III SA/Gd 1064/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku przedstawił argumentację dotyczącą zasadności skargi, a ponadto oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, nie posiada oszczędności, ani papierów wartościowych lub innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł. Oświadczył, że z tytułu pracy osiąga miesięcznie dochód netto w wysokości 1900 zł, z którego w całości pokrywa stałe wydatki. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę za lata 2015 i 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za lata 2015 i 2016, b) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości aktualnie otrzymywanego wynagrodzenia w wysokości wskazanej w rubryce 10 formularza urzędowego PPF, c) oświadczenia, czy wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: [...] z siedzibą w K., gmina S., a jeżeli tak do przedłożenia dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności o formy opodatkowania np. zeznania podatkowe, deklaracje VAT, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów – za ostatnie trzy miesiące); jeżeli wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej – dokumentu potwierdzającego zakończenie lub zawieszenie jej prowadzenia; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, e) oświadczenia, czy wnioskodawca posiada jakiekolwiek zobowiązania finansowe z tytułu kredytów, pożyczek, czy umów leasingowych (dotyczących np. leasingu pojazdów samochodowych), a jeżeli tak – dokumentów potwierdzających spłatę tych zobowiązań za okres ostatnich trzech miesięcy bądź zaświadczeń wierzycieli o braku ich spłaty, f) kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków na utrzymanie wnioskodawcy (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, lekarstwa, inne), g) oświadczenia, gdzie – wobec oświadczenia o nieposiadaniu żadnej nieruchomości – wnioskodawca aktualnie zamieszkuje i jaki przysługuje mu tytuł prawny do zajmowanej nieruchomości,. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał kopię potwierdzenia przyjęcia wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej, kopie tytułów wykonawczych dotyczących należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz z tytułu kary pieniężnej, kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na kwotę należności w wysokości 10.361,94 zł, a także kopie zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. oraz informacji PIT/B za ten sam rok, z których wynika kwota przychodu uzyskanego z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz kwota kosztów uzyskania tego przychodu w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku dochody skarżącego nie są wysokie, jednak skarżący nie przedstawił wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków jego obciążających, ograniczając się jedynie do wyjaśnienia, że całość miesięcznego dochodu z tytułu pracy w wysokości 1900 zł przeznacza na wydatki. Oświadczył przy tym, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości. Z akt administracyjnych wynikało nadto, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą (por. decyzja organu pierwszej instancji, k. 23 akt administracyjnych, wypis z CEIDG, k. 13 akt administracyjnych). Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności zeznania podatkowego, udokumentowania wysokości wynagrodzenia, oświadczenia o prowadzeniu działalności gospodarczej i ewentualnych dochodów z tego tytułu, wyciągu z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego oraz oświadczenia co do zamieszkiwanej nieruchomości i tytule przysługującym skarżącemu do tej nieruchomości. Przedłożone przez skarżącego dokumenty nie pozwalały na dokładne ustalenie sytuacji majątkowej i płatniczej skarżącego. Brak przedłożenia zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego dochodu oraz wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, jaka jest wysokość stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków, w tym nie wyjaśnił, gdzie zamieszkuje i jakie koszty są z tym związane. Z akt natomiast wynikało, że korespondencja jest kierowana do skarżącego na dwa adresy: w M. przy ul. C. [...] oraz w S., K. [...]. Skarżący winien zatem przynajmniej wskazać na wysokość kosztów utrzymania nieruchomości, stanowiącej jego miejsce zamieszkania, tak aby możliwe było porównanie tych kosztów z wysokością uzyskanych i udokumentowanych dochodów. Skarżący nie podał przy tym przyczyn nieprzedstawienia wszystkich żądnych oświadczeń i dokumentów. Z tego względu nie sposób uznać, aby wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Przedstawione w formularzu urzędowym PPF oświadczenia oraz nadesłane w sposób wybiórczy dokumenty nie pozwalają na zaliczenie skarżącego do grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że uzyskuje on stały dochód z pracy, jednak wysokości stałych wydatków nie udokumentował. Przedłożone dokumenty wskazujące na zajęcie wierzytelności rachunku bankowego, fakt poniesienia straty w 2015 r. oraz zawieszenie działalności gospodarczej, bez pełnego wykazania sytuacji majątkowej, nie pozwalają przyjąć, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i niespójny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.