II SPP/Gd 53/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z 25 kwietnia 2019 r. W. Z. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienia adwokata z urzędu. Wnioskodawczyni podkreśliła, że z racji nieznajomości przepisów prawa, podeszłego wieku oraz stanu zdrowia (schorzenia upośledzające mowę i słuch oraz przebyty udar) ma trudności w samodzielnej reprezentacji w postępowaniu swoich interesów. Wnioskodawczyni wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i oboje utrzymują się z emerytur w łącznej kwocie 4453 zł miesięcznie. Zamieszkują połowę domu (130 m2 o wartości około 600 tys. zł) w zabudowie bliźniaczej, ponoszą samodzielnie koszty utrzymania domu i swojego. Koszty te kształtują się w okolicy 4 tys. zł miesięcznie. Znaczna część dochodów przeznaczana jest na wizyty lekarskie, leki i leczenie. Wymieniając stałe miesięczne wydatki podała wnioskodawczyni podatek od nieruchomości 278 zł/rok, energia elektryczna 130 zł, ogrzewanie gazowe 200 zł, woda i ścieki 80 zł, śmieci 40 zł, ubezpieczenie 102 zł, telefony 70 zł, leki i wizyty prywatne 410 zł, aparat słuchowy 5560 raz na 5 lat, baterie do aparatu słuchowego 18 zł, okulary 604 zł/ 4 lata, środki czystości 120 zł, środki higieny osobistej 130 zł, odzież i obuwie 160 zł, żywność 900 zł, kultura 30 zł, remonty w domu i zagospodarowanie ogrodu 800 zł /rok, wydatki okolicznościowe 800 zł/rok, dojazdy taksówkami 50 zł. Oświadczyła skarżąca, że nie posiadają z mężem pojazdu mechanicznego. Do formularza wniosku dołączono zeznania podatkowe za 2017 rok, wyciąg z rachunku bankowego, nakazy podatkowe z okresu dwu lat dotyczące posiadanego domu. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego lub adwokata jest nieodpłatne korzystanie przez stronę z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że wnioskodawca ze względu na swój stan majątkowy i sytuację życiową nie jest w stanie ponieść jej kosztów prowadzenia zainicjowanego przez siebie postępowania. Badanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. wykazaniu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca umotywowała swoje żądanie stanem zdrowia wiążącym się z wysokimi wydatkami na leczenie i leki oraz koniecznością utrzymania domu. O ile referendarz postanowił zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który stanowi kwotę 500 zł, to argumentacja strony skarżącej nie była wystarczająco przekonywująca do przyznania prawa pomocy w całości. Kwota wpisu sądowego może stanowić duży jednorazowy wydatek w budżecie skarżącej, zwłaszcza w sytuacji planowanego zabiegu medycznego. Natomiast aby możliwe było ustanowienie także pełnomocnika z urzędu konieczne byłoby ustalenie, że rodzina skarżącej dysponuje niskimi dochodami w stosunku do koniecznych do ponoszenia stałych wydatków. Natomiast wysokość otrzymywanych emerytur przez skarżąca i jej męża nie należy do niskich. A wręcz przeciwnie, odbiega wysokością od niskich emerytur i jak sama skarżąca wykazała uzyskiwane dochody wystarczają nie tylko nie bieżące utrzymanie, ale także na finansowanie niejednokrotnie wysokich kosztów związanych z leczeniem. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, starszy referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w całości. Jednakże aby zapewnić skarżącej prawo do Sądu postanowił zwolnic skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Skarżąca złożyła w toku postępowania wniosek o niedoręczanie jej pism do końca czerwca z powodu niemożności jej osobistego odbioru. Wniosek ten nie może zostać uwzględniony, gdyż w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązują terminy załatwiania spraw, które wiążą sąd. Natomiast w sytuacji, gdy skarżąca istotnie nie ma możliwości odbioru korespondencji powinna ustanowić w sprawie pełnomocnika do doręczeń. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, starszy referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania W. Z. prawa pomocy.