II SAB/Gd 86/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nieważności decyzji dotyczących warunków zabudowy postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W załączonym do wniosku oświadczeniu skarżąca wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada grunty rolne o pow. 7,51 ha i mieszkanie o pow. 31,7 m2, nadto oświadczyła, że nie uzyskuje dochodu z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy piśmie z 3 grudnia 2014 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z banku BZWBK, z 3 grudnia 2014 r. dokumentujące stan konta: elektroniczne zestawienie operacji konta zwykłego ([...]) i oszczędnościowego ([...]) w mBanku z 2 listopada 2014 r. Podkreśliła, że dzień 3 grudnia 2014 r. dostępne środki na koncie zwykłym w mBanku wynoszą minus 4097,66 zł a wynikają z zajęć egzekucyjnych z 1 września 2014 r. na kwotę 145,72 zł i z 26 listopada 2014 r. na kwotę 3951,94 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że innych kont oprócz wyżej wymienionych oraz lokat złotówkowych i dewizowych nie posiada. Celem udokumentowania wypłaconych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłat wnioskodawczyni przedstawiła zaświadczenia z banku Banku Zachodniego WBK S. A. we Wrocławiu, w którym wyszczególnione zostały otrzymane w 2013 r. wpływy z tego tytułu w kwotach 8034,00 zł, 1333,55 zł, 5580,93 zł i 5 092,50 zł. oraz w 2014 r. w kwocie 6965,89 zł. Dokumentując wydatki mieszkaniowe skarżąca przedstawiła fakturę za energię elektryczną z 19 listopada 2014 r. na kwotę 170,70 zł, z 18 września 2014 r. na kwotę 312,54 zł oraz z 22 lipca 2014 r. na kwotę 129,44 zł; fakturę za wodę z 31 października 2014 r. na kwotę 210,47 zł oraz z 27 sierpnia 2014 r. na kwotę 522,55 zł; fakturę za gaz z 9 października 2014 r. na kwotę 430,38 zł oraz z 11 sierpnia 2014 r. na kwotę 334,16 zł. Skarżąca oświadczyła, że kwoty otrzymane z tytułu dopłat do gospodarstwa zostały przeznaczone na spłatę narastającego od 2010 r. zadłużenia zaciąganego u osób prywatnych na zakup żywności i pokrywanie wydatków za media (wodę, gaz, energię elektryczną). Podała również, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne i wydane zostały sądowe nakazy zapłaty: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z 20 sierpnia 2014 r. na kwotę 145,72 zł, zajęcie komornicze na kwotę 3951,94 zł. Posiada ona zaległości w opłatach z tytułu składek na KRUS w wysokości 6723,00 zł na 31 października 2014 r. oraz rat podatku rolnego i podatku od nieruchomości za rok 2013 i 2014, a także zalega z opłatami związanymi z procesem certyfikacji gospodarstwa. Oświadczyła przy tym, iż środki finansowe, niezbędne do koniecznego, minimalnego utrzymania (wyżywienie i opłaty za media) uzyskuje zaciągając pożyczki u osób prywatnych, niespokrewnionych. Część zadłużenia pokrywana jest z płatności przyznawanych do gospodarstwa przez ARiMR, jedynych środków posiadanych przez wnioskodawczynię. Podkreśliła, że dopłaty w ramach płatności bezpośrednich nie wystarczają na pokrycie narastającego od 2010 r. długu w związku z tym następuje nasilone wzrastanie jej zubożenia. Wielkość pożyczek uzależniona jest od wysokości rachunków na bieżące wydatki mieszkaniowe i zakup żywności. W miesiącu listopadzie zapożyczona została kwota 721 zł (z tytułu faktury za wodę - 210,47 zł, wydatków na jedzenie i koszty sądowe - 510,53 zł), w miesiącu październiku - łączna kwota 1253,00 zł (z tytułu faktury za energię elektryczną - 312,54 zł, za gaz - 430,38 zł, wydatków na żywność i koszty sądowe 510,08 zł), w miesiącu wrześniu - kwota 1111,55 zł (z tytułu faktury za wodę 522,55 zł, wydatków na zakup żywności i koszty sądowe - 589 zł), w miesiącu sierpniu - łączna kwota 1012,60 zł (z tytułu faktury za gaz 334,16 zł, za energię elektryczną - 129,44 zł, wydatków na jedzenie i koszty sądowe - 549 zł). Kwota pozyskanej pożyczki łącznie za ostatnie 4 miesiące wyniosła - 4098,15 zł. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, uznając, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przedstawionych przez skarżąca okoliczności wynika, że utrzymuje się ona z pożyczek od osób prywatnych, niespokrewnionych oraz z dopłat otrzymywanych z tytułu posiadanych gruntów rolnych. Ma bieżąco ma opłacone rachunki za media (gaz, woda, energia elektryczna), mimo, że nie są to rachunki niskie jak na jednoosobowe gospodarstwo. Przykładowo poziom zużycia wody jest wyjątkowo wysoki i zdecydowanie odbiega od średniego zużycia w gospodarstwach jednoosobowych. Zużycie wody na jedną osobę oscyluje w granicach około 4 m3 na miesiąc. Tymczasem wnioskodawczyni zużyła w wrześniu i październiku po 14 m3, zaś