będąc z tego powodu osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą stałej opieki. Jak napisał wnioskodawca, uzyskiwane środki w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki: lekarstwa dla obojga małżonków, opłaty za wizyty lekarskie, rehabilitację, opłaty za media i zakup żywności. Wnioskodawca wyliczył, że miesięcznie na czynsz wydaje 500 zł, na wyżywienie – 1200 zł (specjalna dieta dla obojga małżonków), 75 zł na prąd, na lekarstwa – 793 zł, 400 zł na rehabilitację żony i siebie, 250 zł na dojazdy do lekarzy, 400 zł na wizyty lekarskie, 150 zł na środki higieniczne, 300 zł na odzież i obuwie oraz 71 zł na podatek od nieruchomości. Łącznie zatem powyższe wydatki stanowią kwotę 3739 zł w skali miesiąca. Oceniając stan swego majątku wnioskodawca podał, że jest właścicielami spółdzielczego prawa do lokalu (nie wskazano powierzchni), w którym zamieszkuje wraz z żoną. Poza tym, wedle oświadczenia, posiada działkę o powierzchni 0,58 ha, na której jest położony domek letniskowy oraz oszczędności w akcjach [...] w kwocie około 40000 zł, które – jak podkreślił, w całości przeznaczone są jako zabezpieczenie na operację kręgosłupa żony. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn. ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Zgodnie z żądaniem sformułowanym w punkcie 4 formularza PPF, referendarz rozpoznał wniosek skarżącego w zakresie przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Należało zatem ustalić, czy w sprawie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a więc, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Rozpoznając wniosek referendarz dokonał oceny sytuacji materialnej, życiowej, ekonomicznej skarżącego na podstawie oświadczeń i informacji zawartych we wniosku, dołączonych do niego dokumentów źródłowych, potwierdzających okoliczności podane we wniosku, a także w oparciu o ogólną wiedzę i doświadczenie życiowe. W ocenie referendarza, skarżący, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i żony. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy strona znajduje się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej, ekonomicznej i bytowej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na taką właśnie sytuację nie mogą ponieść kosztów postępowań sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że wnioskodawca powinien przedstawić pełne dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy. Strona zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację o istotnych okolicznościach dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, których analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy podać w sposób pełny i rzetelny. Cytowane przepisy prowadzą zatem do wniosku, że prawo pomocy jest instytucją sądową przewidzianą dla osób ubogich, tzn. bez dochodów lub z niewielkim dochodem, bez oszczędności i majątku, znajdujących się naprawdę w trudnej do przezwyciężenia sytuacji finansowej, ekonomicznej, bytowej. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący posiada oszczędności pieniężne w wysokości 40000 zł. W polskich realiach życiowych jest to kwota w zupełności pozwalająca na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego, tym bardziej zaś w sytuacji, gdy koszty sądowe w niniejszej sprawie wyczerpują się w kwocie wpisu sądowego od skargi, który wynosi 100 zł. Jednocześnie, zdaniem referendarza, posiadanie zasobów finansowych w takiej kwocie wyklucza możliwość przyznania skarżącemu statusu osoby ubogiej, czy pozbawionej środków, wymagającej pomocy ze strony państwa. Dodatkowo należy podkreślić, że również dochody w gospodarstwie domowym skarżącego nie są szczególnie niskie, gdyż wynoszą ponad 4200 zł miesięcznie netto. Ponadto, małżonkowie nie mają nikogo na utrzymaniu. Porównanie uzyskiwanych dochodów do przedstawionych przez wnioskodawcę wydatków prowadzi do wniosku, że jest on w stanie poczynić w miesiącu oszczędności na poziomie około 400 zł, a więc jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie choćby z bieżących dochodów, nie mówiąc już o oszczędnościach. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym (przyszłym) wydatkom na wskazany cel przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym we własnej sprawie. Tym bardziej zaś brak jest tych podstaw w sytuacji, gdy koszty te są na stosunkowo niskim poziomie w stosunku do uzyskiwanych dochodów oraz posiadanych oszczędności. Wobec powyższego, referendarz uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i na tej podstawie prawnej orzekł jak w sentencji