II SPP/Gd 56/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. H. i R. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektów budowlanych postanawia: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. H. i R. H. w toku postępowania sądowego zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku wskazali, że utrzymują się ze skromnych dochodów w postaci emerytur i nie są w stanie pokryć kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego wyroku zwłaszcza, że wnioskodawczyni ze względu na zły stan zdrowia wymaga stałego kosztownego leczenia. Podali skarżący, że posiadają dom o pow. 120 m2 i wartości około 300 tys. zł oraz działkę letniskową w K. o wartości ok. 25 tys. zł, a także samochód osobowy Suzuki Swift rok prod. 2008. Posiadają oszczędności w wysokości 5 tys. zł. Jako dochody wskazali emerytury w łącznej wysokości 3930 zł miesięcznie. Pośród wydatków wymienili opłaty za media 677 zł miesięcznie, podatek, abonament RTV, ubezpieczenia 365 zł miesięcznie, koszty leczenia i rehabilitacji 200 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy procesowej). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób, które ze względu na okoliczności życiowe nie są w stanie ponosić kosztów sądowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu jest natomiast nieodpłatne korzystanie przez stronę z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że wnioskodawca ze względu na swój stan majątkowy i sytuację życiową nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Zdaniem starszego referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, celem samodzielnego poniesienia kosztów prowadzonej sprawy sądowej. Przechodząc do rozważań nad zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym, należało stwierdzić, że wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń w złożonym formularzu i ewentualnie dodatkowych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego starszy referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż w ich sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika bowiem, że skarżący osiągają wysokie miesięczne dochody prawie 4 tys. zł, a wymieniane miesięczne wydatki są relatywnie niewysokie w stosunku do osiąganych dochodów, a jednocześnie posiadają skarżący zgromadzone oszczędności na poziomie 5 tys. zł. W składanych oświadczeniach nie wykazano, że z uwagi na brak środków pieniężnych nie realizują skarżący swoich podstawowych, definiowanych obiektywnie potrzeb życiowych. Niewątpliwie wnioskodawcy posiadają środki na prowadzenie sprawy przed tutejszym Sądem (zauważyć należy, że opłata do wniesionej skargi wynosi 100 zł). Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżących niemożności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na konieczne utrzymanie siebie oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych i kosztów adwokata z wyboru). Te właśnie stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazali w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.