III SA/Gd 1012/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2016 r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia odmówić przyznania R. W. prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. R. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on pięcioosobowe gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów wnioskodawcy w wysokości ok. 4500 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że posiada on majątek w postaci domu (o powierzchni 100 m2) oraz samochodu osobowego Ford o wartości 7000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę około 2900 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów źródłowych, w tym m. in. wyciągi z kont bankowych – swojego i swojej żony. Analiza operacji na rachunkach bankowych żony wnioskodawcy za okres od listopada 2016 r. do lutego 2017 r. oraz wnioskodawcy za okres od października 2016 do lutego 2017 r. wskazuje, że żona wnioskodawcy również uzyskuje dochody, których wysokość w poszczególnych miesiącach jest różna (luty 2017 r.– 1000 zł, styczeń 2017 r. – 1800 zł, grudzień 2016 r. – 1700 zł, październik 2016 r. – 2500 zł). Żona wnioskodawcy bowiem co miesiąc dokonuje regularnych wpłat na konto męża we wskazanych wyżej wysokościach, co prowadzi do wniosku, że ona również osiąga dochody. Ponadto, małżonkowie uzyskują świadczenie rodzinne w kwocie 500 zł. W konsekwencji, należy uznać, że dochód w rodzinie wnioskodawcy kształtuje się na poziomie 6000 – 7500 zł netto, uwzględniając zróżnicowaną wysokość wpłat dokonywanych na konto skarżącego przez jego małżonkę. Przedłożone pozostałe dokumenty źródłowe (kserokopie rachunków za media, przedszkole) potwierdzają, że wysokość comiesięcznych opłat wnioskodawcy związanych z kosztami utrzymania rodziny może kształtować się na poziomie około 2900 zł. Wnioskodawca przedłożył ponadto umowę kredytu mieszkaniowego z 14 grudnia 2015 r. oraz pożyczki z 20 lipca 2016 r. – obie umowy z Bankiem [...] nie wskazał jednak, jakie jest jego miesięczne zobowiązanie z tych tytułów. Spłata rat kredytu i pożyczki nie jest też wyszczególniona w operacjach bankowych w przedłożonych wyciągach z kont. Jednocześnie należy wskazać, że szczegółowa analiza przedłożonych wyciągów rodzi wątpliwości, czy małżonkowie nie posiadają jeszcze innych rachunków bankowych, z których dokonywane są operacje bankowe, na co wskazują tzw. przelewy wewnętrzne, wyszczególnione wśród operacji bankowych oraz brak operacji odzwierciedlających spłatę kredytów. Tymczasem zobowiązanie referendarza w zakresie dostarczenia dokumentów źródłowych zawierało wezwanie do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych w celu rzetelnego przedstawienia sytuacji finansowej swojej rodziny. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, z uwzględnieniem uzyskiwanych co miesiąc dochodów wszystkich członków jego rodziny, posiadanego majątku i w relacji do zobowiązań, wynikających z prowadzeniem danego postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano zaś powyżej, dochód rodziny wnioskodawcy w skali miesiąca kształtuje się na poziomie około 6000 - 7500 zł. Miesięczne wydatki rodziny z kolei są na poziomie około 2900 zł, co oznacza że na "życie" rodzinie pozostaje ponad 3000 - 4500 zł. Nie jest to zatem kwota na tyle mała, aby nie można było wygospodarować z niej wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru za sporządzenie skargi kasacyjnej. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych dochodów. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, przyznając na jego rzecz adwokata z urzędu, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w dochodach skarżącego. Jednocześnie, mimo że wnioskodawca nie powoływał się na swoje zobowiązania kredytowe jako okoliczność wskazującą na niemożliwość poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, na marginesie należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem w strukturze wydatków koszty związane z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami postępowania. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (wielokrotnie przekraczających wielkość zobowiązania w zakresie wynagrodzenia za sporządzenia skargi kasacyjnej) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty postępowania powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.