III SA/Gd 1005/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 16 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 2 sierpnia 2021 r. o przyznaniu K. R. (dalej również jako "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 30 listopada 2022 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 6 lutego 2020 r. K. R. wystąpiła o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. po rozpatrzeniu wskazanego wniosku wydał w dniu 1 kwietnia 2020 r. orzeczenie (nr [...]) o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji wniesionego przez stronę odwołania, sprawa została rozpoznana przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], który orzeczeniem z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia 1 kwietnia 2020 r. K. R. skorzystała następnie z przysługującego jej prawa wniesienia odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] do Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2021 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w S. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr[...]) w ten sposób, że zaliczył ubezpieczoną K. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 2 lipca 2019 r. do dnia 30 listopada 2022 r. z powodu dodatkowej przyczyny niepełnosprawności o symbolu 01-U ustalając, że niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia i ze wskazaniem, że ubezpieczona K. R. jest całkowicie niezdolna do pracy. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 13 lipca 2021 r. K. R. wnioskiem z dnia 15 lipca 2021 r. wystąpiła do Wójta Gminy K. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wójt Gminy K. decyzją z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr [...]), działając m.in. na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie jako "u.ś.r.") przyznał wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 30 listopada 2022 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że świadczenie przysługuje stronie jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła K. R., domagając się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 2 lipca 2019 r. Strona podkreśliła, że zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2021 r. (sygn.[...]) została bowiem zaliczona do kategorii osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym począwszy od dnia 2 lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie uwzględniło zarzutów odwołania i decyzją z dnia 16 września 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że wbrew stanowisku strony, decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa w zakresie terminu, na jaki przyznano świadczenie z uwagi na treść art. 24 ust. 2a ustawy u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji przytoczono pełną treść art. 24 ust. 1, 2 i ust. 2a, 3 i 4 u.ś.r., wskazując, że skoro ustawodawca nie określa, jak w art. 24 ust. 2a u.ś.r. w przypadku orzeczeń wydanych przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, daty od której należy liczyć termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o takiej niepełnosprawności przez sąd powszechny (czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku, czy data stwierdzenia tej prawomocności, która może nastąpić powyżej 3 miesięcy od daty wydania wyroku), to w takim wypadku złożony przez osobę niepełnosprawną w rozsądnym terminie wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów, wskazujących na niepełnosprawność będzie zawsze złożony w terminie umożliwiającym przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o orzeczenie tej niepełnosprawności (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 lutego 2020 r., II SA/Gl 1526/19). Przenosząc powyższe w realia przedmiotowej sprawy organ zaakcentował, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został zaś złożony przez K. R. w dniu 6 lutego 2020 r. Wnioskodawczyni zachowała tym samym trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego złożyła bowiem do organu pierwszej instancji już dwa dni po uprawomocnieniu się wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji obowiązkiem organu było przyznanie świadczenia począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Ostatecznie postępowanie zainicjowane wnioskiem strony, zostało zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2021 r. w sprawie sygn. akt [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że wobec treści art. 24 ust. 2a u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie mógł być zatem przyznany, jak domaga się tego strona, od dnia, od którego K. R. zaliczono do kategorii osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Ustawodawca wyraźnie zastrzegł bowiem, że decydujący jest w tym zakresie tylko dzień złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. K. R. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 września 2021 r. w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W ocenie skarżącej, wydana wobec niej decyzja została oparta na przepisie niezgodnym z Konstytucją RP. Zdaniem skarżącej zasiłek pielęgnacyjny powinien być bowiem jej przyznany "na dalszy okres po ustaniu poprzedniego, a nie od dnia złożenia wniosku". Skarżąca podkreśliła, że wydane wobec niej rozstrzygniecie jest krzywdzące, mając w szczególności na uwadze, że sprawę dotyczącą ustalenia stopnia niepełnosprawności poprzedzało kilkuletnie postępowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na złożoną skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zajmowane w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe wnioski i twierdzenia strony, a także zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania poprzez brak analizy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalania wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Tym samym pełnomocnik wniósł o przyznanie skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za cały okres wskazany w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2021 r. (sygn. akt [...]), to jest od dnia 2 lipca 2019 r. do dnia 30 listopada 2022 r. Pełnomocnik przedstawił przebieg postępowania w sprawie i podkreślił, że w jego ocenie wynika z niego, iż w związku z trwającą niemal rok procedurą odwoławczą skarżąca zyskała możliwość złożenia wniosku o wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego dopiero w dniu 6 lutego 2020 r. Przepis art. 24 ust. 2a ustawy u.