II SPP/Gd 14/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie obowiązku doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu poprzedniego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. E. P. w toku postępowania sądowego zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, posiadane stawy rybne są nieczynne i toczy się postepowanie o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Posiadane grunty rolne to łąki, jednak z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy nie są uprawiane. Podał wnioskujący, że choruje na raka (czerniak i neuronu ruchowego), popadł w niedostatek, brakuje mu środków na utrzymanie. Zamieszkuje sam, żona zamieszkuje w W. i małżonkowie pozostają w separacji. Podał skarżący, że posiada dom o pow. 132 m2 i wartości około 180 tys. zł oraz grunty rolne, z których część to współwłasność z małżonką. Posiada oszczędności w wysokości 7 tys. zł. Jako dochody wskazał emeryturę w wysokości 360,40 zł miesięcznie oraz dopłaty do posiadanych gruntów rolnych. Jako wydatki wskazał skarżący podatek od nieruchomości 450 zł na kwartał, opłaty za media (prąd, woda, ścieki) 200 zł miesięcznie, rata do ARiMR 500 zł na rok, lekarstwa 80 zł miesięcznie, wizyty lekarskie 200 zł miesięcznie, dojazdy do szpitala 500 zł na rok, opał 2000 zł na rok. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznanie podatkowe za rok 2018, wyciąg z rachunku bankowego (stan środków na dzień 28 lutego 2019 r. wynosił 7166,32 zł), nakaz podatkowy posiadanych nieruchomości, rachunki za media, decyzję o przyznaniu emerytury w wysokości 360,40 zł miesięcznie, umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu z dniem 20 lutego 2019 r. rozdzielności majątkowej. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy procesowej). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób, które ze względu na okoliczności życiowe nie są w stanie ponosić kosztów sądowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania radcy prawnego jest natomiast nieodpłatne korzystanie przez stronę z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że wnioskodawca ze względu na swój stan majątkowy i sytuację życiową nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Zdaniem starszego referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przechodząc do rozważań nad zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym, należało stwierdzić, że wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego starszy referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika bowiem, że ponosi on koszty swojego utrzymania deklarując dochód miesięczny w wysokości 360 zł, a jednocześnie posiada na rachunku zgromadzone oszczędności na poziomie 7 tys. zł. W składanych oświadczeniach i dokumentach nie wykazuje, że z uwagi na brak środków pieniężnych nie realizuje swoich podstawowych, definiowanych obiektywnie potrzeb życiowych. Niewątpliwie wnioskodawca posiada środki na prowadzenie sprawy przed tutejszym Sądem (zauważyć należy, że opłata do wniesionej skargi wynosi 100 zł). Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na konieczne utrzymanie siebie oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych i kosztów usług radcy prawnego z wyboru) i to mimo deklarowania niskich dochodów. Te właśnie stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania E. P. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.