III SA/Gd 1054/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Rektora- Komendanta Akademii z dnia 7 października 2013 r. [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich Akademii z dnia 22 sierpnia 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2013r. nr 596/2013, wydaną m.in. na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 572) oraz § 38 ust.3 i § 40 ust. 2b Regulaminu Studiów Akademii [...], Dziekan Wydziału Dowodzenia i Operacji [...] Akademii [...] nie wyraził zgody I. K. na przedłużenie urlopu losowego oraz skreślił ją z listy studentów Akademii [...] z powodu nie uzyskania zaliczenia semestru 4 roku akademickiego 2012/2013. W uzasadnieniu wskazano, że I. K. uzyskała - decyzją Dziekana nr [...] - zgodę na urlop losowy krótkoterminowy do dnia 31.07.2013r., który nie zwalnia od obowiązku terminowego uzyskania zaliczeń i egzaminów. Pismem z dnia 26.07.2013r. I. K. zwróciła się o przedłużenie urlopu losowego, jednak z uwagi na to, że w wyznaczonym terminie nie uzyskała zaliczenia semestru 4 roku akademickiego 2012/2013, zgodnie z art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym należało skreślić ją z listy studentów. Po rozpatrzeniu odwołania I. K. Rektor – Komendant Akademii [...] decyzją z dnia 7 października 2013r. nr [...], powołując art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 207 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, utrzymał w mocy decyzję o skreśleniu I. K. z listy studentów. Organ wskazał, że studentka została skreślona z listy studentów AMW zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, tj. na podstawie § 38 ust. 3 Regulaminu studiów AMW, który stanowi, że urlop krótkoterminowy nie zwalnia od obowiązku terminowego uzyskania zaliczeń i egzaminów. I. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Rektora – Komendant Akademii [...], wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ponieważ rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji jednoznacznie wskazują, że skreślenia skarżącej z listy studentów należało dokonać obligatoryjnie z powodu braku zaliczenia semestru 4. Tymczasem przepis ten przewiduje fakultatywną, a nie obligatoryjną sankcję skreślenia z listy studentów. Obligatoryjne przesłanki skreślenia z listy studentów wynikają z art. 190 ust. 1 ustawy. Wskazała ponadto, że decyzją Dziekana z dnia 22 marca 2013 r. udzielono jej urlopu losowego z powodu ciąży i trudnej sytuacji rodzinnej , który - mimo pogorszenia jej stanu zdrowia w czasie ciąży - nie został przedłużony. Podniosła, że od 2008 r. była rzetelną studentką i nie zasłużyła na zastosowanie wobec niej najdotkliwszej konsekwencji prawnej. W odpowiedzi na skargę Rektor – Komendant Akademii [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że - mimo że w decyzji organu pierwszej instancji zawarto, poza rozstrzygnięciem o skreśleniu skarżącej z listy studentów - także rozstrzygnięcie dotyczące braku wyrażenia zgody na przedłużenie urlopu losowego, przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie były decyzje organów obu instancji dotyczące jedynie skreślenia skarżącej z listy studentów- zgodnie z przedmiotem sprawy, wskazanym także w komparycji wyroku. Decyzje te są decyzjami podjętymi przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów. W myśl art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( tj. z 2012 r., poz.572 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Kwestia udzielania urlopów losowych regulowana jest nie przepisami ustawy, a przepisami Regulaminu Studiów Akademii [...], który jest wewnętrznym źródłem prawa. Na rozstrzygnięcie takie, jako na rozstrzygnięcie wewnątrzzakładowe, skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1583/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto decyzja organu odwoławczego – co wynika z jej treści - dotyczyła utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Skreślenie z listy studentów normuje art. 190 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który ma ma treść następującą: 1. Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. 2. Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. 3. Od decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługuje odwołanie do rektora. Decyzja rektora jest ostateczna. Podkreślenia wymaga, że decyzje podejmowane na podstawie przesłanek wymienionych w ust.2 artykułu 190 ustawy mają charakter uznaniowy, na co wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "może skreślić" . Uzasadnienie decyzji uznaniowej , w której ustawodawca pozostawił organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, powinno w sposób wyczerpujący przedstawiać motywy tego rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia takiej decyzji powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się przez organy od rozważenia wskazywanych przez stronę okoliczności czy podnoszonych przez stronę zarzutów. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organy powinny wykazać, że nie mogły orzec inaczej - w przeciwnym wypadku organom można postawić skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji uznaniowej nakłada na organy obowiązek załatwienia sprawy po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, wobec czego rozstrzygnięcie winno być starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Konieczne jest też przywołanie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonego w wyroku z dnia 22 marca 2012 r. ,sygn. akt I OSK 2460/11 ( publ. LEX nr 1218863), które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że " ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym nie wprowadza autonomicznych zasad związanych z formułowaniem lub treścią decyzji podejmowanych w sprawach, o jakich mowa w art. 207 ust. 1 tejże ustawy. Z tych względów postępowanie w sprawie skreślenia z listy studentów winno zachować ogólne cechy postępowania administracyjnego i respektować podstawowe zasady tego postępowania określone m.in. w art. 6, tj. zasadę legalizmu, art. 7, tj. zasadę prawdy obiektywnej określanej także jako zasada proporcjonalności, art. 8, tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, art. 11, tj. zasadę przekonywania. Wydane przez organ decyzyjny rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach administracyjnych winny też odpowiadać wymogom art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a z uzasadnienia decyzji winno wynikać, z jakich przyczyn organ nie uwzględnił żądania w całości, bądź w części, i dlaczego nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącej, a to w związku z wyżej wymienionymi ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, które organ rozstrzygający sprawę ma obowiązek przestrzegać, prowadząc postępowanie administracyjne". Tym wymogom organy obu instancji nie sprostały. W niniejszej sprawie organ odwoławczy – Rektor- Komendant Akademii [...] w wydanej decyzji przywołał jedynie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, które nie mogły stanowić podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Organ ten nie przywołał żadnego przepisu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym , pozwalającego na skreślenie studenta z listy studentów. Wskazał natomiast, że podstawą skreślenia skarżącej z listy studentów był § 38 ust. 3 Regulaminu studiów AMW. Przepis ten nie dotyczy skreślenia z listy studentów, a stanowi, że urlop krótkoterminowy nie zwalnia od obowiązku terminowego uzyskania zaliczeń i egzaminów. Gdyby nawet uznać, że podstawą prawną tej decyzji był niewymieniony w niej art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy, czyli w stanie faktycznym sprawy- nieuzyskanie przez skarżącą zaliczenia semestru w określonym terminie, to także wówczas decyzja organu odwoławczego nie mogłaby być uznana za niewadliwą. Jedyną kwestią – i to jedynie wspomnianą, a nie rozważoną w uzasadnieniu decyzji przez organ odwoławczy był obowiązek uzyskania przez studenta zaliczeń i egzaminów mimo udzielenia mu urlopu krótkoterminowego. Tymczasem w odwołaniu skarżąca poruszała kwestie dotyczące braku możliwości zaliczenia egzaminów z uwagi na swój stan zdrowia, wskazując, że jest w ósmym miesiącu ciąży, która jest zagrożona i którą źle znosi, wobec czego zalecono jej spoczynkowy tryb życia. Wskazała, że nigdy nie powtarzała semestru ani roku , nie miała nigdy wpisu warunkowego, nie zaniedbywała nauki, nie toczyło się wobec niej postępowanie dyscyplinarne. Odwołała się do treści argumentów zawartych w podaniach przez nią składanych. Do kwestii tych organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł. Co więcej - w aktach administracyjnych przedłożonych sądowi znajdują się dokumenty potwierdzające okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącej . Znajdują się w nich także oświadczenia skarżącej o sprawowaniu opieki nad chorą matką i dokumenty potwierdzające , że matka skarżącej została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie zaprzeczał też (choćby w odpowiedzi na skargę) twierdzeniom skarżącej o przebiegu jej studiów – braku powtarzania przez nią semestru czy roku, braku warunkowych zaliczeń i postępowań dyscyplinarnych. Z akt sprawy wynika, że skreślenie skarżącej z listy studentów nastąpiło , gdy była na 4 semestrze studiów stacjonarnych II stopnia. Studia drugiego stopnia, zgodnie z § 2 ust. 2a Regulaminu Studiów AMW, kończą się uzyskaniem kwalifikacji drugiego stopnia i tytułu zawodowego magistra lub magistra inżyniera , a trwają trzy lub cztery semestry w przypadku studiów stacjonarnych( § 4 Regulaminu). Tak więc skarżąca nie była początkującą studentką, lecz studentką ostatniego semestru studiów stacjonarnych, co również nie zostało rozważone przez organ odwoławczy przy podejmowaniu decyzji, dotyczącej zastosowania wobec studenta najdotkliwszej sankcji- skreślenia z listy studentów. Także decyzja organu pierwszej instancji została uzasadniona tak, jakby brak zaliczenia semestru przez skarżącą pociągał za sobą obligatoryjne skreślenie jej z listy studentów. W uzasadnieniu swej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził bowiem jedynie, że z uwagi na nie zaliczenie semestru w wyznaczonym terminie przez skarżącą należało skreślić ją z listy studentów. Organ pierwszej instancji dysponował natomiast wiedzą o ciąży skarżącej i jej problemach zdrowotnych, potwierdzonych dokumentami, o sprawowaniu przez skarżącą opieki nad matką i stanie zdrowia matki, potwierdzonym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, o tym, że skarżąca jest studentką ostatniego semestru studiów. Ani te okoliczności, ani żadne inne nie zostały jednak przez organ pierwszej instancji rozważone. Nie rozważono także tego, czy stan zdrowia skarżącej, wykazany dokumentami, umożliwiał jej przystąpienie do zaliczeń i egzaminów. Konieczne jest podkreślenie, że uznaniowy charakter art. 190 ust. 2 ustawy oznacza, że brak zaliczenia semestru lub roku studiów niekoniecznie musi stanowić podstawę do skreślenia z listy studentów, lecz może być przesłanką innego rozstrzygnięcia wobec studenta (np. podjęcia decyzji o powtarzaniu niezaliczonego semestru lub roku studiów), przewidzianego regulaminem studiów. Wobec powyższego Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji dotyczące skreślenia skarżącej z listy studentów. Organy będą miały na uwadze powyższe wskazania. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.