III SA/Gd 100/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Protokolant Kinga Czernis, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M.B. N na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 19 października 2004 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M.B. N kwotę 355 zł (trzysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 19 października 2004 r. na podstawie art. 8 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity: Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.) odmówił M. B. N. zmiany nazwiska "N." na nazwisko "N.". W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu 6 października 2004r., za pośrednictwem Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej w Hamburgu wpłynął wniosek M. B. N. o zmianę pisowni jej nazwiska na nazwisko N.. Wnioskodawczyni uzasadniła swój wniosek tym, iż od dnia zawarcia w Niemczech związku małżeńskiego, to jest od 15 sierpnia 1988 r. , posługiwała się nazwiskiem "N." oraz posiada szereg dokumentów na nazwisko "N.". Zgodnie z art.1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w powołanej ustawie. Orzekając zmianę pisowni nazwiska w trybie administracyjnym nie można czynić tego z pominięciem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Prawa o aktach stanu i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. - w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów ( Dz. U. Nr 136 poz. 884 ze. zm.). Zgodnie z § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Z wnioskiem o ustalenie pisowni nazwiska wystąpiła M. B. N. - obywatelka polska podlegająca przepisom prawa polskiego w powyższym zakresie, stąd brak podstaw do dokonania zmiany zgodnie z życzeniem wnioskodawczyni. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. N. podniosła, iż od 16 lat jej nazwisko brzmi "N." i okoliczność ta stanowi jedną z przesłanek do uwzględnienia jej wniosku stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk. Wojewoda [...] decyzją z dnia 17 grudnia 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 15 sierpnia 1988 r. obywatelka polska M. B. N. zawarła związek małżeński z J. J. K. N. w Urzędzie Stanu Cywilnego w O. (Niemcy). Niemiecki akt małżeństwa został umiejscowiony w polskiej księdze stanu cywilnego, gdzie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. nazwisko kobiety noszone po zawarciu małżeństwa w brzmieniu: "N." wpisano: "N.". Organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie zastosowanie ma § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. nr 136, poz. 884). Przepis ten stanowi, że nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do akt stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Przepis ten stosuje się również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg stanu cywilnego. W związku z tym, że M. B. N. zawarła związek małżeński w urzędzie stanu cywilnego w Niemczech, stosownie do zasad prawa niemieckiego, w sporządzonym akcie stanu cywilnego wpisano nazwisko kobiety zgodnie z obowiązującą w Niemczech normą ortograficzną. Jednakże w przypadku wpisania zagranicznego aktu do polskich ksiąg na podstawie art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.), pisownia nazwiska małżonki, które nosić będzie po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z brzmieniem § 4 w/w rozporządzenia, jeśli sprawa dotyczy obywatelki polskiej. Zgodnie więc z prawem polskim strona nosi nazwisko "N.". W sprawie zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego oraz powołanego rozporządzenia, a zatem zdaniem organu odwoławczego brak było podstaw prawnych, aby M. B. N. nosiła nazwisko w brzmieniu "N.". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. B. N. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, powołując się na: a) błędne i zbyteczne zastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów – w szczególności § 4 ust. 2 i 4, b) naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, w szczególności art. 2 ust. 2 pkt 3 – poprzez jego niezastosowanie i pominięcie. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, iż swoje żądanie wywodzi z przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk, zaś organy administracji powołują się w swoich rozstrzygnięciach na przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r., które to stanowią w istocie akt wykonawczy mający pomóc realizować przepisy ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Następnie skarżąca wskazała, powołując się na treść art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk, iż przywołała szereg okoliczności, które w pełni potwierdzają istnienie "ważnych względów" w rozumieniu powołanej ustawy. Ponownie podniosła, iż od dnia zawarcia związku małżeńskiego używa nazwiska "N.", również wszystkie dokumenty sporządzone w Niemczech są wystawione na nazwisko "N.". W ocenie skarżącej organ drugiej instancji nie zrozumiał istoty jej żądania i błędnie pominął przy rozpatrywaniu sprawy przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujące sprawę organy naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający znaczenie dla rozstrzygnięcia. Jak wynika z treści wniosku skarżącej, znajdującego się w aktach administracyjnych, skarżąca wniosła w sposób jednoznaczny o zmianę nazwiska. To właśnie treść wniosku określa przedmiot, którego powinna dotyczyć decyzja administracyjna. Materialnoprawne przesłanki uzasadniające zmianę nazwiska zostały określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963 r. nr 59, poz.328 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Tymczasem organy administracji orzekały w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska w oparciu o art. 10 ust. 1 i 2 ustawy. Z porównania treści art. 2 ust. 1 i 2 z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy bez żadnych wątpliwości wynika, że są to dwie różne instytucje prawne oparte na odmiennych przesłankach materialnoprawnych. Zgodnie z art. 2 wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami (ust. 1). Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: 1) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa (ust. 2). Natomiast stosownie do art. 10 w razie wątpliwości, pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta, na wniosek strony (ust.1). Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem (ust. 2). Przesłanką zmiany nazwiska jest wystąpienie szeroko ujętej przesłanki ważnych względów, zaś ustalenie pisowni nazwiska opiera się na przesłance "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska. Wobec powyższego rzeczą organów administracji było rozpatrzenie wniosku skarżącej w przedmiocie zmiany nazwiska, treść wniosku nie wskazywała bowiem na istnienie "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska skarżącej, a wręcz przeciwnie na jej wolę doprowadzenia do zmiany noszonego nazwiska. Tymczasem organ pierwszej instancji miast rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie zmiany nazwiska wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska. Organ odwoławczy utrzymał w mocy takie rozstrzygnięcie, co znaczy, że zaaprobował rozstrzygnięcie w przedmiocie określonym przez organ pierwszej instancji. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji przyjął, wbrew powołanej w decyzji organu pierwszej instancji podstawie prawnej i treści rozstrzygnięcia, że organ ten odmówił zmiany nazwiska. Wynika z tego, że organ odwoławczy nie dostrzegł różnicy pomiędzy zmianą nazwiska, a ustaleniem jego pisowni mimo tego, że przepisy prawa wyraźnie w odmienny sposób regulują obie te instytucje, przewidując dla zastosowania każdej z nich odrębne przesłanki materialnoprawne. Równocześnie organy obu instancji nie dokonały w wydanych decyzjach oceny, czy w przypadku skarżącej zachodzą ważne względy uzasadniające zmianę nazwiska, o których mowa w art. 2 ustawy. Zatem doszło w sprawie do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., nakazujących organom administracji rozstrzygnięcie sprawy o wszechstronnie zebrany i oceniony materiał dowodowy. Należy ponadto wskazać, że w przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk nie znajduje oparcia stanowisko organu odwoławczego, że zmiana nazwiska uzależniona jest od zachowania reguł polskiej pisowni. Przede wszystkim należy stwierdzić, że przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk regulują samodzielnie i wyczerpująco przesłanki zmiany nazwiska i nie odsyłają w tym zakresie do przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego i do wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Problematyka zmiany imion i nazwisk w trybie przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk uregulowana została na innej płaszczyźnie i na podstawie innych kryteriów niż kryteria stosowane w przepisach regulujących tryb i podstawę nadawania imion i nazwisk, a przede wszystkim w przepisach kodeksu cywilnego i rodzinnego. Na kwestię niniejszą zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 1982 r., IISA 699/82 (ONSA 1982, z.1, poz. 57). Natomiast przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego regulują system rejestracji stanu cywilnego, tj. rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów oraz innych zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób (art. 1). Jak wynika z art. 11 ustawy o zmianie imion i nazwisk organ, rozstrzygający o zmianie imienia lub nazwiska zawiadamia o tej zmianie właściwy urząd stanu cywilnego. Orzeczenie o zmianie imienia lub nazwiska stanowi podstawę do dokonania odpowiedniego wpisu w księgach stanu cywilnego. Wobec powyższego, skoro skarżąca dokonała wyboru trybu postępowania opartego na przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk, to rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić w oparciu o materialnoprawne przesłanki określone w tej ustawie. Zatem nieuprawnione było sięganie przez organy obu instancji do przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. nr 136, poz. 884), regulującego zasady wpisywania nazwisk do aktów stanu cywilnego. Na marginesie tylko można odnotować stanowisko zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt V CK 6/02 (Biul. SN 2004, nr 1, s. 11), w myśl którego przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech niedopuszczalna jest zmiana brzmienia (pisowni) nazwiska małżonków przyjęta w akcie (art. 73 ust. 1 P.a.s.c.). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy nie tylko wskazał, że właśnie przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia nie ma zastosowania przy transkrypcji aktu małżeństwa, jeżeli w akcie tym przyjęte przez kobietę nazwisko kończące się na "-ski" jest wynikiem wyboru dokonanego w oświadczeniu przy zawieraniu małżeństwa za granicą, ale przede wszystkim podważył zgodność powołanego § 4 ust. 2 z art. 27 ust. 1 P.a.s.c. jako podstawy rozporządzenia, o ile dotyczy brzmienia (pisowni) nazwisk przy transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego. W sprawie doszło również do naruszenia prawa materialnego, gdyż za podstawę rozstrzygnięcia sprawy wszczętej wskutek złożenia wniosku opartego na art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk przyjęto przesłanki niewymienione w przepisach ustawy. Wskazać należy, także że identyczne stanowisko w podobnej sprawie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 czerwca 2004 r. sygn. akt II Kr 3199/00 publ. ONSAiWSA 2005/3/56. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę rozstrzygną w przedmiocie zmiany nazwiska, mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko i rozstrzygną wniosek skarżącej w oparciu o przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk i rozważą czy zachodzą w jej przypadku ważne względy o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (DZ. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art.152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącej nie nadaje się zaś do wykonania. Wobec tego zbędnym było orzekanie w trybie 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.