III SA/Gd 1021/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...] – w częściach dotyczących odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na G. K. W dniu 19 kwietnia 2016 r. J. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: G. K. i J. K.. Decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r. Wójt Gminy, działając na podstawie m.in. art. 4-5, art. 10 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1, art. 18, art. 27 ust. 3, art. 48 ust. 1 i 2, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), odmówił J. K. prawa do świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na G. K. oraz przyznał świadczenie wychowawcze na J. K., w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 5 ust. 3 oraz art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie stwierdził, że skarżąca nie przedłożyła wymaganego oświadczenia lub zaświadczenia męża, który wobec braku rozwodu wchodzi w skład rodziny, wobec czego uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. K., decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w rodzinie wnioskodawczyni przekroczone zostało kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, bowiem strona nie ma rozwodu, a tym samym nie może być uznana za rodzica samotnie wychowującego dziecko. Odnosząc się do przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawową kwestią warunkującą możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko jest kryterium dochodowe zakreślone na kwotę 800 zł. Zgodnie z art. 2 ustawy, przy ustalaniu uprawnień na pierwsze dziecko, brany jest pod uwagę przeciętny miesięczny dochód (w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych) wszystkich członków rodziny. Przepisy nie przewidują odrębnego traktowania małżonków w trakcie toczącej się sprawy rozwodowej lub legitymujących się orzeczeniem o rozdzielności majątkowej. Zatem do czasu prawomocnego orzeczenia rozwodu, męża strony należy wliczać do rodziny, a jego dochód winien być brany pod uwagę podczas wyliczenia kryterium dochodowego rodziny. Przepisy w tym zakresie są jednoznaczne i nie przewidują żadnych odstępstw w tym zakresie. Do czasu prawomocnego orzeczenia rozwodu strona nie może się uważać za samotnego rodzica. Dopiero po orzeczonym rozwodzie strona może ubiegać się o świadczenie jako samotna matka. J. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na G. K.. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy – naruszenie art. 6 - 8 i art. 11 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 1, 2 i 3 k.p.a. poprzez: -niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na syna G., błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do przytoczenia przepisów prawa i stwierdzenia, iż strona nie ma prawa uznawać się za samotnego rodzica, nie uwzględnienia faktu, iż mąż strony nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i synami, porzucił ich, nie partycypuje w kosztach utrzymania, a jego bycie formalne członkiem rodziny wynika z przedłużającej się sprawy rozwodowej, - dowolność w wydaniu decyzji poprzez nie wskazanie, dlaczego samotna matka nie może być uznana za samotnego rodzica, czy rodzica żyjącego w rozłączeniu, - błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie przyjęcia, że strona wraz z synami i mężem stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, podczas gdy faktycznie strona jest samotnym rodzicem oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy - art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię i dowolne przyjęcie, iż przepis ten nie dotyczy strony, podczas gdy przewiduje on zjawisko rodziców żyjących w rozłączeniu, co opisuje sytuację życiową skarżącej. Skarżąca podniosła, że wliczenie do dochodu rodziny dochodów jej męża, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, który rodzinę opuścił , wobec którego organy ścigania prowadzą postępowanie o czyn z art. 190 a §1 k.k., jest fikcją i kłamstwem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, ale nie z powodów w niej wskazanych. Kontroli sądu administracyjnego poddane zostały decyzje organów obu instancji w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko- G. K.. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), zwanej dalej "ustawą" . Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 ( art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U z 2015 r., poz.114 ze zm.) dochód stanowi: po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wymienione wyżej przepisy precyzyjnie wskazują sposób obliczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie oraz zawierają ustawową definicję dochodu, określając również, jakie należności można odliczyć od osiągniętego przychodu. Organy obu instancji, wbrew stanowisku skarżącej prawidłowo przyjęły, że należało uwzględnić dochód męża skarżącej, pomimo, że nie zamieszkuje on razem ze swoją żoną i synami. Definicję legalną rodziny zawiera przepis art. 2 pkt 16 ustawy stanowiąc, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Bezsporne jest , że małżeństwo skarżącej do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało rozwiązane, nie została też orzeczona separacja. Wymogów określonych w art. 2 pkt 13 ustawy nie spełnia ustanowienie przez Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt [...] rozdzielności majątkowej między skarżącą a jej mężem. Wbrew stanowisku skarżącej nie spełnia ona także ustawowego kryterium rodzica żyjącego w rozłączeniu, bowiem za takiego ustawa uznaje jedynie rodzica, którego dziecko – zgodnie z orzeczeniem sądu - pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Skarżąca tymczasem wskazuje, że to ona sprawuje opiekę nad dziećmi. Postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt [...] o powierzeniu skarżącej pieczy nad dziećmi nie jest orzeczeniem o ustanowieniu opieki naprzemiennej. Należało zatem podzielić przedstawioną w zaskarżonej decyzji wykładnię przepisów prawa materialnego w zakresie pojęcia rodziny. Jak bowiem wynika z treści powołanych wyżej przepisów, ustawodawca zarówno określając pojęcie rodziny, jak i osobę samotnie wychowującą dziecko uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Okoliczności te nie pozwalają jednak na przyjęcie, że decyzje organów obu instancji w zaskarżonej części są niewadliwe. Przypomnieć należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia na pierwsze dziecko uzależnione jest od dochodu, nie przekraczającego kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji, choć przytoczył przepis dotyczący kryterium dochodowego ( art. 5 ust. 3 ) oraz przepis, dotyczący obowiązku dołączenia zaświadczenia czy oświadczenia dotyczącego dochodów każdego członka rodziny ( art. 13 ust. 4 pkt 1 ) , nie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z tego względu, że rodzina skarżącej przekracza kryterium dochodowe, ale z tego względu, że skarżąca "nie przedłożyła ( ...) wymaganego oświadczenia lub zaświadczenia męża, który wobec braku rozwodu wchodzi w skład rodziny", stwierdzając, że "uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko". W decyzji tej brak jakichkolwiek informacji dotyczących wysokości dochodu, nawet samej skarżącej. Z kolei organ odwoławczy w sposób całkowicie dowolny stwierdza w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ pierwszej instancji "wskazał, iż w rodzinie wnioskodawczyni przekroczone zostało kryterium dochodowe", bowiem tego rodzaju stanowisko w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji zawarte nie zostało. Także w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego brak jakichkolwiek odniesień do wysokości dochodu rodziny. Nie doszło w tej sytuacji do ustalenia dochodu rodziny w celu oceny, czy przekracza on, czy nie, kryterium dochodowe, czyli do ustalenia przesłanki warunkującej przyznanie bądź odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zauważyć należy, że przepisy art. 13 ustawy, szczególnie jego ust. 3, 4, 16, 17, 18, 19 normują , co powinien zawierać wniosek oraz jakie dokumenty należy do niego dołączyć. Ponadto ustawa w art. 19 ust. 1 stanowi, że gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Podkreślenia przy tym wymaga, że organy w pewnych przypadkach , określonych w art. 17 ustawy, mają obowiązek do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji informacji o dochodzie. Jak już wyżej wskazano, przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia uzależniona jest od wysokości dochodu rodziny. Takich ustaleń organy nie poczyniły. W niniejszej sprawie rozważenia wymagało wezwanie skarżącej do przedłożenia wymaganych dokumentów w myśl art. 19 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji Sąd, mimo że podziela stanowisko organów dotyczące rozumienia pojęcia rodziny i osoby samotnie wychowującej dziecko, przyjętych na potrzeby niniejszej ustawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę uchylając decyzje organów obu instancji w częściach dotyczących odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na G. K.. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe stanowisko.