ś.r. niewątpliwie umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny, pod warunkiem zachowania terminu na złożenie wniosku. Termin ten został zaś przez skarżącą bezsprzecznie zachowany, ponieważ złożyła wniosek już dwa dni od uprawomocnienia się orzeczenia. W związku z procedurą odwoławczą był to zaś w ocenie pełnomocnika, najwcześniejszy termin umożliwiający stronie wystąpienie ze stosownym wnioskiem, a zatem wypłata zasiłku powinna obejmować cały okres wskazany w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2021r. (sygn. akt [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 września 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr [...]) w przedmiocie przyznania jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. 2. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. 3. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Natomiast przepis art. 16 ust. 4 określa wysokość zasiłku pielęgnacyjnego. Stan faktyczny niniejszej sprawy był poza sporem. Bezsporne było również, że skarżąca spełniała przesłanki do przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia i w konsekwencji organ przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Treść decyzji została przywołana na wstępie uzasadnienia. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła natomiast kwestii od jakiej daty początkowej powinien zostać przyznany skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Należy wskazać, że data końcowa - 30 listopada 2022 r., do której zostało skarżącej przyznane wnioskowane świadczenie, nie była sporna. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca w dniu 15 lipca 2021 r. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ przyznał skarżącej świadczenie od 1 lutego 2020 r., począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wniosek skarżącej datowany był na dzień 6 lutego 2020 r.). Jednak skarżąca stała na stanowisku, że wnioskowane świadczenie powinno zostać jej przyznane od 2 lipca 2019 r., to jest od daty, w której została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w S., V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt [...]. W ocenie Sądu nie można podzielić stanowiska skarżącej, z przyczyn wskazanych poniżej. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy, skarżąca wnioskiem z dnia 6 lutego 2020 r. wniosła o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. po rozpatrzeniu wniosku, wydał w dniu 1 kwietnia 2020 r. orzeczenie (nr [...]) o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji wniesionego przez stronę odwołania, sprawa została rozpoznana przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], który orzeczeniem z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia 1 kwietnia 2020 r. Natomiast, wyrokiem z dnia 29 czerwca 2021 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w S. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone przez stronę orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr[...]) w ten sposób, że zaliczył ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 2 lipca 2019 r. do dnia 30 listopada 2022 r. z powodu dodatkowej przyczyny niepełnosprawności o symbolu 01-U ustalając, że niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia i ze wskazaniem, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 13 lipca 2021 r. (okoliczność poza sporem). Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (ust. 1). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust. 4). Co do zasady, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, o czym stanowi art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten, w zakresie, w jakim odnosił się do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z czym, z dniem 2 stycznia 2009 r. dodany został do ustawy przepis art. 24 ust. 2a, zgodnie z którym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Warunkiem uzyskania świadczenia nie od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, lecz - począwszy od miesiąca - w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Przywołany przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. łączy nabycie prawa do świadczenia ze złożeniem wniosku w terminie liczonym od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wydanie takiego orzeczenia jest zatem warunkiem koniecznym i otwiera drogę do złożenia wniosku w przedmiocie świadczenia, a od daty jego wydania liczy się termin, którego zachowanie warunkuje uzyskanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności. Każdorazowo wydane orzeczenia o niepełnosprawności otwiera bieg tego trzymiesięcznego terminu, a jego zachowanie daje uprawnienie do przyznania świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie tego właśnie orzeczenia o niepełnosprawności. Dokonując interpretacji omawianego przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy mieć również na względzie pozostałe jej przepisy, w szczególności art. 24 ust. 4 u.ś.r. W przypadku zaś wydania orzekania o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że okres trzech miesięcy winien być liczony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., II SA/Gl 389/21). W świetle przywołanych powyżej regulacji, nie może budzić wątpliwości, że świadczenie nie może być przyznane z datą wcześniejszą, niż od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Wniosek inicjujący niniejsze postępowanie złożony został w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r., zaś wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności w dniu 6 lutego 2020 r. Tym samym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ orzekający korzystnie dla skarżącej przyjął datę początkową. Organ prawidłowo przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny począwszy od dnia 1 lutego 2020 r. - pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został ww. wniosek. Natomiast przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę, tj. od 2 lipca 2019 r., byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione. W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia stanowiska skarżącej i podniesionych w jego ramach zarzutów, które przemawiałyby za możliwością przyznania wnioskowanego świadczenia od daty zaliczenia strony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przez sąd powszechny. Podsumowując, należy uznać, że decyzja organu jest zgodna z prawem. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).