III SA/Gd 110/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku zapłaty z tytułu usunięcia pojazdu oraz kosztów umieszczenia na parkingu strzeżonym postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym i sprecyzowanym co do zakresu na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 22 lutego 2013 r., M. M. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że ww. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziadkami. Łączny dochód wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy wynosi 5.542,20 zł miesięcznie. Wnioskodawca, będący studentem nie posiada żadnych oszczędności. Jedynym posiadanym przedmiotem wartościowym jest samochód Alfa Romeo 166 wyprodukowany w 2004 r. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2013 r. (doręczonym w dniu 27 lutego 2013 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy – k. [...]) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) odpisów zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę za rok 2011 oraz 2012 a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za dany rok; b) zaświadczenia z właściwego miejscowo powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że wnioskodawca aktualnie posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość świadczeń emerytalnych i innych otrzymywanych przez dziadków wnioskodawcy; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz dziadków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego dziadków (utrzymanie lokalu, opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); f) kopii dokumentu obrazującego aktualną wysokość należności uiszczanych tytułem czesnego za studia; g) oświadczenia w przedmiocie aktualnej wartości rynkowej samochodu osobowego stanowiącego własność wnioskodawcy. W dniu 12 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: wyciągi z rachunku bankowego dziadków wnioskodawcy obejmujące okres 15 listopada 2012 r. – 11 lutego 2013 r.; decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie emerytur przysługujących E. i J. S.; zaświadczenie o wysokości dochodu wnioskodawcy wydane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...] wskazujące, że w 2011 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 10.425,42 zł; wypełnione zeznanie PIT – 37 za 2012 r. wskazujące, że w 2012 r. wnioskodawca uzyskał dochód wynoszący 22.145,48 zł; harmonogram opłat za studia Wyższej Szkoły [...] dotyczący roku akademickiego 2011/2012; faktura VAT za energię elektryczną obejmująca rozliczenie za okres 12 kwietnia 2012 r. – 12 października 2012 r. oraz prognozę wpłat do kwietnia 2013 r.; potwierdzenia opłat czynszowych w wysokości 712,86 zł z dnia 25 stycznia 2013 r. i z dnia 25 lutego 2013 r. oraz potwierdzenia wpłaty: za abonament RTV w 2013 r. – w wysokości 201,40 zł; za usługi telekomunikacyjne w wysokości 113,00 zł oraz za usługi świadczone przez Multimedia S.A. – wysokości 96,43 zł za miesiące styczeń i luty 2013 r. Analiza argumentacji zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji przedłożonej w następstwie ww. zarządzenia prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wnioskodawca ww. wezwanie referendarza sądowego wykonał w sposób selektywny. Przemawiają za tym następujące okoliczności: - wnioskodawca nie przedłożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych i innych, względnie nie złożył oświadczenia, że przedmiotowych rachunków bankowych nie posiada. Kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest zaś z oczywistych względów istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy. Wobec tego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. w tej materii postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia.nsa.gov.pl); - wnioskodawca nie złożył oświadczenia w przedmiocie wartości rynkowej posiadanego pojazdu osobowego jak i nie odniósł się do kosztów jego utrzymania, które z oczywistych względów musi ponosić; - wnioskodawca nie odniósł się w żaden sposób do wezwania w przedmiocie przedłożenia zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, iż wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; w związku z tym można mieć wątpliwości jakie jest obecne źródło utrzymania wnioskodawcy, który musi ponosić chociażby podstawowe koszty związane ze swoją egzystencją; - przedłożony dokument obrazujący kwotę odpłatności za studia dotyczy roku akademickiego 2011/2012; z treści pozostałych dokumentów nie wynika w żaden sposób kiedy bieżące należności za studia zostały przez wnioskodawcę uiszczone i w jakiej wysokości. Powyższa postawa wnioskodawcy przemawia za uznaniem, że strona nie zobrazowała w sposób pełny swojej obecnej sytuacji majątkowej. W oparciu o oświadczenia i dokumenty znajdujące się w aktach nie sposób bowiem ustalić z czego tak naprawdę wnioskodawca się utrzymuje. Nie wiadomo na przykład czy w opłacaniu studiów i bieżącym utrzymaniu pomagają mu dziadkowe czy inne osoby. Wskazać należy, iż to wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Jak wskazano wyżej, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega określonym regułom. Pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji - w razie nie wykazania ww. sytuacji - próbę przeniesienia ciężaru finansowego związanego z postępowaniem na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Abstrahując od postawy samego wnioskodawcy należy również odnieść się do stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w kontekście przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu). Jak wskazano wyżej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy; stosowane jest zatem tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w przypadku, gdy wnioskodawca wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek w utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08; orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że miesięcznie dziadkowie wnioskodawcy generują stałe dochody na poziomie 5.542,20 zł. Zestawiając powyższą kwotę z comiesięcznymi, podstawowymi kosztami utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego wynoszącymi około 1.100 zł oraz wymaganymi należnościami za studia uiszczanymi w określonych odstępach czasu należy uznać, że wnioskodawca i jego dziadkowie nie należą do kręgu osób ubogich, tj. znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej bądź mogących zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie referendarza poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania (które na obecnym etapie ograniczają się wyłącznie do wpisu od skargi) jak i kosztów ewentualnego ustanowienia pełnomocnika z wyboru (którego udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie jest wymagany) - przy charakterze i wysokości ww. dochodów - nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej ww. osób. Przedmiotowa okoliczność przemawia za odmową przyznania prawa pomocy niezależnie od ww. postawy samego wnioskodawcy. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.