II SO/Gd 14/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego J. W. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania radcy prawnemu J. W. od Skarbu Państwa wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące sporządzenie opinii o bezzasadności wniesienia skargi. Skarżącemu A. K. zostało przyznane postanowieniem referendarza sądowego z 10 lipca 2018 r. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia racy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła tym radcą – J. W. Pismem z 9 sierpnia 2018 r. wyznaczony pełnomocnik poinformował, że dokonał wglądu do akt sprawy oraz spotkał się osobiście ze skarżącym w Areszcie Śledczym w Gdańsku. Ustalił, że skarżący do Dyrektora Zakładu Karnego skierował wniosek o udostępnienie danych służbowych pracowników służby więziennej. W opinii pełnomocnika wniosek ten dotyczył udzielenia informacji publicznej, zaś z oświadczenia skarżącego wynikało, że nie skierował ponaglenia do Dyrektora, by ten udostępnił mu żądane dane. W ocenie pełnomocnika bezczynność organu w niniejszej sprawie jest oczywista, jednak z uwagi na wymóg wcześniejszego skierowania ponaglenia o którym mowa w art. 53 § 2 b ustawy z 20 września 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1271 ze zm.) oraz fakt, że skarżący nie wypełnił tego obowiązku uznał pełnomocnik, że na dzień sporządzenia niniejszej informacji skarga na bezczynność jest niezasadna. Wskazał pełnomocnik, że w jego opinii złożenie skargi bez ponaglenia winno zostać uznane za przedwczesne i skarga taka odrzucona. Pełnomocnik zobowiązał się wobec skarżącego do skierowania ponaglenia do organu w imieniu skarżącego. Wskazał pełnomocnik, że niniejsza informacja została wysłana także do skarżącego. Końcowo pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1320) – zwanej dalej: P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, który orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, przywołany powyżej przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej powoduje bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250 P.p.s.a., ISNB 978-83-7334-848-6 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08, Lex nr 593654, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Według kolejnego stanowiska piśmiennictwa (patrz. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, Wydawnictwo LexisNexis (Wydanie 1), ISBN-978-83-7334-713-7, rozdział IX, s. 317-318, autor Bogusław Dauter): "Czynność pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu przede wszystkim podlega kontroli merytorycznej w kontekście skutków, jakie ma wywołać w postępowaniu. Może tej kontroli podlegać także w kontekście zasadności przyznania stosownego wynagrodzenia, wszak zgodnie z ogólnie opisaną zasadą, stronie należy się zwrot niezbędnych kosztów postępowania. Czy do niezbędnych kosztów może być zaliczona zapłata za czynność pełnomocnika, która ma ewidentne wady formalne. W jednym z orzeczeń (postanowienie SN z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, s. 123), Sąd Najwyższy uznał, że czynności adwokata ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Przeciwny pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że mimo nieprofesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego działającego z urzędu, przysługuje mu wynagrodzenie. Analizując te dwa przeciwstawne stanowiska, pozytywnie należy się odnieść do pierwszego z nich. Poza sporem jest, że pełnomocnik procesowy odpowiada za formę i treść składnych przez siebie pism procesowych. W szczególności odnosi się to do formy pisma, tylko bowiem pismo prawidłowe z formalnego punktu widzenia, daje podstawę do jego merytorycznego rozpoznania przez właściwy sąd. Umiejętność prawidłowego zredagowania pisma procesowego pod względem formalno-prawnym jest pewnym minimum, które powinno cechować profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego sąd, rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, powinien mieć na względzie, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, te wszystkie elementy profesjonalizmu spełnia. Jeżeli pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało zwrócone, skarga kasacyjna została odrzucona), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (pismo nie wywołało żadnych skutków, skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Ponadto trzeba pamiętać o funkcjach, jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Przede wszystkim chodzi o funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną". W ocenie referendarza sądowego działanie podjęte przez pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie nie przyczyniło się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W tej kwestii odnotować należy, że przede wszystkim pełnomocnik z urzędu wadliwie przyjął, że skoro sprawa mieści się w przedmiocie bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej to do skutecznego jej wniesienia konieczne jest wyczerpanie trybu zaskarżenia. Przesądzony jest w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie pogląd, że w sytuacji skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie skargi jakimkolwiek ponagleniem czy innym środkiem zaskarżenia. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej ponagleniem, o którym mowa w art. 37 k.p.a. i art. 53 § 2b P.p.s.a., ponieważ w tych sprawach przepisy k.p.a. stosuje się wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 16 u.d.i.p. (m.in. wyrok WSA w Kielcach z 8 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Ke 86/17). W konsekwencji błędnego stanowiska pełnomocnik wprowadził w błąd także oskarżonego i w istocie zadziałał na jego niekorzyść. Ponadto pismo zawierające wniosek o przyznanie wynagrodzenia wskazuje wadliwą datę i publikator P.p.s.a., co może wskazywać na brak sięgnięcia przez pełnomocnika do obecnie obowiązujących przepisów i braku znajomości treści art. 177 § 4 P.p.s.a., gdzie od 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja, że opinię skarżącemu przesyła Sąd. Przesłanie więc opinii przez pełnomocnika nie odnosi żadnego skutku. W ocenie referendarza opisane powyżej działanie pełnomocnika nie zasługuje na opłacenie. Sprawa nie została bowiem merytorycznie rozpoznana przez Sąd i tym samym czynności pełnomocnika nie przyczyniły się do rozstrzygnięcia sprawy strony. Stąd nie ma możliwości przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi za jakiekolwiek czynności procesowe, których dokonał w sprawie. Prawidłowym działaniem pełnomocnika powinno być sporządzenie skargi i wniesienie jej we właściwym trybie. Wobec powyższych okoliczności sprawy, referendarz sądowy nie znajdując podstaw do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, orzekł jak w sentencji, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w związku z art. 250 P.p.s.a.