w czerwcu, lipcu i sierpniu po 24 m3. Taka wielkość zużycia wody nie koreluje z okolicznością, na jaką powołuje się wnioskodawczyni, jej bardzo trudnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca pomimo przedstawienia szeregu dokumentów nie zobrazowała, jakie w istocie są jej możliwości finansowe, a tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem jej możliwości. Skoro, jak wskazała skarżąca pożyczki stanowią dochód wnioskodawczyni, a jak sama wskazała jest w stanie zaciągnąć pożyczki korelujące z jej potrzebami finansowymi i wysokością koniecznych wydatków, w tych wydatkach winna także uwzględnić koszty postępowań sądowych na równi z innymi opłatami. Nadto w uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca jest osobą w wieku 44 lat, zdolną do pracy i osiągania dochodów i posiada majątek, który mogłaby wykorzystać do osiągania dochodów, czego nie czyni. W sprzeciwie od powyższego postanowienia M. W. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej w dalszej części uzasadnienia p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. W orzecznictwie sądowodministracyjnym przyjmuje się, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. i rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Osoba ubiegająca się o pomoc publiczną poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ma zatem obowiązek takiego udokumentowania swojego żądania, aby wykazane zostało przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero wykazanie tych okoliczności daje sądowi możliwość podjęcia decyzji o przyznaniu prawa pomocy. Sytuacja majątkowa skarżącej nasuwa szereg wątpliwości, co do rzetelności obrazu jaki rysuje się z treści wniosku oraz dodatkowego oświadczenia. Skarżąca nie wyjaśniła kwestii dochodów z gospodarstwa rolnego i upraw jakie prowadzi. Nie zasługuje bowiem na wiarę okoliczność, że żadnej działalności w tym zakresie skarżąca nie prowadzi, gdyż okoliczność otrzymywania dopłat obszarowych wskazuje, że skarżąca uprawia ziemię. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z zaciągniętych od osób prywatnych pożyczek. Skarżąca nie wyjaśniła zgodnie z zarządzeniem z dnia 3 października 2014 r. u kogo zaciągnęła te pożyczki. Podkreślić należy, że skarżąca wniosła do tutejszego sądu kilkadziesiąt skarg. W szeregu tych spraw skarżąca składała wnioski o przyznane prawa pomocy wskazując, iż środki na utrzymanie uzyskuje z pożyczek od osób prywatnych, wskazując na ich wysokość w granicach od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych (w jednej ze spraw skarżącej rozpoznawanych w tut. Sądzie o sygnaturze I SA/Gd 1598/13 skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wskazywała na swój dług o osób prywatnych w wysokości 87.000 zł). Okoliczność utrzymywania się przez skarżąca w okresie ostatnich kilku lat z zaciąganych u znajomych pożyczek jest, zdaniem Sądu, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego i poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej o źródłach finansowania jej wydatków i stanie dochodów. Przedkładając rachunki świadczące o wysokości ponoszonych miesięcznych stałych wydatków skarżąca oświadczyła, że opłaca z pożyczek. Wskazać należy, iż parametry zużycia prądu i wody w gospodarstwie domowym skarżącej przeczą twierdzeniom skarżącej o jej trudnej sytuacji majątkowej. Zużycie wody (w okresie od 27.08.2014 r. do 31.10 2014 r. w wysokości około 14,5 m3 miesięcznie) i energii elektrycznej (w okresie od 7.07 2014 r. do 4.09.2014 r. w wysokości około 170 kWh miesięcznie) znacznie przekracza bowiem średnie miesięczne zużycie wynoszące w granicach 3 m3 wody i 70 kWh miesięcznie na mieszkańca. Wskazuje to na fakt, iż skarżąca nie jest osobą uboga, w takiej sytuacji dążyłaby ona bowiem do minimalizacji ponoszonych kosztów utrzymania i podważa wiarygodność jej twierdzeń o stanie jej dochodów i majątku. W ocenie Sądu przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia pełnych, wyczerpujących wyjaśnień odnośnie jej stanu majątkowego. Sąd nie mógł zatem uznać, iż stan majątkowy skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od podania wiarygodnych informacji w tym przedmiocie. Nadto oceniając sytuację majątkową skarżącej uwzględnić należało fakt, iż skarżąca jest właścicielką kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego, zatem jej sytuacji nie można ocenić jako złej. Wskazać należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z przepisami z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Oznacza to, że skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu jej prawa do sądu. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.