III SA/Gd 1002/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej M. Ż. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu pobranego przez M. Ż. (zwaną dalej "stroną" lub "skarżącą") w okresie od dnia 1 października 2019 r. do 31 lipca 2020 r. świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości 4.401,76 zł, przyznanego na dziecko Z. N., jako nienależnie pobranego oraz orzekł o zwrocie tego nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. W podstawie prawnej decyzji organ wymienił art. 104, art.107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", w zw. z art. 25 ust. 1 i 2 pkt 3, art. 16 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa, oraz art. 24 ust. 1, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428). Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał między innymi, że w okresie przyznania stronie świadczenia wychowawczego ojciec dziecka pobierał świadczenie na córkę w Wielkiej Brytanii. Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 10 września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy opisał stan faktyczny sprawy wskazując, że w dniu 5 września 2019 r. Prezydent Miasta [...] przyznał stronie świadczenie w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. W związku z otrzymaną od Wojewody [...] informacją, że w sprawie strony mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od dnia 1 czerwca 2017 r. do nadal, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 30 lipca 2020 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r., a następnie decyzją z dnia 14 września 2020 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego do końca okresu zasiłkowego. W dalszym toku postępowania Wojewoda [...] w dniu 24 września 2020r. wydał informację nr [...] o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko Z. N. w okresie od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. w wysokości 68,48 zł i w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. w wysokości 46,84 zł, z uwagi na to, iż ojciec dziecka pobiera świadczenia na dziecko w Wielkiej Brytanii. Łączna kwota pobranego przez stronę dodatku dyferencyjnego w okresie od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. wynosi 598,24 zł, stąd wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wynosi 4.401,76 zł (5.000 zł minus 598,24 zł). Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W przypadku gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust 4. (art. 16 ust. 6 ww. ustawy). Z kolei art. 16 ust. 10 ustawy stanowi, że wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Celem przepisów normujących instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu. Nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wychowawcze, które zostało wypłacone za te same okresy czasu w Polsce oraz w innym państwie członkowskim. Jak wynika z akt sprawy, ojciec dziecka we wskazanym okresie pobierał świadczenia rodzinne na córkę w Wielkiej Brytanii, natomiast matka dziecka otrzymywała świadczenie wychowawcze w Polsce. Zatem świadczenie wypłacone w Polsce za wymieniony okres było świadczeniem nienależnie pobranym. M. Ż. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7 i art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do całości materiału dowodowego i niewskazanie dlaczego nie uwzględniono przy wydaniu decyzji dowodów przedstawionych przez skarżącą; naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: a) art. 25 ust. 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że pobrane świadczenie wychowawcze za okres od 1.10.2019 r. do 31.07.2021 r. przez skarżącą było nienależne; b) art. 16 ust. 10 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i tym samym zachodzą przesłanki do zwrotu nienależnego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach oceny, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną (art.134 p.p.s.a.). Oznacza to, że kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżonym orzeczeniem, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenie prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na jego treść. Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów o właściwości organów, co daje podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji (art. 16 k.p.a.), wymaga bezspornego ustalenia, że eliminowana z obrotu prawnego decyzja została przy jej wydaniu dotknięta którąś z wad, wyczerpująco określonych w art. 156 § 1 k.p.a., stanowiących podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Jednym z przypadków wskazujących na kwalifikowaną wadliwość decyzji, jest jej wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że chodzi o naruszenie każdego rodzaju właściwości (miejscowej, rzeczowej, instancyjnej). Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwym do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Kontrolą sądwoadminstracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 września 2021 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 9 kwietnia 2021 r. o ustaleniu wobec skarżącej nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązaniu jej do zwrotu tego świadczenia. Podstawą prawną dla kompetencji organu I instancji do orzekania w sprawie był art. 16 ust. 10 ustawy, który stanowi, że Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Wojewoda [...] był zatem organem pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie. Należy zwrócić uwagę, że powoływana ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie określa organu odwoławczego od decyzji wojewody wydanej w trybie art. 16 ust. 10 ustawy. W art. 28 ustawy przewiduje się natomiast, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Art. 17 ust. 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że organami wyższego stopnie w rozumieniu kodeksu w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. Zatem w rozpatrywanej sprawie organem odwoławczym od decyzji Wojewody [...] pozostawał minister, a nie samorządowe kolegium odwoławcze. Skoro zaskarżona decyzja wydana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pomimo tego, że organ ten nie jest organem wyższego stopnia wobec Wojewody i żaden przepis szczególny nie powierza mu uprawnienia do rozpoznania odwołania od decyzji wojewody wydanej na podstawie art. 16 ust. 10 ustawy, to decyzja ta dotknięta jest wada skutkującą jej nieważnością. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Mając na względzie opisane okoliczności sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji (punkt 1 sentencji wyroku). W dalszym toku postępowania odwołanie strony winno zostać przekazane właściwemu organowi odwoławczemu (ministrowi), celem merytorycznego rozpatrzenia. Z uwagi na zaistnienie w sprawie wady określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. zbyteczne było odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze. Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 1 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 265).