II SO/Gd 6/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II SO/Gd 6/16 w sprawie z wniosku M. B. o nakazanie Gminie Miasta wykupienia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił M. B. przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Jak wynika z akt sprawy postanowienie to wydane zostało w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 26 kwietnia 2016 r. M. B. złożył w Sądzie, na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, wskazując, że jego pomoc jest mu potrzebna do napisania skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt II SO/Gd 6/16. Wyjaśnił jednocześnie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną i córką. Rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez niego dochodu w wysokości 1000 – 1500 zł miesięcznie z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego (o powierzchni 3,77 ha, w tym powierzchnia przeliczeniowa 2,77 ha). Wcześniej utrzymywali się również z pracy w warsztacie, który znajdował się na terenie gospodarstwa, ale w 2013 r. warsztat spłonął, a wnioskodawca nie dostał żadnego odszkodowania na jego odbudowanie. Oświadczył również, że uzyskiwane przez niego dochody całkowicie wydawane są na utrzymanie rodziny (leki dla żony – 300 zł; jego leki – 100 zł; energia, paliwo, woda – 600 zł, pozostałe dochody wydatkowane są na żywność i ubranie). Wskazał, że jego żona jest chora m.in. na choroby autoimmunologiczne, które wymagają ciągłego brania leków. Córka z kolei jest nieletnia i ciągle się uczy. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 5 maja 2016 r., starszy referendarz sądowy wezwał wnioskującego, na podstawie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i szeregu dokumentów źródłowych obrazujących jego stan majątkowy, dochód oraz stan rodzinny. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca, w piśmie z dnia 24 maja 2016 r., oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 31 marca 2003 r., na poparcie czego przedłożył NIP – 1 złożony 7 kwietnia 2003 r. w Urzędzie Skarbowym oraz druk ZUS P ZWPA Wyrejestrowanie płatnika składek ZUS z dnia 1 kwietnia 2003 r. Oświadczył również, że od tamtej pory utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego i jest ubezpieczony w KRUS jako rolnik. Wskazał także, że zamieszkuje wraz z rodziną na terenie gospodarstwa rolnego, które należy do niego. Oświadczył nadto, że posiada samochód ciężarowy marki Nissan Pickup (rok produkcji 2006) o wartości 15000 zł oraz samochód ciężarowy Mercedes 405 (rok produkcji 1975) o wartości około 500 zł. Jednocześnie stwierdził, że nie posiada żadnych kont bankowych ani lokat dewizowych. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata, stwierdzając, że nie przedstawił on jakichkolwiek dokumentów mogących świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej. Zwłaszcza, że jego twierdzenia nie są spójne, wątpliwości co do wysokości jego dochodów są uzasadnione, a wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem nieznane. Referendarz ocenił, że nie zasługuje na uznanie za wiarygodne twierdzenie skarżącego, że nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż w systemie CEIDG figuruje jako aktywny podmiot a NIP-1 z 7 kwietnia 2003 r. nie stanowi wiarygodnego dowodu na zawieszenie działalności jak i dokument o rezygnacji z ZUS na rzecz KRUS nie stanowi dokumentu na okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie referendarza wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i nie ujawnił osiąganych z tego tytułu dochodów. Referendarz ocenił także, że nie zasługuje na wiarę twierdzenie skarżącego, że mieszka on na terenie posiadanego gospodarstwa, gdyż z przedstawionego nakazu podatkowego nie wynika, aby znajdowały się tam jakiekolwiek zabudowania. Ponadto, adres zamieszkania wskazywany w pismach wnioskodawcy, to adres domu w G. W ocenie referendarza nie zasługuje także na wiarę oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu wraz z małżonką żadnych rachunków bankowych, gdyż posiadanie takiego rachunku jest wymagane tak przez urząd skarbowy przy prowadzeniu działalności, jak również przy posiadaniu gospodarstwa rolnego i korzystaniu z dopłat do tych gruntów, a sam skarżący wskazał, że posiada numer identyfikacyjny gospodarstwa rolnego, który nadawany jest producentom rolnym, będącym beneficjentami środków z ARiMR. Referendarz nie dał nadto wiary oświadczeniu wnioskodawcy, że nie posiada on inwentarza żywego, ani maszyn, a uprawy są prowadzone jedynie na własne potrzeby oraz, że deklarowany dochód z gospodarstwa wynosi 1000 - 1500 zł miesięcznie. We wniesionym na powyższe postanowienie sprzeciwie M. B. domaga się jego uchylenia podnosząc, że przedstawił dokumenty urzędowe potwierdzające, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma on wpływu na to co jest napisane w CEIDG. W związku z nieprowadzeniem działalności gospodarczej nie ma on zaś potrzeby posiadania rachunku bankowego a aby otrzymać dopłatę do gruntów rolnych trzeba jedynie wskazać rachunek, na jaki mają być przelane pieniądze. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący M. B. domaga się w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W zaskarżonym postanowieniu referendarz uznał, że wnioskodawca, mimo wydanego przez referendarza sądowego - na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzenia z dnia 5 maja 2016 r., nie wykazał swojej trudnej sytuacji osobistej i majątkowej, uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Również w ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z korespondencji kierowanej do Sądu wynika, że M. B. – wbrew swoim oświadczeniom, nie zamieszkuje z rodziną na terenie gospodarstwa rolnego w W. Jako adres zamieszkania (także we wniosku o przyznanie prawa pomocy) wskakuje bowiem adres domu w G. i pod tym adresem wszelką kierowaną do niego korespondencję odbiera jego żona – B. B. Z wydruku z CEIDG (k. 140 akt) wynika przy tym, że adres w G. jest również jednym z dwóch adresów pod jakim zarejestrowana jest jego działalność gospodarcza. Słusznie zatem referendarz sądowy przyjął, wobec braku wyjaśnień wnioskodawcy dotyczących jego miejsca zamieszkania – wskazywanego we wniosku (zarządzeniem referendarza z dnia 5 maja 2016 roku wnioskodawca został zobowiązany m.in. do wskazania do kogo należy ta nieruchomość), że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Szczególnie, że wątpliwości budzą również wyjaśnienia wnioskodawcy dotyczące zaprzestania prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdził bowiem, że utrzymywał się z gospodarstwa rolnego i prowadzonego warsztatu do jego spalenia, a więc do 2013 roku, a w piśmie z dnia 24 maja 2016 roku wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2003 roku. Te sprzeczne oświadczenia wnioskodawcy i brak szczegółowych danych dotyczących jego majątku oznaczają, że wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących jego stanu osobistego, majątkowego i rzeczywistych możliwości finansowych. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że charakterystyka jego sytuacji finansowej, jaka wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń, jest niewyczerpująca. Brak dokumentów i oświadczeń wyjaśniających wskazane powyżej kwestie uprawnia do wniosku o tym, że strona nie przedstawiła swojej sytuacji wszechstronnie. Stąd też złożone oświadczenie należało uznać za niewyczerpujące, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji wnioskodawcy, co w konsekwencji uniemożliwiło przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. M. B. nie wykazał zatem w niniejszej sprawie zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dodatkowo wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego też, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza więc możliwość przyznania prawa pomocy (zob. prof. R. Hauser., prof. M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., Wydawnictwo C.H.BECK, str. 796). Fakt bycia właścicielem nieruchomości oznacza bowiem, że strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny jest nieznaczny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Co więcej, w orzecznictwie przyjmuje się również, że strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady, nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, nie publ.). Także zatem z tych przyczyn wniosek M. B., który uzyskuje stałe miesięczne dochody, a także posiada co najmniej gospodarstwo rolne oraz dwa samochody, należało uznać za niezasadny. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.