III SA/Gd 1044/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 31 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 lutego 2016 r. nr [...] Decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił A. M. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie innych niezbędnych do życia potrzeb: zakup środków czystości, całkowite pokrycie kosztów dojazdów do poradni lekarskich, całkowite pokrycie kosztów dojazdów do Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych, całkowite pokrycie kosztu zakupu butli gazowej 11 kg, całkowite pokrycie kosztu usługi fryzjerskiej obejmujące strzyżenie męskie, całkowite pokrycie kosztu zakupu obuwia męskiego, całkowite pokrycie kosztu zakupu kołdry, itd. W podstawie prawnej podano art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej zwanej: "k.p.a." oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, pkt 3 i ust. 3, art. 14, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 29 stycznia 2016 r. A. M. złożył wniosek o przyznanie wyżej określonego zasiłku celowego. W trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w P. wynika, że jest on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 13.11.2015 r. Wysokość zasiłku za grudzień 2015 r. wynosiła 717,30 zł netto. Dochód strony wyniósł łącznie 717,30 zł netto i kwota ta przekroczyła kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej o 83,30 zł, wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego organ I instancji odmówił przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Wskazał ponadto, że rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, na podstawie którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, ale - w ocenie organu - z uwagi na sytuację materialną wnioskodawcy i możliwości finansowe organu taka możliwość w przedmiotowej sprawie nie istnieje. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 maja 2016 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej co do zasady przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł, zwanej dalej kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma dzieci. Mieszka w domu jednorodzinnym, będącym jej własnością. Posiada orzeczenie Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 czerwca 2014 r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W sprawie należało ustalić dochód strony z grudnia 2015 r. Z treści zaświadczenia wystawionego przez PUP w P. wynika, że strona jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy od dnia 13 listopada 2015 r. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy, zaś w grudniu 2015 r. otrzymała zasiłek w wysokości 717,30 zł netto, który został przekazany na jej konto w dniu 15 stycznia 2016 r. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, decydujące znaczenie dla uzyskania dochodu ma data nabycia do niego uprawnień, zaś wypłatę traktuje się jak czynność materialno-techniczną, urzeczywistniającą te uprawnienia. Dochód strony przekracza zatem kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej i w konsekwencji organ zasadnie odmówił przyznania środków z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Zdaniem organu odwoławczego zarzuty zawarte w odwołaniu nie mają oparcia w zebranym materiale dowodowym. Niewątpliwie sytuacja strony jest trudna, jednakże nie może to uzasadniać przyznania zasiłku celowego w sytuacji, gdy dochód przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej, a w sytuacji strony nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności, o jakich mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajdują się pisma organu - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 18 marca 2016 r. i 23 maja 2016 r., z treści których wynika, iż w 2015 r. ilość rodzin na rzecz których przyznana została pomoc w formie zasiłku celowego wynosiła 240 i przyznano 1046 świadczeń (średnia kwota zasiłku - 264,06 zł) natomiast ilość rodzin już objętych pomocą w 2016 r. wynosi 100 rodzin, przyznano 185 świadczeń (średnia kwota zasiłku 304,76 zł). Zaznaczył, że rodziny, którym przyznano pomoc, spełniają kryterium dochodowe. Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienie Kolegium uznało, że decyzja organu niższej instancji nie przekracza granic uznaniowości i nie nosi cech dowolności. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi pierwszej instancji, że mając na uwadze swoje możliwości finansowe oraz ilość rodzin korzystających z pomocy, odmówił przyznania stronie zasiłku celowego. A. M. