II SO/Gd 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 listopada 2015 r., sygn. akt II SO/Gd 16/15 w sprawie wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego bezczynności Wójta Gminy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...] postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w punkcie pierwszym sentencji przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy, w punkcie drugim odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia B. K. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w związku z zamiarem wniesienia skargi na bezczynność organu administracji publicznej w sprawie dotyczącej nieodpłatnego zwrotu nieruchomości rolnej przejętej na własność Skarbu Państwa. Ustalono na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dalszych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury wynoszącej wraz z dodatkiem 1.365,23 zł netto. Jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 75,6 m2 i jest uprawniona do spadku, w skład którego wchodzą działka wraz z zabudowaniami. Przyjęto, że na bieżące comiesięczne utrzymanie wnioskodawczyni przeznacza około 800 zł. Część należności związanych z mieszkaniem, w tym należności czynszowe oraz za media, opłaca były maż. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. Referendarz sądowy przywołał treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnił referendarz, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Podkreślił, przywołując postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie wobec osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ocenił referendarz sądowy, że wnioskodawczyni nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż według referendarza sądowego wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołano fakt uzyskiwania przez wnioskodawczynię comiesięcznych, stałych dochodów oraz wykazanie faktu regulowania obciążających wnioskodawczynię zobowiązań (w tym m.in. opłat w postępowaniu prowadzonym przed sądem powszechnym). Wywiedziono z tego wniosek co do niemożności przyjęcia, że wnioskodawczyni nie będzie w stanie uiścić jakichkolwiek kwot tytułem kosztów sądowych, które we wstępnym etapie w sprawie ze skargi na bezczynność organu administracji publicznej zamykają się kwotą wpisu w wysokości 100 zł. Podkreślono, że koszty sądowe to w istocie wydatki bieżące we własnym budżecie, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Referendarz sądowy uznał na podstawie ustalonych okoliczności, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postanowienie zapadło na podstawie art. 243 § 1 zdanie pierwsze w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B. K. złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2015 r. Jak wynika z jego treści sprzeciw dotyczy obciążenia kosztami postępowania sądowego. Skarżąca powołuje się na pomyłkę w podliczeniach wydatków, wskazując jako właściwą kwotę 1.020 zł. Kwestionuje przyjętą przez referendarza jako wysokość kosztów utrzymania kwotę 800 zł. Twierdzi, że po opłaceniu wydatków pozostaje jej na życie 345 zł. Przywołuje okoliczności związane z postępowaniem toczącym się od 2003 r. przed Sądem Rejonowym w M. w sprawie sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Sprzeciw nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W ocenie sądu wojewódzkiego referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała tego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trafnie zatem rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym referendarz sądowy oceniając sytuację wnioskodawczyni uznał jego zasadność w części, przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co ubiegała się strona niniejszego postępowania, przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to obowiązek jednoznacznego wykazania przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej. Zasadą postępowania przed sądem jest odpłatność za inicjowanie sprawy sądowej, natomiast wyjątkiem od niej jest możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie, w razie braku środków na pokrycie stosownych należności, w tym wpisu sądowego. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a jedynie osobom, które taki fakt wykażą odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami. Analizując stan faktyczny niniejszej sprawy sąd stwierdza, że prawidłowe jest stanowisko referendarza ustalające kwotę comiesięcznych stałych wydatków wykazanych przez wnioskodawczynię, na poziomie 800 zł miesięcznie. Jak wynika z zestawienia na stronie 4 druku PPF wnioskodawczyni do wydatków w skali miesiąca zaliczyła opłatę sądową (na rzecz Sądu Okręgowego) w wysokości 100 zł oraz koszt leczenia zębów w wysokości 150 zł. Nie są to jednak pozycje, które zaliczyć można do stałych kosztów utrzymania. Stąd słusznie referendarz nie zaliczył tych kwot do stałych wydatków, a jednocześnie trafnie zwrócił uwagę na okoliczność, że wnioskodawczyni jest w stanie ponosić koszty opłat sądowych, skoro ponosi je w postępowaniu przed sądem powszechnym. Opłata tytułem wpisu sądowego od skargi na bezczynność organu nie przekracza zaś, jak prawidłowo ustalono, kwoty 100 zł. Trafna jest też ocena dokonana przez referendarza, że koszty sądowe stanowią wydatki bieżące w budżecie, które podlegają zaspokojeniu na równi z pozostałymi wydatkami, w tym opłatami. Zasadnie zatem odmówiono wnioskodawczyni przywileju zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji.