II SAB/Gd 91/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Asesor WSA Wojciech Wycichowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi O. D. na przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie świadczenia wychowawczego postanawia odrzucić skargę. Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. O. D. wniosła skargę na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego, wnosząc o zobowiązanie Wojewody Pomorskiego do rozpatrzenia wniosku o ustalenie praw do świadczenia wychowawczego 500+ oraz o zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w 2016 r. złożyła w Gminny Ośrodku Pomocy Społecznej w Wejherowie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci P. D. i S. D. Następnie Ośrodek przekazał wniosek do Wojewody Pomorskiego celem rozstrzygnięcia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Do dnia wniesienia skargi skarżąca nie otrzymała rozstrzygnięcia w sprawie. W rezultacie jej dzieci pozbawione są przysługujących im świadczeń od 2016 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że O. D. w dniu 17 października 2016 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Wejherowie wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2016/2017 na dziecko P. D. Decyzją z dnia 21 października 2016 r. nr GOPS/02878/SW/10/2016/2017 Wójt Gminy Wejherowo przyznał O. D. świadczenie wychowawcze na córkę P. D. na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Świadczenie wychowawcze za ww. okres, jak wynika z karty realizacji świadczeń, zostało stronie wypłacone w całości. W dniu 23 listopada 2018 r. organ przekazał wnioski skarżącej z dnia 17 października 2016 r., 8 marca 2017 r., 18 marca 2017 r., 23 października 2018 r., 5 sierpnia 2019 r. Wojewodzie Pomorskiemu. Wojewoda Pomorski po przeprowadzeniu postępowania, w myśl art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019r., poz. 2407 ze zm.) stwierdził, że do sprawy O. D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z tym, że ojciec dzieci A. D. pracuje poza granicami Polski w okresach: od 01.02.2018 r. do 31.12.2018 r., od 01.06.2019 r. do 30.06.2019 r., od 01.08.2019 r. do 31.08.2019 r. oraz od 01.10.2020 r. do 31.03.2021 r. Natomiast w okresie, którego dotyczy skarga, tj. od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r., przepisy o koordynacji w stosunku do skarżącej nie mają zastosowania, albowiem cała rodzina zamieszkiwała w Polsce. W dniu 15 lipca 2022 r. Wojewoda Pomorski potwierdził okresy, co do których w przypadku strony zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji świadczeń. Okres 2016/2017 nie podlega rozstrzyganiu w oparciu o przepisy koordynacyjne, zatem prawidłowym było wydanie przez organ właściwy ww. decyzji z dnia 21 października 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Tym samym skoro postępowanie administracyjne o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017 zostało zakończone, a świadczenie w całości zrealizowane, brak jest podstaw do żądania rozpoznania wniosku strony. Zarządzeniem z dnia 29 września 2022 r. zobowiązano skarżącą do wskazania, jakiego wniosku (za jaki okres świadczeniowy) dotyczy skarga - w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że skarga dotyczy okresu świadczeniowego 2016/2017 zainicjowanego wnioskiem złożonym w 2016r. Zobowiązano również do wskazania, czy na okres świadczeniowy skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia wychowawczego również na syna S. D. informując, że z nadesłanych Sądowi akt administracyjnych wynika, że wniosek z dnia 17 października 2016 r. dotyczył wyłącznie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę P. D. W odpowiedzi skarżąca potwierdziła, że okres świadczeniowy 2016 obejmował tylko córkę P. D., od roku 2017 oboje dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wniesiona w tej sprawie skarga nie była precyzyjna co do jej przedmiotu, nie wskazywała bowiem jakiego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy (na jaki okres świadczeniowy), wskazując jedynie ogólnikowo w uzasadnieniu na wniosek złożony w 2016 r. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 29 września 2022 r. i wobec udzielonej przez skarżącą odpowiedzi Sąd uznał, że skarga dotyczy postępowania w sprawie wniosku skarżącej złożonego w dniu 17 października 2016 r. o świadczenie wychowawcze na córkę P. D., skarżąca bowiem nie wskazała, aby skarga ta dotyczyła innych wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego, składanych w kolejnych latach i inicjujących odrębne postępowania administracyjne. Skarga w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie natomiast do art. 149 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1 pkt 1-3). Jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 17 października 2016 r. strona złożyła we właściwym organie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę P. D. na okres zasiłkowy 2016/2017. Decyzją z dnia 21 października 2016 r. nr GOPS/02878/SW/10/2016/2017 Wójt Gminy Wejherowo przyznał jej świadczenie wychowawcze na wskazane we wniosku dziecko na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. tj. na okres zasiłkowy 2016/2017. Świadczenie to zostało skarżącej wypłacone w całości, co wynika z akt sprawy. W dacie wydania powyższej decyzji z dnia 21 października 2016 r., przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195) przewidywały, że: "1. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. 2. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka.". Następnie Wójt Gminy Wejherowo pismem z dnia 16 listopada 2018 r. (data wpływu do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego 23 listopada 2018 r.) przekazał wniosek (wraz z kolejnymi wnioskami składanymi przez skarżącą na następne okresy świadczeniowe) Wojewodzie Pomorskiemu w celu ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019r., poz. 2407 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 16 listopada 2018r.: 1. w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. 2. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11. 6. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 7. W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 8. W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2. 9. Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, ustala prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1. W niniejszej sprawie przekazanie wniosku strony z dnia 17 października 2016 r. Wojewodzie Pomorskiemu nastąpiło na podstawie art. 16 ust. 2 ww. ustawy, dotyczyło bowiem sytuacji, w której świadczenie wychowawcze zostało już stronie przyznane. W tej sytuacji postępowanie prowadzone przez Wojewodę miało na celu rozstrzygnięcie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 15 lipca 2022 r. Wojewoda Pomorski poinformował o braku zastosowania przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego, stosownie do art. 16 ust. 8 pkt 2 ww. ustawy. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotyczyła bezczynności i przewlekłości postępowania Wojewody Pomorskiego w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 17 października 2016 r. Tymczasem jak wskazano wyżej, wniosek ten został rozpatrzony przez Wójta Gminy Wejherowo decyzją z dnia 21 października 2016 r. nr GOPS/02878/SW/10/2016/2017, a Wojewoda nie stwierdził, aby przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie. Wniesiona zatem w tej sprawie skarga na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jest niedopuszczalna, wniesiona bowiem została po rozstrzygnięciu sprawy. Sąd wskazuje przy tym, że w podobnym stanie faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r. I OSK 540/20 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 września 2019 r., II SAB/Bd 26/19 stwierdzający przewlekłość postępowania Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że Sąd pierwszej instancji stwierdzając przewlekłość postępowania pominął okoliczność, że wniosek strony o przyznanie świadczenia wychowawczego został rozpatrzony przez Burmistrza pozytywną decyzją, w związku z tym ponownego rozważenia wymaga czy Wojewoda dopuścił się przewlekłego rozpoznania sprawy z wniosku strony o przyznanie świadczenia wychowawczego. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r., II SAB/Bd 3/22 odrzucił skargę uznając ją za niedopuszczalną ze względu na wniesienie jej po zakończeniu postępowania. Pogląd ten w ocenie tutejszego Sądu odnieść należy do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Jak wskazano w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca dla sądów administracyjnych. Składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno zatem samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego, co wynika z treści art. 187 § 2 p.p.s.a. Ponadto należy przytoczyć treść kolejnej uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21, zgodnie z którą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że za inną przyczynę niedopuszczalności skargi, nawet w okolicznościach uprzedniego złożenia ponaglenia do organu administracji w toku postępowania administracyjnego, należałoby uznać okoliczność braku przedmiotu skargi w chwili jej wniesienia, rozumianego jako przewlekłość nie dającą się już usunąć ze względu na rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji w sposób kończący postępowanie administracyjne. Nie jest już bowiem możliwe osiągnięcie celu skargi, którym jest rozstrzygnięcie sprawy, skoro organ dokonał już takiego rozstrzygnięcia. Przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Sąd w pełni aprobuje powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w cytowanej uchwale zaznaczając dla porządku, że w niniejszej sprawie wniesienie ponaglenia nie było konieczne ze względu na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę wyłącza stosowanie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił skargę jako niedopuszczalną. Na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.