III SA/Gd 1082/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący T. K. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata . W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie ma stałego dochodu, utrzymuje się wyłącznie z hodowli ryb egzotycznych, uzyskując dochód z tego tytułu miesięczny dochód netto w wysokości 1000 zł a jego dochody nie są stałe w każdym miesiącu. Ponosi stałe wydatki w łącznej wysokości 400 zł z tytułu opłat za prąd i wodę. Nie posiada majątku, w tym nieruchomości, nie posiada oszczędności, ani papierów wartościowych lub innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł, w tym pojazdów mechanicznych. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego żony za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby za 2016 rok (względnie za 2015 rok); b) oświadczenia, gdzie wnioskodawca zamieszkuje wraz z dwojgiem swych małoletnich dzieci, które - według treści wniosku złożonego na formularzu urzędowym PPF - pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wskazania jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do zajmowanej nieruchomości; w szczególności należy wyjaśnić, jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do nieruchomości pod następującymi adresami: ul. P. [...], ul. P. [...], ul. P. [...] w P., oraz przy ul. M. [...] w O.; c) oświadczenia, czy wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z żoną oraz czy oboje wspólnie partycypują w kosztach utrzymania miejsca zamieszkania; d) kopii dokumentów potwierdzających wysokość zadeklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy miesięcznego dochodu z tytułu hodowli ryb egzotycznych; jeżeli wnioskodawca prowadzi jakąkolwiek działalność gospodarczą – przedłożenia dokumentów wskazujących wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu w okresie ostatnich trzech miesięcy; e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli wnioskodawca rachunku bankowego nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; g) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto żony wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, w tym zarejestrowane na żonę wnioskodawcy pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. osobę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli żona wnioskodawcy rachunku bankowego nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; h) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę oraz osoby, z którymi zamieszkuje, miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, lekarstwa, inne) wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem, kto ponosi ww. koszty i w jakiej wysokości; i) oświadczenia czy wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (zamieszkująca z nim siostra) w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; j) oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak wnioskodawca zobowiązany jest przedstawić stosowne zaświadczenia w tym przedmiocie. Na powyższe wezwanie skarżący udzielił w dniu 19 kwietnia 2017 r. odpowiedzi, załączając kopię złożonego przez siebie zeznania podatkowego PIT za 2015 r., w którym nie wykazał dochodu oraz akt notarialny umowy o wprowadzeniu w małżeństwie zawartym z M. W. ustroju rozdzielności majątkowej. Oświadczył nadto, że z dziećmi zamieszkuje i opiekuje się nimi naprzemiennie z żoną pod adresem P. [...] w P., gdzie zamieszkuje sam. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych dokumentów sprzedaży ryb, gdyż sprzedaje je osobom indywidualnym, nie posiada pojazdów mechanicznych, rachunków bankowych, za media i inne opłaty płaci ryczałtowo, zgodnie z deklaracją w formularzu PPF, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżący, powołując się na obowiązujący ustrój rozdzielności majątkowej, nie wskazał żadnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych swej małżonki. Nadto oświadczył, że osiąga nieregularny dochód ze sprzedaży ryb egzotycznych w wysokości 1000 zł miesięcznie, przy czym ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci oraz ponosi miesięcznie wydatki na opłaty za prąd i wodę w łącznej wysokości 400 zł. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności zeznań podatkowych, udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego, a ponadto zobrazować sytuację majątkową i możliwości płatnicze małżonki skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący konsekwentnie powołuje się na panujący w małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, co maiłoby uzasadniać nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację dochodową i majątkową jego małżonki. W tym miejscu wyjaśnienia zatem wymaga, że fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia na tle postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W judykaturze ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Nadto skarżący oświadczył, że nie posiada dokumentów sprzedaży ryb, w związku z czym nie udokumentował wysokości osiąganych z tego tytułu dochodów. W tym miejscu należy wyjaśnić, że brak przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący nie udokumentował wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków dotyczących swego i jego rodziny utrzymania ograniczając się do wykazania kosztów opłat za prąd i wodę, co w oczywisty sposób nie wyczerpuje wszystkich typowych kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wyjaśnienie poczynione przez skarżącego, że opiekę nad dziećmi sprawuje wraz z żoną naprzemiennie jedynie potwierdza zasadność dokonania oceny sytuacji dochodowej i majątkowej żony skarżącego, skoro partycypuje ona w kosztach wychowania dzieci. Brak jest przy tym podstaw, aby uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego o osiąganiu dochodu 1000 zł miesięcznie, podczas gdy na jego utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci oraz że jedynymi stałymi wydatkami ponoszonymi przez skarżącego są koszty opłat za prąd i wodę. Z tego względu nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.