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 6 pkt 1, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 2, art. 41 ust. 1 i art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i 3, art. 35 § 3, art. 36 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 30, art. 71 Konstytucji RP oraz Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W uzasadnieniu wyraził opinię, że decyzja naraża go na życie warunkach poniżej wszelkich norm odpowiadających godności ludzkiej i jest zaprzeczeniem idei pomocy społecznej. Prowadzone postępowanie spowodowało całkowitą utratę zaufania do władzy publicznej. Twierdził, że Wojewoda dnia 11 stycznia 2016 r. uchylił decyzję przyznającą mu zasiłek dla bezrobotnych. Dodatkowo skarżący w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r. podniósł, że organ błędnie doliczył do dochodu w grudniu 2015 r. kwotę 717,30 zł. W miesiącu tym otrzymał na rachunek bankowy kwotę 450,21 zł i była to kwota niższa od kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Podał ponadto, że kwoty zasiłku dla bezrobotnych zostały mu wypłacone, mimo że decyzja przyznająca mu zasiłek dla bezrobotnych została uchylona decyzją Wojewody z dnia 11 stycznia 2016 r. Zarzucił też, że organ odwoławczy, który uzyskał informacje dotyczące wysokości środków finansowych , jakimi organ I instancji dysponuje na daną formę pomocy oraz o wysokości przyznanej pomocy, nie skierował do niego żadnego pisma, by zapoznał się z tymi informacjami i wypowiedział się co do materiału zgromadzonego w sprawie. Zdaniem skarżącego organ I instancji dysponował środkami na realizację pomocy, a organ odwoławczy zaaprobował decyzję tego organu, mimo że była ona dowolna i przekraczała granice uznania administracyjnego. Zarzucił ponadto, że organ odwoławczy otrzymał odwołanie 8 kwietnia 2016 r., a rozpoznał je w dniu 30 maja 2016r., przekraczając termin określony w art. 35 § 3 k.p.a. i nie zawiadamiając go o przyczynach zwłoki i nie wskazując nowego terminu załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Skarżący A. M. złożył wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku celowego w styczniu 2016 r. Nie było sporne, że jest on osobą samotnie gospodarującą. Zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2015 r. , poz.163 ze zm., dalej jako "ustawa"), zasiłek celowy jest jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, który - w myśl art. 39 ust. 1 ustawy, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej , zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł , przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Art. 8 ust. 3 ustawy stanowi natomiast, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o (...). Kwestią sporną w niniejszej sprawie było , jakiej wysokości dochód uzyskał skarżący w grudniu 2015 r. , czyli w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia 23 lutego 2016 r., którym dysponowały organy obu instancji wynikało, że za listopad 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 450,21 zł netto i że przelew na tę kwotę na rzecz skarżącego nastąpił w grudniu 2015 r. Z zaświadczenia tego wynikało ponadto, że za grudzień 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 717,30 zł netto i że przelew na tę kwotę nastąpił w styczniu 2016 r. Organy obu instancji uznały, że za dochód skarżącego w grudniu 2015 r. należy uznać kwotę 717,30 zł, czyli kwotę przysługującą skarżącemu za grudzień 2015 r. Skarżący stoi natomiast na stanowisku ( pomijając w tym miejscu jego zarzut, że zasiłek dla bezrobotnych w ogóle mu nie przysługiwał) , że jego faktycznym dochodem była kwota, którą realnie otrzymał w tym właśnie miesiącu, czyli kwota 450,21 zł, nie przekraczająca kryterium dochodowego. Z poglądem skarżącego należy się zgodzić. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2802/13 stwierdził : "definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód" ( tak też NSA w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2916/13, oba orzeczenia opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela. W ocenie Sądu organy obu instancji wadliwie ustaliły dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, bowiem wzięły pod uwagę kwotę, której w grudniu 2015 r. skarżący jeszcze nie uzyskał. Stwierdzić należy, że w ten sposób organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Biorąc pod uwagę fakt, że wyliczona w sprawie wysokość dochodu skarżącego przekraczała kryterium dochodowe, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do merytorycznej oceny stanowiska organów o braku podstaw przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, bowiem przepis ten ma zastosowanie w przypadku przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego. Nadmienić jedynie należy, że organy powinny mieć na uwadze zasady postępowania, określone art. 10 k.p.a. Ze względu na to, że wypłacona skarżącemu w grudniu 2015 r. kwota zasiłku dla bezrobotnych nie przekraczała kryterium dochodowego, nie było podstaw do odnoszenia się do zarzutu skarżącego, opartego na uchyleniu decyzji o przyznaniu tego zasiłku. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 35 i 36 k.p.a. , które dotyczą terminu załatwienia sprawy oraz obowiązków organów w przypadku ich przekroczenia stwierdzić należy, że uchybienia tym przepisom, choć nie powinny mieć miejsca, nie wpłynęły na merytoryczne rozstrzygnięcie, nie stanowią wobec tego przyczyny uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a., uwzględnił skargę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu i powyższe wskazania.