II SO/Gd 16/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego postanawia I. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata; II. odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z zamiarem wniesienia skargi na bezczynność organu administracji publicznej w sprawie dotyczącej nieodpłatnego zwrotu nieruchomości rolnej przejętej na własność Skarbu Państwa, B. K., wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 9 października 2015 r., ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury wynoszącej wraz z dodatkiem 1.365,23 zł netto. W świetle złożonego oświadczenia wnioskodawczyni jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 75,6 m2. Ponadto jest uprawniona do spadku, w skład którego wchodzą działka wraz z zabudowaniami. Zgodnie ze złożonym i częściowo udokumentowanym oświadczeniem wnioskodawczyni przeznacza na bieżące, comiesięczne utrzymanie około 800 zł. Część należności związanych z mieszkaniem, w tym należności czynszowe oraz za media, opłaca były maż. Ponadto wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych ani ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. W tym stanie uznano, co następuje. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powołanej regulacji normatywnej to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć jednakże na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie wobec osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe zapatrywania w realia rozpatrywanej sprawy referendarz sądowy uznał, że ww. nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadnieniem dla powyższej konstatacji jest zestawienie kwoty deklarowanych i udokumentowanych dochodów z kwotami comiesięcznych należności obciążających wnioskodawczynię. W ocenie referendarza sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zaś oddalić w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem w toku prowadzonego postępowania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec faktu uzyskiwania przez wnioskodawczynię comiesięcznych, stałych dochodów oraz wobec wykazania faktu regulowania obciążających wnioskodawczynię zobowiązań (w tym m.in. opłat w postępowaniu prowadzonym przed sądem powszechnym) nie można przyjąć, że ww. nie będzie w stanie uiścić jakichkolwiek kwot tytułem kosztów sądowych, które we wstępnym etapie w sprawie ze skargi na bezczynność organu administracji publicznej zamykają się kwotą wpisu w wysokości 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Należy mieć zaś na uwadze, że koszty sądowe to w istocie wydatki bieżące we własnym budżecie, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (w tym opłatami). Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – jak wskazano powyżej - może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku, o czym świadczą ww. okoliczności faktyczne. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 243 § 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata (punkt pierwszy sentencji postanowienia) oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (punkt drugi sentencji postanowienia).